Beşa 1: Destpêk: Anne Shirley – Ji Rûpelên Pirtûkê heya Ekranê

Berhemên wêjeyî yên klasîk, bi derbasbûna demê re, gelek caran ji nû ve tên şîrovekirin û ji bo nifşên nû bi awayên cihêreng têne pêşkêşkirin. Romana “Anne of Green Gables” a Lucy Maud Montgomery, ku yek ji kevneşopiyên wêjeya Kanadayî û cîhanî ye, mînakeke berbiçav a vê diyardeyê ye. Ev beş dê wekî destpêkekê ji bo analîza rêzefîlma “Anne with an E” xizmet bike, bi nasandina romana orîjînal, mîrata nivîskarê, û çarçoveya adaptasyona hemdem.

• Nasandina Romana “Anne of Green Gables” û Mîrata Wêjeyî ya L.M. Montgomery:

Lucy Maud Montgomery (1874-1942), wekî yek ji nivîskarên herî girîng ên Kanadayê tê naskirin. Romana wê ya herî navdar, “Anne of Green Gables”, ku yekem car di sala 1908an de hate weşandin, çîroka Anne Shirley, keçeke sêwî ya xwedî xeyaleke dewlemend û kesayetiyeke jîndar vedibêje, ku bi şaşîtî ji bo xwişk û birayên Cuthbert, Marilla û Matthew, yên ku li bendê bûn kurekî sêwî ji bo alîkariya li çandiniya xwe bişînin, tê şandin. Romana Montgomery, ku bi eslê xwe ji bo her temenî hatiye nivîsandin, ji nîvê sedsala 20an û vir ve wekî klasîkek wêjeya zarokan tê hesibandin. Serkeftina “Anne of Green Gables” fenomeneke cîhanî bû; pirtûk li zêdetirî 36 zimanan hatiye wergerandin û zêdetirî 50 milyon nusxe jê hatine firotin, ku ev yek wê dike yek ji pirtûkên herî zêde firotî yên cîhanê. Mark Twain bi xwe jî heyranê vê romanê bû.

Mîrata wêjeyî ya Montgomery ji rêzeya “Anne” wêdetir diçe. Wê 20 roman, 530 kurteçîrok, 500 helbest û 30 ceribandin weşandine. Ew wekî nivîskareke pêşeng ji bo jinan di wêjeya Kanadayî de tê dîtin, ku bi vegotinên xwe yên zindî jiyana gundewarî ya Prince Edward Island (PEI) û têkoşînên kesane yên karakterên xwe, nemaze yên jin, anî ziman. Girîngiya akademîk a Montgomery îro jî berdewam e, wekî ku ji hebûna Enstîtuya L.M. Montgomery li Zanîngeha Prince Edward Island û kovara akademîk “Journal of L.M. Montgomery Studies” diyar dibe. Ev sazî ji bo lêkolînên li ser jiyan, berhem, çand û bandora Montgomery hatine veqetandin.

• Nasandina Rêzefîlma “Anne with an E” Wekî Adaptasyoneke Hemdem:

Di nav gelek adaptasyonên “Anne of Green Gables” de, rêzefîlma CBC/Netflix “Anne with an E” (2017-2019) wekî şîroveyeke nû û carinan jî nakokbar derketiye pêş. Afirînera rêzefîlmê, Moira Walley-Beckett, ku bi xebata xwe ya di “Breaking Bad” de tê naskirin, armanc kir ku çîroka Anne bi perspektîfeke hemdem ji nû ve şîrove bike. Walley-Beckett û hevkarên wê hest kirin ku Anne dê bi gelek mijar û nîqaşên îroyîn re, wekî femînîzm, zordestî (bullying), wekheviya zayendî, û pêşdaraziya li hember kesên “ji derve hatî”, eleqedar bibe.¹ Ji ber vê yekê, rêzefîlm ne tenê çîroka bingehîn a Anne vedibêje, lê di heman demê de mijarên ku di romana orîjînal de bi awayekî marjînal hebûn an jî qet tinebûn, bi awayekî eşkere tîne rojevê.

Ev nêzîkatiya “nûjenkirinê” di adaptasyonan de diyalogekê di navbera nirxên orîjînal ên berhemê û hesasiyetên çandî yên îroyîn de diafirîne. Ew ne tenê ji nû ve vegotina çîrokê ye, lê belê ji nû ve şîrovekirin û carinan jî “rastkirina” wê ye ji bo ku bi norm û fikarên civakî yên heyî re têkildar be. Her adaptasyonek, bi taybetî yên ku bi awayekî berbiçav ji materyalê çavkaniyê dûr dikevin, beşdarî vê nîqaşa berdewam a li ser “dilsozî” û “nûjenkirinê” di lêkolînên adaptasyonê de dibe. Ev diyalog pirsên girîng derbarê “xwedîderketina” li ser karekterên wêjeyî yên îkonîk û mafê guhertina wan ji bo armancên hemdem derdixe holê.

• Armanc û Struktura Giştî ya Gotarê:

Armanca sereke ya vê gotara akademîk ew e ku analîzeke kûr, berfireh û pir-dîsîplînî ya rêzefîlma “Anne with an E” bi zimanê Kurdî pêşkêş bike. Ev analîz dê bi giranî li ser aliyên wêjeyî (bi berawirdkirina rêzefîlmê bi romana “Anne of Green Gables” re), dîrokî (nirxandina çarçoveya serdemê û rastiya wê ya di rêzefîlmê de), sînemagerî (vekolîna vebêjeriya dîtbarî û estetîka fîlmê), civaknasî (ronîkirina pirsgirêkên civakî û nûneratiya koman), semiyotîk (şîrovekirina wateya nîşan û sembolan), semantîk (analîza ziman, diyalog û şêwaza axaftinê), û derûnnasî (têgihiştina geşedana kesayetî, trawma û pêvajoya başbûnê ya karakteran, nemaze Anne) be.

Daxwaza ji bo analîzeke ku gelek dîsîplînan li xwe digire û pişta xwe dispêre çavkaniyên akademîk, girîngiya lêkolînên interdisîplîner di têgihiştina berhemên çandî yên kompleks ên wekî “Anne with an E” de destnîşan dike. Rêzefîlm bi xwe gelek tebeqeyên wateyê û bandorê li xwe digire ku tenê bi yek perspektîfê nayên ronîkirin. Her weha, tekezkirina li ser çavkaniyên akademîk, daxwazekê ji bo analîzeke rexneyî û bi delîl, dûrî subjektîvîteya zêde û çavkaniyên ne-pisporkirî, nîşan dide.

Gotar dê bi vî rengî were strukturekirin: Piştî vê destpêkê, Beşa 2 dê li ser çarçoveya wêjeyî û berawirdkirina rêzefîlmê bi romana orîjînal re raweste. Beşa 3 dê konteksta dîrokî ya çîrokê û nîşandana wê di rêzefîlmê de analîz bike. Beşa 4 dê li ser aliyên sînemagerî û vebêjeriya dîtbarî ya rêzefîlmê hûr bibe. Beşa 5 dê pîvanên civaknasî, pirsgirêkên civakî û nûneratiya kêmaniyan lêkolîn bike. Beşa 6 dê nêrîneke semiyotîk li ser nîşan û sembolên di rêzefîlmê de pêşkêş bike. Beşa 7 dê analîzeke semantîk û zimannasî ya zimanê Anne û diyalogan bike. Beşa 8 dê kûrahiya derûnnasî ya karakteran, bi taybetî geşedana kesayetî, trawma û başbûna Anne, vekole. Di dawiyê de, Beşa 9 dê nîqaş û encamên giştî yên lêkolînê pêşkêş bike, û Beşa 10 dê lîsteya çavkaniyên akademîk ên ku hatine bikaranîn, bihewîne.

Beşa 2: Çarçoveya Wêjeyî: Veguhertina “Anne of Green Gables” bo “Anne with an E”

Adaptasyonên wêjeyî her tim di navbera dilsoziya bi metna çavkaniyê re û hewldana ji bo afirandina tiştekî nû û têkildar ji bo temaşevanên hemdem de diçin û tên. Rêzefîlma “Anne with an E” mînakeke balkêş a vê tengezariyê ye, ku bi awayekî wêrek dest diavêje romana hezkirî ya L.M. Montgomery û wê ji nû ve şîrove dike. Ev beş dê li ser veguherîna “Anne of Green Gables” bo “Anne with an E” raweste, bi berawirdkirina temayan, karakteran, vebêjeriyê, û nirxandina guhertin û zêdekirinên di adaptasyonê de.

• Berawirdkirina Temayên Sereke, Karakter û Vebêjeriyê:

Romana “Anne of Green Gables” bi gelek temayên xwe yên gerdûnî û karakterên xwe yên bîranînê tê naskirin. Temayên bingehîn ên wekî hêza xeyalê, girîngiya hevaltiya dilsoz (nemaze di navbera Anne û Diana Barry de), evîna ji xwezayê re, lêgerîna bêdawî ya ji bo “malê” û hesta aidiyetê, û pêşketina kesane ya Anne ji keçeke sêwî ya bêhêvî ber bi jineke ciwan a jîr û xwebawer ve, di nav rûpelên pirtûkê de bi hostayî hatine hûnandin.² Xeyal ji bo Anne ne tenê rêyek ji bo revîna ji rastiya dijwar e, lê di heman demê de çavkaniya afirînerî û şahiya jiyanê ye.

Rêzefîlma “Anne with an E” van temayên bingehîn digire dest, lê bi gelemperî wan bi awayekî tarîtir û realîsttir şîrove dike.³ Mînak, dema ku roman behsa zaroktiya dijwar a Anne dike, rêzefîlm bi hûrgilî û bi awayekî dîtbarî li ser trawmayên ku Anne di sêwîxaneyan û malbatên xwedîkar de jiyaye, radiweste.⁴ Ev nêzîkatî kûrahiyeke psîkolojîk a cuda dide karakterê Anne û reftarên wê yên carinan “ecêb” bi paşxaneya wê ya trawmatîk ve girê dide.

Di warê karakteran de jî guhertinên berbiçav hene. Anne Shirley (Amybeth McNulty) di rêzefîlmê de hîn jî xwedî heman ruhê serbest û xeyalperest e, lê ew di heman demê de ji ber trawmayên xwe hesastir û carinan jî bi hêrs xuya dike. Marilla Cuthbert (Geraldine James) û Matthew Cuthbert (R.H. Thomson) jî wekî karakterên kompleks û pir-qatî têne nîşandan. Rêzefîlm bêtir li ser hestên wan ên veşartî û paşxaneyên wan radiweste. Mînak, rêzefîlm paşxaneyên nû dide hin karakterên ku di romanê de “single” (tenê/nezewicî) ne, wek Marilla û Miss Josephine Barry (Deborah Grover).¹ Ji bo Marilla, ev evînek windakirî ya bi John Blythe re ye ku bi awayekî trajedîk tê nîşandan, û ji bo Miss Barry, ev têkiliyek lezbiyenî ya demdirêj bi Gertrude re ye.¹ Hinek lêkolîner van guhertinan wekî paşverûtî dinirxînin, ji ber ku ew îhtîmala ku jin bi tenêbûna xwe bextewar û serfiraz bin, kêm dike, tiştekî ku Montgomery di berhemên xwe de bi awayekî erênî nîşan dabû.¹ Gilbert Blythe (Lucas Jade Zumann) û Diana Barry (Dalilah Bela) jî di rêzefîlmê de xwedî rêyên pêşketinê yên berfirehtir in.

Vebêjeriya di romanê de bi gelemperî ji perspektîfa Anne an jî vebêjerek sêyemîn-kesê ku nêzîkî hest û ramanên Anne ye, tê pêşkêşkirin. Ev yek dihêle ku xwendevan bi awayekî kûr bi cîhana navxweyî ya Anne re têkiliyê deyne. Rêzefîlm, ji ber xwezaya xwe ya dîtbarî, vebêjeriyeke pir-perspektîfîtir pêşkêş dike, ku tê de em dikarin bûyeran ji çavên karakterên din jî bibînin û têgihiştineke berfirehtir ji cîhana Avonlea û têkiliyên di navbera karakteran de bi dest bixin.

• Analîza Guhertin û Zêdekirinên di Adaptasyonê de:

Yek ji aliyên herî balkêş ên “Anne with an E” ew e ku ew bi wêrekî karakter û xetên çîrokê yên nû li cîhana Avonlea zêde dike, yên ku di romana orîjînal de qet nîn in. Karakterên wekî Sebastian “Bash” Lacroix (Dalmar Abuzeid), zilamekî Reş ji Trinidadê ku dibe hevalê Gilbert, û malbata wî; Cole Mackenzie (Cory Grüter-Andrew), hevalekî Anne yê hunermend ku bi nasnameya xwe ya cinsî re têdikoşe; û Ka’kwet (Kiawenti:io Tarbell), keçeke ciwan a ji eşîra xwecihî ya Mi’kmaq, û malbata wê, cîhana rêzefîlmê bi awayekî berbiçav berfireh dikin.³ Van karakteran ne tenê cihêrengiya civakî ya ku di romanê de kêm e tînin rêzefîlmê, lê di heman demê de derfetê didin ku mijarên wekî nijadperestî, homofobî, û dîroka trawmatîk a têkiliyên bi gelên xwecihî re li Kanadayê bêne vekolîn.³

Zêdekirina van xetên çîrokê yên nû bêguman bandorê li ser peyama giştî û atmosfera çîrokê dike. Ji aliyekî ve, ew rêzefîlmê ji bo temaşevanên hemdem ên ku li hêviya nûneratiyeke berfirehtir û mijûlbûna bi pirsgirêkên civakî yên kûr in, balkêştir dike. Ew çîroka Anne dixe nav konteksteke civakî ya firehtir û nîşan dide ku cîhana wê ne ewqas îdealîzekirî bûye ku carinan di romanê de xuya dike. Ji aliyê din ve, hin temaşevan û rexnegir dibêjin ku ev guhertin rêzefîlmê pir ji eslê xwe dûr dixin û awaza wê ya tarîtir û carinan jî xemgîn, ji şahî û optimîzma romana Montgomery cuda ye.

Adaptasyon dikare wekî vekolîneke çandî ya hemdem were dîtin. “Anne with an E” ne tenê ji nû ve vegotina çîrokek kevn e; ew bi awayekî çalak bi fikarên civakî û çandî yên sedsala 21-an re dikeve diyalogê.³ Zêdekirina karakterên ji komên marjînalîzekirî û mijarên wekî nijadperestî û mafên LGBTQ+ ne tesadufî ne. Ew nîşan didin ku afirîner hewl didin ku berhemeke dîrokî ji bo temaşevanên îroyîn “rast bikin” an jî “berfireh bikin”. Ev nêzîkatî pirsên girîng derbarê rola adaptasyonan di şekildana têgihiştina me ya ji dîrok û wêjeyê re derdixe holê. Gelo adaptasyon divê wekî neynikek ji serdema xwe re xizmetê bikin, an divê ew bi awayekî rexneyî bi materyalê çavkaniyê û konteksta wê ya dîrokî re mijûl bibin? Vê yekê bandor li ser ka em çawa “klasîkan” dinirxînin û çima ew hîn jî ji bo me girîng in, dike. Mînak, “Anne with an E” dikare bibe sedem ku temaşevanên ciwan li ser kêmasiyên nûneratiyê di metna orîjînal de bipirsin.

• Nêrînên li ser “Dilsoziya” Adaptasyonê û Armancên Moira Walley-Beckett:

Têgeha “dilsoziyê” di lêkolînên adaptasyonê de mijareke navendî û pir caran jî gengeşebar e. Gelek caran adaptasyon li gorî ka çiqasî “dilsozê” metna çavkaniyê ne, têne nirxandin. Lêbelê, teorîsyenên wekî Linda Hutcheon arguman dikin ku ev nêzîkatiyeke sînordar e. Li gorî Hutcheon, adaptasyon divê ne li gorî dilsoziya xwe ya bi metna çavkaniyê re, lê belê li gorî ka veguherîn çawa çîroka orîjînal di nav navgîn û celebek nû de, bi awayekî serbixwe û afirîner, ji nû ve saz dike, were nirxandin. Adaptasyon “dubarekirineke bêyî kopîkirinê” ye.

Moira Walley-Beckett bi eşkereyî armanca xwe ya ji bo “Anne with an E” wekî hewldanek ji bo şîrovekirina çîrokê bi perspektîfeke hemdem û anîna mijarên aktuel nav vebêjeriyê ragihandiye. Wê û tîma xwe hest kirine ku Anne, bi kesayetiya xwe ya jîr, pirsyar û empatîk, dê bi pirsgirêkên îroyîn re eleqedar bibe. Ev nêzîkatî ji hêla hin temaşevan û rexnegiran ve wekî nûjeniyeke pêwîst û wêrek hatiye pêşwazîkirin, ku rêzefîlmê ji bo nifşek nû têkildar dike. Lêbelê, hin temaşevanên dilsozê romana orîjînal hest pê kirine ku ev guhertin ji “ruhê” pirtûkê dûr dikevin û atmosfera wê ya tarîtir ji şêwaza Montgomery cuda ye. Ji ber vê yekê, hin kes rêzefîlmê wekî “adaptasyona ruhê pirtûkan” li şûna adaptasyoneke peyv bi peyv binav dikin.

Guhertinên berbiçav ên di “Anne with an E” de ji romana orîjînal ¹ bûne sedema nîqaşên tund di nav temaşevanan de, nemaze yên ku bi pirtûkê re girêdaneke hestyarî ya xurt hene. Ev nîşan dide ku temaşevan hestek “xwedîderketinê” li hember karakter û çîrokên hezkirî pêş dixin. Ev bertekên temaşevanan (fan reception) girîngiya “sermayeya çandî” ya berhemên wekî “Anne of Green Gables” destnîşan dike. Adaptasyon ne tenê bi metna çavkaniyê re, lê her weha bi hêviyên civakek temaşevanan re jî têkildar dibin. Nakokiyên li ser adaptasyonê dikarin wekî têkoşînek li ser wate û şîrovekirina mîrateyek çandî werin dîtin. Ev pirsê derdixe holê: Kî xwediyê mafê şîrovekirin û guhertina van çîrokan e – nivîskarê orîjînal, afirînerên adaptasyonê, an temaşevan?

Ji bo ku em van cûdahî û wekheviyan bi awayekî zelaltir bibînin, em dikarin tabloya jêrîn bikar bînin:

Tablo 1: Berawirdkirina Temayên Sereke di “Anne of Green Gables” û “Anne with an E” de

Tema	Nêzîkatiya di “Anne of Green Gables” de (Roman)	Nêzîkatiya di “Anne with an E” de (Rêzefîlm)	Xalên Cudabûnê/Wekheviyê
Xeyal	Çavkaniya şahî, afirînerî, û revîna ji tengasiyê; bi gelemperî erênî tê dîtin.	Hîn jî girîng e, lê bêtir wekî mekanîzmayek parastinê ya li hember trawmayê tê nîşandan; carinan dibe sedema dûrketina ji rastiyê.	Rêzefîlm bêtir li ser aliyê psîkolojîk û trawmatîk ê xeyalê radiweste.
Trawma Sêwîtiyê	Bi awayekî neyekser û bi vegotina Anne tê behs kirin; zêde li ser hûrguliyan nayê sekinandin.	Bi awayekî eşkere û dîtbarî bi rêya dîmenên “flashback” û bandora wê ya li ser reftarên Anne tê nîşandan.	Rêzefîlm trawmayê dike mijareke navendî û kûrtir lê dikole.
Tenêbûn/Singleness (mînak, Marilla, Miss Stacy)	Gelek karakterên jin ên “single” hene ku jiyaneke têr û bi rûmet dijîn; tenêbûn ne wekî kêmasiyekê tê dîtin.1	Ji bo hin karakterên “single”, paşxaneyên evînên windakirî an têkiliyên veşartî têne afirandin; carinan tenêbûn wekî tiştekî ku divê “bê çareser kirin” xuya dike.1	Rêzefîlm dibe ku nêrîneke kêmtir erênî li ser tenêbûna jinan pêşkêş bike li gorî romanê.
Perwerde	Ji bo Anne pir girîng e; rêyek ji bo pêşketina kesane û serxwebûnê.	Hîn jî girîng e, lê di heman demê de dibe qada têkoşîna li dijî zayendperestî û metodên kevneşopî (mînak, bi Miss Stacy re).	Rêzefîlm perwerdeyê di çarçoveyeke femînîst a eşkeretir de bi cih dike.
Femînîzm	Bi awayekî potansiyel û neyekser di kesayetiya Anne ya serbixwe û daxwazên wê yên ji bo wekheviyê de heye.2	Bi awayekî eşkere û bi zanebûn tê tematîzekirin; Anne û karakterên din bi awayekî çalak li dijî normên zayendî derdikevin.3	Rêzefîlm femînîzmê dike yek ji stûnên xwe yên sereke.
Nijad û Cihêrengiya Çandî	Bi piranî civakeke spî û homojen tê teswîrkirin; nûneratiya komên din kêm e an tune ye.	Karakterên Reş (Bash) û Xwecihî (Ka’kwet) têne zêdekirin; mijarên nijadperestî û koloniyalîzmê têne vekolîn.	Rêzefîlm bi awayekî radîkal cîhana Avonlea berfireh dike û cihêrengiyê tîne navê.
Cinsiyetî û LGBTQ+	Bi piranî heteronormatîf e; hestên romantîk di navbera Anne û Gilbert de navendî ne. Hin têkiliyên “Boston marriage” bi awayekî marjînal hene.1	Karakterê Cole (LGBTQ+) û têkiliya Miss Josephine Barry têne nasandin; mijarên nasnameya cinsî û homofobiyê têne vekolîn.1	Rêzefîlm bi eşkereyî nûneratiya LGBTQ+ dihewîne, ku di romanê de tune ye.

Ev tablo nîşan dide ku “Anne with an E” çawa hewl dide ku temayên klasîk ên romana Montgomery ji nû ve şîrove bike û wan bi fikarên hemdem re têkildar bike, lê di heman demê de bi awayekî berbiçav ji materyalê çavkaniyê jî dûr dikeve.

Beşa 3: Konteksta Dîrokî: Avonlea û Rastiyên Serdema Victorian a Dereng

Ji bo têgihiştineke kûr a hem romana “Anne of Green Gables” û hem jî adaptasyona wê “Anne with an E”, pêwîst e ku em li konteksta dîrokî ya ku çîrok tê de derbas dibe, binêrin. Dawiya sedsala 19-an li Prince Edward Island (PEI), Kanadayê, serdemeke guherînên civakî, aborî û çandî bû. Ev beş dê li ser van rastiyan û ka rêzefîlm çawa wan nîşan dide an jî ji nû ve şîrove dike, raweste.

• Rewşa Civakî, Aborî û Çandî ya Prince Edward Island (PEI) di Dawiya Sedsala 19-an de:

Prince Edward Island, parêzgeha herî piçûk a Kanadayê, di dawiya sedsala 19-an de bi piranî civakeke gundewarî bû ku aboriya wê li ser çandinî û masîgiriyê ava bûbû. Civak ji gund û bajarokên piçûk pêk dihat, ku tê de têkiliyên civakî yên nêzîk û girêdayî hev hebûn. Di sala 1881-an de, nifûsa PEI nêzîkî 109,000 kes bû, û ev hejmar heya 1901-an hinekî kêm bû û bû 103,259. Pêkhateya etnîkî ya giravê bi piranî ji neviyên koçberên Skotlendî (nêzîkî 45%), Îrlandî (nêzîkî 23%), Îngilîz (nêzîkî 20%), û Fransî-Akadiyayî (nêzîkî 10%) pêk dihat.⁷ Ev komên etnîkî bi gelemperî baweriyên olî yên bav û kalên xwe diparastin; piraniya Îrlandî, Skotlendiyên Çiyayî (Highland Scots), û Akadiyayî Katolîk bûn, lê komên din bi piranî Protestan bûn.⁷

Ol di jiyana rojane de roleke girîng dilîst. Nêzîkî 45% ji nifûsa giravê Katolîk bûn, û vê yekê carinan dibû sedema tengezarî û dabeşbûnên civakî, nemaze di mijarên wekî perwerdehiyê de.⁷ Di bin serokatiya Bîşop Peter McIntyre (1860-1891) de, ku Ultramontanek xurt bû, Dêra Katolîk hewl da ku saziyên xwe yên civakî yên wekî dibistan (Notre Dame Academy, St. Dunstan’s College) û nexweşxaneyek (Charlottetown Hospital) ava bike da ku ji civaka Katolîk re xizmet bike û wan ji bandora Protestan a di saziyên giştî de biparêze.⁷

Aboriya PEI di wê serdemê de bi piranî li ser çavkaniyên xwezayî bû. Piştî ku pîşesaziya keştiyan di sedsala 19-an de paşde ket, çandinî, nemaze çandiniya kartolan, û masîgirî bûbûn stûnên sereke yên aboriyê. Lêbelê, girav bi gelemperî herêmeke xizan bû; PEI di nav parêzgehên Kanadayê de xwedî deynê herî mezin ê serane û dahata herî kêm a serane bû.⁷ Ev rewşa aborî ya dijwar dibû sedema koçberiya gelek ciwanan ji giravê ber bi deverên din ên Kanadayê an Dewletên Yekbûyî ve.

Nirxên civakî yên serdema Victorian a dereng li PEI jî serdest bûn. Rolên zayendî yên hişk hebûn; ji jinan dihat payîn ku bibin hevjîn û dayikên baş, û karên malê birêve bibin.⁸ Ji keçan dihat hêvîkirin ku “ladylike” (wekî xanimekê) û bi edeb bin, û ji bo zewacê bêne amadekirin. Navûdengê civakî û rêzgirtina ji otorîteyê re pir girîng bû. Rêzefîlma “Anne with an E” gelek caran van nirxên civakî yên serdest nîşan dide û bi rêya karakterê Anne, ku li dijî van bendewariyan derdikeve, wan rexne dike.

• Jiyana Sêwiyan û Saziyên Sêwîxaneyan di Wê Serdemê de:

Di sedsala 19-an de, rewşa sêwiyan li Kanadayê û Amerîkaya Bakur bi gelemperî dijwar bû.⁹ Sêwîxane pir caran qerebalix û kêm-çavkanî bûn, û zarokên sêwî bi gelemperî wekî karkerên erzan dihatin dîtin û ji bo alîkariya li çandinî an karên malê dihatin “xwedîkirin”. Çîroka Anne Shirley ya berî hatina wê ya Green Gables vê rastiyê nîşan dide. Ew di sê mehî de sêwî dimîne û ji hêla xanima malê ya dêûbavên xwe, Mrs. Thomas, ve tê xwedîkirin. Piştî mirina Mr. Thomas, Anne bi malbata Hammond re dijî û wekî xizmetkarekê tê bikaranîn heya ku Mr. Hammond dimire û ew dişînin sêwîxaneya li Hopetown. Rêzefîlma “Anne with an E” van serpêhatiyên trawmatîk ên Anne bi hûrgilî û bi awayekî dîtbarî nîşan dide, ku tê de ew bi îstîsmar, xemsarî, û şîdeta laşî û hestyarî re rûbirû dimîne.

Berawirdkirina nîşandana sêwîtiyê di romanê de û di rêzefîlmê de balkêş e. Di romanê de, Anne bi xwe çîroka xwe ya berê ji Marilla re vedibêje, lê hûrguliyên trawmatîk bi gelemperî bi awayekî neyekser an jî bi kurtasî têne derbas kirin. Montgomery bêtir li ser hêza xeyalê ya Anne ji bo derbaskirina van dijwariyan radiweste. Lêbelê, rêzefîlm bi awayekî eşkeretir û grafîktir trawmayên sêwîtiyê nîşan dide, bi bikaranîna dîmenên “flashback” û nîşandana bandora van trawmayan li ser tenduristiya derûnî û reftarên Anne.⁹ Ev yek kûrahiyeke psîkolojîk a cuda dide çîrokê, lê dibe ku ji bo hin temaşevanên ku li hêviya adaptasyoneke siviktir in, dijwar be.

• Nirxandina “Rastbûna Dîrokî” ya Rêzefîlmê:

Rêzefîlma “Anne with an E” hewl dide ku di hin aliyan de “realîzmeke belgefîlmî” bi dest bixe, nemaze di warê sêwirana hilberînê, cilûberg, û hûrguliyên jiyana rojane de. Moira Walley-Beckett tekez dike li ser girîngiya her hûrguliyê ji bo afirandina atmosfera serdemê. Lêbelê, rêzefîlm di heman demê de bi zanebûn mijar û perspektîfên hemdem jî dihewîne, wekî nûneratiya eşkere ya karakterên Reş, Xwecihî, û LGBTQ+, û tematîzekirina mijarên wekî femînîzm, nijadperestî, û homofobî bi awayekî ku dibe ku di serdema rastîn a çîrokê de ewqas eşkere nebûya.³

Ev yek pirsên li ser “rastbûna dîrokî” û anachronîzmê derdixe holê. Gelo rêzefîlm bi anîna fikarên sedsala 21-an nav çarçoveyeke sedsala 19-an, rastiya dîrokî berovajî dike? An jî ew van fikarên hemdem bikar tîne da ku pirsgirêkên dîrokî yên ku berê dihatin paşguh kirin an jî di bin xalîçeyê de dihatin veşartin, ronî bike? Mînak, tevlîkirina çîroka “The Bog”, civakeke dîrokî ya Afrîkî-Kanadayî li Charlottetown, ku Bash tê de dijî, hewldanek e ji bo nîşandana aliyekî ji dîroka PEI ku pir caran hatiye jibîrkirin. Lêkolîner destnîşan dikin ku rêzefîlm dîroka dawiya sedsala 19-an ne tenê wekî paşxaneyekê, lê wekî zemînekê ji bo vekolîna pirsgirêkên civakî yên ku îro jî berdewam dikin, bikar tîne.³ Bi nîşandana nijadperestî, zayendperestî, û homofobiyê di serdemeke dîrokî de, rêzefîlm pirekê di navbera rabirdû û îro de ava dike. Ev stratejî dikare temaşevanan teşwîq bike ku li ser koka dîrokî ya newekheviyên civakî yên hemdem bifikirin. Lêbelê, ew dikare bibe sedema “presentîzmê” jî – ango, nirxandina rabirdûyê bi pîvan û nirxên îroyîn, bêyî têgihiştina tam a konteksta dîrokî.

Bi tevlîkirina karakterên wekî Bash (Afrîkî-Kanadayî) û Ka’kwet (Xwecihî Mi’kmaq), rêzefîlm hewl dide ku serpêhatiyên komên ku di vegotinên dîrokî yên serdest û di romana orîjînal de bi piranî hatine paşguh kirin, bîne rojevê. Ev ne tenê “zêdekirin” e, lê hewldanek e ji bo ji nû ve nivîsandina dîmenek dîrokî ya berfirehtir. Ev nêzîkatî dikare bibe alîkar ji bo têgihiştineke tevlihevtir û rexneyîtir a dîroka Kanadayê, ku pir caran wekî homojen û bêpirsgirêk hatiye îdealîzekirin. Lêbelê, ew her weha berpirsiyariyekê jî tîne: gelo ev nûneratî bi awayekî rast û bi rêzdarî têne kirin, an ew tenê ji bo “kontrolkirina qutiyên cihêrengiyê” ne? Ev yek girîngiya şêwirmendiya bi civakên pêwendîdar re û lêkolîna dîrokî ya kûr destnîşan dike.

Beşa 4: Analîza Sînemagerî: Vebêjeriya Dîtbarî û Estetîka “Anne with an E”

Sînema ne tenê vegotina çîrokekê ye bi rêya diyalog û lîstikvaniyê; ew di serî de hunereke dîtbarî ye. Rêzefîlma “Anne with an E” bi estetîka xwe ya dîtbarî ya taybet û bikaranîna hostayî ya teknîkên sînemagerî, cîhaneke hestyarî û atmosferîk diafirîne ku temaşevanan dikişîne nav serpêhatî û cîhana navxweyî ya Anne Shirley. Ev beş dê li ser analîza sînemagerî ya rêzefîlmê raweste, bi giranî li ser bikaranîna kamera, ronahî, reng, mîzansen, û çawaniya ku vebêjeriya dîtbarî piştgiriyê dide temayên çîrokê.

• Bikaranîna Kamera, Ronahî, Reng û Mîzansenê:

Afirînerên “Anne with an E”, bi taybetî Moira Walley-Beckett, tekezî li ser girîngiya hûrguliyên dîtbarî û “asta belgefîlmî ya realîzmê” kirine ji bo ku cîhana sedsala 19-an bi awayekî bawerbar nîşan bidin. Ev baldariya li ser hûrguliyan di her hêmaneke sînemagerî de xuya dike.

Teknîkên kamerayê di rêzefîlmê de bi awayekî berbiçav têne bikaranîn da ku hest û atmosferê biafirînin. Dîmenên berfireh (wide shots) ên peyzajên spehî yên Prince Edward Island ne tenê bedewiya xwezayê nîşan didin, lê di heman demê de tenêtî an jî azadiya Anne jî sembolîze dikin.¹¹ Berevajî vê, dîmenên nêzîk (close-ups) ên li ser rûyê Anne (Amybeth McNulty) rê didin temaşevanan ku bi awayekî rasterast hestên wê yên tevlihev – şahî, xemgînî, tirs, hêrs – bibînin û hîs bikin. Tevgera kamerayê jî li gorî rewşa hestyarî ya dîmenê diguhere; carinan hêdî û meditatîf e, carinan jî dînamîk û enerjîk.

Ronahî û reng di avakirina atmosfera rêzefîlmê de roleke sereke dilîzin. Bikaranîna berfireh a ronahiya xwezayî, nemaze di dîmenên derve de, hestek rastîbûn û girêdana bi xwezayê re dide.¹¹ Paleta rengan bi gelemperî germ û axî ye, nemaze ji bo dîmenên li Green Gables, ku hesta malê û ewlehiyê xurt dike. Lêbelê, di dîmenên ku bîranînên trawmatîk ên Anne nîşan didin, an jî dema ku ew di tengasiyê de ye, paleta rengan sar û tarîtir dibe, ku bandora psîkolojîk a van rewşan nîşan dide.

Mîzansen, ku sêwirana hilberînê, cilûberg, û cihên kişandinê li xwe digire, bi hûrgilî hatiye çêkirin da ku rastiya serdemê û cîhana hestyarî ya karakteran xurt bike. Cilûbergên Anne, ji kincên wê yên kevn û çiriyayî yên destpêkê heya kincên wê yên sadetir lê birêztir ên li Green Gables, pêşketina wê ya civakî û kesane nîşan didin. Hundirê Green Gables bi awayekî ku hem sadetî û hem jî germiya malê nîşan bide, hatiye sêwirandin. Baldariya li ser hûrguliyên piçûk, wekî amûrên metbexê an jî pirtûkên li ser refan, cîhanê zindîtir dike.

• Analîza Vebêjeriya Dîtbarî û Piştgiriya Temayan:

Di “Anne with an E” de, hêmanên dîtbarî ne tenê xemilandî ne; ew bi awayekî çalak beşdarî vebêjeriyê dibin û piştgiriyê didin temayên navendî yên çîrokê. Xwezaya Prince Edward Island, wekî ku di romanê de jî ye, di rêzefîlmê de roleke pir girîng dilîze. Daristanên kûr, peravên bi kevir, zeviyên kesk û berfireh, û golên bibiriqî ne tenê paşxaneyên bedew in, lê ew bi awayekî rasterast bi rewşa derûnî ya Anne re têkildar in. Dema ku Anne bi tenê di nav xwezayê de digere, ew azadî, îlham, û hestek aidiyetê dibîne ku di cîhana mirovan de carinan jê re dijwar e. Peyzaj bi xwe dibe wekî “karakterek” di çîrokê de.

Bikaranîna dîmenên “flashback” ji bo nîşandana trawmayên berê yên Anne teknîkeke vebêjerî ya girîng e. Van dîmenan, ku pir caran bi awayekî kurt û fragmanî têne pêşkêşkirin, temaşevanan agahdar dikin li ser paşxaneya dijwar a Anne û alîkariyê didin ku reftarên wê yên niha, yên ku carinan ji hêla karakterên din ve nayên fêm kirin, bêne têgihiştin.

Sembolîzma dîtbarî jî di rêzefîlmê de bi berfirehî tê bikaranîn. Mînak, dîmenên ku Anne bi tenê li ber pencereyê radiweste û li derve dinêre, dikare hem hesreta wê ya ji bo azadiyê û hem jî hesta wê ya îzolasyonê nîşan bide. Dîmenên ku ew bi porê xwe yê sor ê vekirî di nav bayê de dimeşe, dikare ruhê wê yê serbest û serhildêr sembolîze bike. Her weha, muzîka ku di rêzefîlmê de tê bikaranîn, bi awayekî xurt piştgiriyê dide vebêjeriya dîtbarî û bandora hestyarî ya dîmenan zêde dike.

Şêwaza sînemagerî ya “Anne with an E”, nemaze bikaranîna dîmenên nêzîk, ronahiya melankolîk, û dîmenên xwezayê yên berfireh, ne tenê ji bo bedewiyê ye. Ew hewl dide ku temaşevan bikeve nav cîhana subjektîf û hestyarî ya Anne. Dema ku Anne bi heyecan e, kamera dînamîk e; dema ku ew xemgîn e, reng û ronahî vê yekê nîşan didin. Ev nêzîkatiya dîtbarî rêzefîlmê ji adaptasyonên kevneşopîtir cuda dike, yên ku dibe ku bêtir li ser vebêjeriya çîrokê ya objektîf rawestin. Ew temaşevanan vedixwîne ku bi Anne re hest bikin, ne ku tenê li serpêhatiyên wê temaşe bikin. Ev yek dikare girêdaneke kûrtir bi karakter re çêbike.

• Estetîka “Realîzma Belgefîlmî” û Bandora Wê:

Moira Walley-Beckett îdîa dike ku ew û tîma wê ji bo “realîzma belgefîlmî” di nîşandana serdemê de hewl dane. Ev tê wateya baldariyeke mezin li ser rastbûna hûrguliyên dîrokî di cilûberg, sêwirana hilberînê, û reftarên karakteran de. Bi rastî jî, rêzefîlm di vî warî de bi gelemperî serkeftî ye û cîhaneke bawerbar a dawiya sedsala 19-an li PEI diafirîne.

Lêbelê, ev estetîka “realîst” carinan bi naveroka “nûjenkirî” ya rêzefîlmê re dikeve nav tengezariyekê. Wekî ku di beşên berê de hate nîqaş kirin, rêzefîlm mijar û karakterên ku bi awayekî eşkere ji bo hesasiyetên hemdem hatine adaptekirin jî dihewîne (mînak, nûneratiya LGBTQ+, pirsgirêkên nijadî). Ev yek tengezariyek balkêş di navbera form û naverokê de diafirîne. Gelo estetîka “realîst” a serdemê bi naveroka ku carinan hest pê tê kirin ku ji bo temaşevanên sedsala 21-an hatiye “nûjenkirin” re li hev dike? Ev pirsê derbarê têkiliya di navbera “rastbûna dîrokî” ya dîtbarî û “rastbûna tematîk” a hemdem de derdixe holê. Dibe ku rêzefîlm bi mebest vê tengezariyê bikar tîne da ku temaşevanan bikeve nav nîqaşekê li ser ka rabirdû çawa bi îro re diaxive.

Estetîka dîtbarî ya “Anne with an E” bi gelemperî ji adaptasyonên berê, wekî rêzefîlma 1985-an a Sullivan Entertainment, tarîtir û “gewrtir” e. Ev şêwaza dîtbarî piştgiriyê dide şîroveya rêzefîlmê ya ji çîrokê re, ku bêtir li ser dijwarî, trawma, û aliyên tarî yên jiyana Anne radiweste, li şûna ku tenê li ser şahî û optimîzma wê hûr bibe. Ev nêzîkatî, tevî ku dibe ku ji hin purîstan re ne xweş be, bêguman kûrahiyeke nû û perspektîfeke cuda li çîroka nas a Anne zêde dike.

Beşa 5: Pîvanên Civaknasî: Pirsgirêkên Civakî û Nûneratiya Kêmaniyan

Rêzefîlma “Anne with an E” ne tenê çîroka keçeke sêwî ya xeyalperest vedibêje; ew di heman demê de bi wêrekî dest diavêje gelek pirsgirêkên civakî yên ku hem di serdema ku çîrok tê de derbas dibe (dawiya sedsala 19-an) û hem jî di serdema me ya hemdem de têkildar in. Afirînerên rêzefîlmê bi zanebûn hewl dane ku cîhana Avonlea berfireh bikin û nûneratiyê bidin komên ku di romana orîjînal a L.M. Montgomery de kêm an jî qet nehatine dîtin. Ev beş dê li ser analîza van pirsgirêkên civakî û nûneratiya kêmaniyan di rêzefîlmê de raweste.

• Analîza Nûneratiya Pirsgirêkên Civakî yên Hemdem:

Rêzefîlm bi awayekî çalak hewl dide ku mijarên wekî femînîzm, nijadperestî, mafên xwecihî, nûneratiya LGBTQ+, û zordestiyê bike nav vebêjeriya xwe.

• Femînîzm û Wekheviya Zayendî: Romana Montgomery bi xwe jî hin hêmanên femînîzma potansiyel dihewîne, nemaze di kesayetiya Anne ya serbixwe û daxwaza wê ya ji bo perwerdehiyê de.² Lêbelê, “Anne with an E” vê temayê bi awayekî pir eşkeretir û bi zanebûn pêş dixe.³ Anne bi berdewamî li dijî rolên zayendî yên kevneşopî yên ku ji keç û jinan re hatine danîn, derdikeve. Ew ji bo mafê xwe yê axaftinê, mafê perwerdehiyê, û mafê ku li gorî dilê xwe bijî, têdikoşe. Gotara ku ew ji bo rojnameya dibistanê dinivîse û tê de li ser azadiya jinan û newekheviyên ku ew pê re rûbirû dimînin diaxive, mînakeke berbiçav a vê yekê ye û dibe sedema bertekên tund ji civaka kevneperest a Avonlea. Karakterên din ên jin, wek Miss Muriel Stacy (Joanna Douglas), mamosteya nûjen û pêşverû, jî vê temayê xurt dikin.
• Nijadperestî û Nûneratiya Reş: Yek ji guhertinên herî mezin ên rêzefîlmê ji romana orîjînal, nasandina karakterê Sebastian “Bash” Lacroix û malbata wî ye. Bash, zilamekî Reş ji Trinidadê ye ku li ser keştiyekê bi Gilbert Blythe re dixebite û paşê bi wî re tê Avonlea. Bi rêya Bash û hevala wî (paşê hevjîna wî) Mary, rêzefîlm serpêhatiyên civaka Reş li PEI di sedsala 19-an de û pirsgirêkên wekî pêşdarazî, cudakarî, û têkoşîna ji bo avakirina mal û jiyanekê li cihekî ku ew wekî “biyanî” têne dîtin, nîşan dide. Hebûna “The Bog”, taxeke dîrokî ya civaka Afrîkî-Kanadayî li Charlottetown, di rêzefîlmê de jî hewldanek e ji bo nîşandana aliyekî ji dîroka PEI ku pir caran hatiye paşguh kirin.
• Mafên Xwecihî û Nûneratiya Mi’kmaq: Rêzefîlm bi nasandina karakterê Ka’kwet û malbata wê ya ji eşîra xwecihî ya Mi’kmaq, mijareke din a girîng û hestiyar tîne rojevê. Çîroka Ka’kwet û birina wê ya bi zorê bo dibistaneke konseyê (residential school) rasterast behsa yek ji beşên herî tarî yên dîroka Kanadayê dike – sîstema dibistanên konseyê ku armanca wê asîmîlekirina zarokên xwecihî û tinekirina çand û zimanê wan bû. Ev xeta çîrokê, tevî ku ji bo hin temaşevanan dijwar e, girîngiyeke mezin heye ji ber ku ew rastiyeke dîrokî ya ku di romana orîjînal de bi tevahî tune ye, nîşan dide.
• LGBTQ+ Nûneratî: “Anne with an E” di warê nûneratiya LGBTQ+ de jî ji romana orîjînal pir cuda ye. Karakterê Cole Mackenzie, hevalê Anne yê hunermend, bi eşkereyî wekî kesekî queer tê nîşandan ku bi nasnameya xwe ya cinsî û zayendî re têdikoşe û di dawiyê de li cem Miss Josephine Barry, ku ew jî wekî jineke lezbiyen tê pêşkêşkirin, cihekî ewle û piştgir dibîne.¹ Ev nûneratî, nemaze di çarçoveyeke dîrokî de ku homofobî pir berbelav bû, wekî gaveke wêrek û girîng tê dîtin.
• Zordestî (Bullying) û Pêşdarazî: Ji destpêka hatina xwe ya Avonlea ve, Anne ji ber sêwîbûna xwe, porê xwe yê sor, û kesayetiya xwe ya ku ji hêla hin kesan ve wekî “ecêb” an jî “zêde axaftin” tê dîtin, dibe hedefa zordestî û pêşdaraziyê, nemaze li dibistanê. Rêzefîlm van serpêhatiyan û bandora wan a li ser Anne bi awayekî realîst nîşan dide.

Tevlîkirina eşkere ya van mijarên civakî yên hemdem û nûneratiya komên marjînalîzekirî ³ ne tenê ji bo “nûjenkirinê” ye, lê belê wekî mudaxeleyeke çandî ya bi mebest xuya dike. Rêzefîlm bi awayekî çalak hewl dide ku vegotinên kevneşopî yên dîrok û nasnameya Kanadayî (û bi giştî civakên Rojava) bipirse û berfireh bike. Ev nêzîkatî “Anne with an E” dixe nav nîqaşên berfirehtir ên li ser “dekolonîzekirina” mufredatê û medyayê, û girîngiya vegotina çîrokên ji perspektîfên cihêreng. Ew dikare wekî hewldanek ji bo “rastkirina” kêmasiyên dîrokî yên di nûneratiyê de were dîtin, lê di heman demê de pirsan derbarê ka kî xwediyê mafê vegotina van çîrokan e û çawa divê ew bêne vegotin, derdixe holê.

• Bandora Van Temayan li ser Têgihiştina Temaşevanan û Rexneyên Civakî:

Armanceke sereke ya rêzefîlmê ew e ku temaşevanan li ser van pirsgirêkên civakî perwerde bike û wan teşwîq bike ku li ser wan bifikirin.³ Bi nîşandana têkoşînên karakterên ji komên cihêreng, rêzefîlm hewl dide ku empatî û têgihiştinê pêş bixe. Lêbelê, reaksiyonên temaşevanan li hember van temayan tevlihev bûne. Gelek kes pesnê wêrekiya rêzefîlmê di mijûlbûna bi van mijarên hestiyar re dane û wê wekî adaptasyoneke pêwîst û têkildar ji bo serdema me dîtine. Lêbelê, hin temaşevanên dilsozê romana orîjînal rexne kirine ku rêzefîlm pir ji “ruhê” pirtûkê dûr ketiye, an jî ku ew van mijaran bi awayekî anachronîk an jî zêde didaktîk pêşkêş dike.¹³

Digel ku rêzefîlm hewl dide ku empatî û têgihiştinê ji bo karakterên marjînalîzekirî pêş bixe, ew di heman demê de sînorên vê empatîyê di nav civaka Avonlea ya sedsala 19-an de jî nîşan dide. Mînak, çarenûsa Ka’kwet a di dawiya rêzefîlmê de trajediyeke bêçareser dimîne. Ev yek dibe ku pevçûnên çandî yên di navbera CBC (weşangerek neteweyî) û Netflix (torek transneteweyî) de jî nîşan bide, wekî ku di S18 de tê pêşniyarkirin, ku hewldanên ji bo avakirina pirekê di navbera çand û perspektîfên cihêreng de (hem di nav çîrokê de û hem jî di hilberîna rêzefîlmê de) dikarin bi astengî û têkçûnan re rûbirû bibin. Ev pirsê derbarê ka çiqasî gengaz e ku bi rastî “lihevanîn” an “entegrasyon”a tam di navbera komên bi dîrokên desthilatdarî û bindestiyê yên newekhev de pêk were, derdixe holê.

• Têkiliya Anne bi Civaka Avonlea re: Entegrasyon, Lihevhatin û Ajansiya Takekesî:

Ji perspektîfeke civaknasî, pêvajoya adaptasyona Anne li Avonlea mijareke navendî ye. Ew wekî kesekî “ji derve” tê û divê rêya xwe di nav civakeke ku bi norm û bendewariyên xwe ve girêdayî ye, bibîne.¹⁴ Pêşî, ew bi şaşfêmkirin, pêşdarazî, û hetta redkirinê re rûbirû dimîne. Lêbelê, bi saya kesayetiya xwe ya yekta, jîrbûna xwe, û dilpakiya xwe, ew hêdî hêdî dest pê dike ku di nav civakê de cihê xwe bibîne.

Teoriyên civaknasî yên wekî “social facts” (rastiyên civakî) ên Emile Durkheim û “sociological imagination” (xeyala civaknasî) ya C. Wright Mills dikarin ji bo analîzkirina vê pêvajoyê werin bikaranîn.¹⁴ Rastiyên civakî yên Avonlea (normên exlaqî, bendewariyên zayendî, hiyerarşiyên civakî) bandoreke mezin li ser Anne dikin û ew neçar dimîne ku bi wan re li hev bike an jî li dijî wan derkeve. Di heman demê de, xeyala wê ya civaknasî – şiyana wê ya ku têkiliyê di navbera serpêhatiyên xwe yên kesane û çarçoveya civakî ya berfirehtir de bibîne – alîkariya wê dike ku ajansiya xwe bikar bîne û bandorê li ser kesên li dora xwe bike. Xeyal ji bo wê ne tenê revînek e, lê di heman demê de amûrek e ji bo têgihiştin û guhertina cîhanê.¹⁴

Ji bo ku em nûneratiya van pirsgirêkan bi awayekî zelaltir bibînin, tabloya jêrîn dikare were bikaranîn:

Tablo 2: Nûneratiya Pirsgirêkên Civakî yên Hemdem di “Anne with an E” de

Pirsgirêka Civakî	Karakter/Bûyera Sereke ya Têkildar	Peyama Sereke ya Rêzefîlmê	Berawirdkirina bi Romana Orîjînal re
Femînîzm	Anne Shirley, Miss Muriel Stacy, Marilla Cuthbert (pêşketina wê)	Pêwîstiya bi wekheviya zayendî, mafê perwerdehiyê û axaftinê ji bo jinan, rexnekirina rolên zayendî yên kevneşopî.8	Di romanê de bi awayekî potansiyel heye, lê di rêzefîlmê de pir eşkeretir û navendîtir e.3
Nijadperestî	Sebastian “Bash” Lacroix, Mary Lacroix, “The Bog”	Nîşandana pêşdarazî û cudakariya li dijî kesên Reş, têkoşîna ji bo aidiyet û avakirina civakê.	Di romanê de ev mijar û karakter tune ne. Rêzefîlm aliyekî ji dîroka PEI ku hatiye paşguh kirin, tîne rojevê.
Mafên Xwecihî	Ka’kwet û malbata wê ya Mi’kmaq, dibistanên konseyê	Ronîkirina trawmayên koloniyalîzmê û sîstema dibistanên konseyê, windakirina çand û zimanê xwecihî.	Di romanê de ev mijar û karakter tune ne. Rêzefîlm bi wêrekî vê mijara hestiyar a dîroka Kanadayê vedikole.
LGBTQ+ Nûneratî	Cole Mackenzie, Miss Josephine Barry û Gertrude	Girîngiya xwe-qebûlkirinê, lêgerîna li nasnameya cinsî, û hewcedariya bi civakên piştgir; rexnekirina homofobiyê.	Di romanê de nûneratiyeke eşkere ya LGBTQ+ tune ye. Rêzefîlm van karakter û temayan bi awayekî nûjen zêde dike.
Zordestî (Bullying)	Anne Shirley li dibistanê, Billy Andrews	Bandorên neyînî yên zordestiyê, pêwîstiya bi empatî û piştgiriyê, rexnekirina pêşdaraziyê.	Di romanê de jî Anne bi zordestiyê re rûbirû dimîne (mînak, ji ber porê xwe), lê rêzefîlm dibe ku kûrtir li ser bandorên psîkolojîk raweste.

Ev tablo nîşan dide ku “Anne with an E” çawa bi aktîvî mijarên civakî yên hestiyar û hemdem di nav vebêjeriya xwe de bi cih dike, û bi vî awayî hem çîroka orîjînal berfireh dike hem jî ji bo temaşevanên îroyîn peyamên girîng radigihîne.

Beşa 6: Nêrînek Semiyotîk: Wateya Nîşan û Sembolan

Semiyotîk, wekî zanista lêkolîna nîşan û sembolan û wateyên wan, dikare amûreke hêja be ji bo têgihiştina tebeqeyên kûrtir ên wateyê di berhemên çandî yên wekî “Anne with an E” de. Rêzefîlm tijî nîşan û sembolên dîtbarî û vebêjerî ye ku ji temaşevanan re wateyên ku ji gotinên rasterast wêdetir in, radigihînin. Ev beş dê li ser analîza hin ji van nîşan û sembolên girîng û bikaranîna teoriya semiyotîkê ji bo şîrovekirina wan raweste.

• Analîza Nîşan û Sembolên Girîng di Rêzefîlmê de:

Gelek hêmanên di “Anne with an E” de ji bilî wateya xwe ya ferhengî, xwedî wateyên sembolîk ên kûrtir in:

• Porê Sor ê Anne: Ji destpêka çîrokê ve, porê sor ê Anne wekî nîşaneke sereke ya kesayetiya wê derdikeve pêş. Ew hem çavkaniya şerm û kompleksên wê ye (nemaze ji ber ku ew bi stereotipên neyînî ve tê girêdan), hem jî nîşana cûdabûn, enerjî, û ruhê wê yê serhildêr e. Di rêzefîlmê de, porê wê yê ku bi awayekî serbest di nav bayê de diheje, pir caran azadî û xeyalperestiya wê sembolîze dike. Hewldanên wê yên ji bo guhertina rengê porê xwe jî têkoşîna wê ya ji bo xwe-qebûlkirinê nîşan dide.
• Green Gables wekî Sembola Malê: Xaniyê Green Gables ne tenê cihekî fizîkî ye ku Anne lê dijî; ew ji bo wê dibe sembola mal, ewlehî, aidiyet, û malbata bijartî ya ku wê her tim xewna wê dîtiye.¹³ Rengê kesk ê xanî û derdora wê ya xwezayî bi jiyan, hêvî, û nûbûnê ve tê girêdan. Rêzefîlm bi dîmenên germ û vexwendî yên hundir û derdora Green Gables vê wateyê xurt dike. Vegera Anne bo Green Gables piştî her serpêhatiyek an dijwariyekê, vegera bo cihekî aramî û hezkirinê ye.
• Xweza (Gola Ava Bibiriqî, Rêya Spî ya Kêfxweşiyê, Daristana Bixof, hwd.): Xweza di cîhana Anne de roleke navendî dilîze û tijî wateyên sembolîk e. Ew ji bo Anne çavkaniya îlhamê, aramiyê, û hevaltiyê ye. Navên ku Anne li cihên xwezayî yên li dora Avonlea dike (mînak, “Lake of Shining Waters”, “White Way of Delight”, “Haunted Wood”) ne tenê lîstikên xeyalî ne; ew hewldanek e ji bo ku ew bi cîhana derve re têkiliyeke kesane û hestyarî deyne û wateyê li hawîrdora xwe bar bike. Her cihekî xwezayî dikare hestek an bîranînek taybet ji bo Anne temsîl bike. Xweza di “Anne with an E” de (û di romanê de) ne tenê paşxaneyek bedew e. Ew bi awayekî çalak rewşa hestyarî û derûnî ya Anne nîşan dide. Dema Anne bextewar e, xwezayê geş û jîndar e; dema ew di tengasiyê de ye, xwezayê dikare tarî û gefxwar xuya bike. Ev bikaranîna sembolîk a xwezayê rêzefîlmê dixe nav kevneşopiya wêjeyî ya Romantîzmê.
• Tiştên Din ên Sembolîk: Kincên Anne (mînak, kinca wê ya bi pufikên ku Matthew jê re dikire, sembola hezkirin û qebûlkirinê ye), pirtûkên wê (sembola zanîn, xeyal, û revîna ji rastiyê), an jî çenteyê wê yê kevn (sembola rabirdûya wê ya dijwar û sêwîtiyê) hemû dikarin wekî nîşanên ku wateyên kûrtir hildigirin, werin şîrovekirin.
• Bikaranîna Teoriya Semiyotîkê ji bo Şîrovekirina Wateyên Veşartî û Çandî:

Bi serîlêdana têgehên semiyotîk ên bingehîn ên wekî nîşan (tişta ku wateyê hildigire), nîşanker (forma fizîkî ya nîşanê, mînak, peyva “dar” an wêneyê darekê), û nîşankirî (têgeh an wateya ku bi nîşankerê ve girêdayî ye), em dikarin analîz bikin ka rêzefîlm çawa bi awayên cihêreng wateyê ji temaşevanan re radigihîne. Kodên çandî (norm û peymanên hevpar ên ku wateyê didin nîşanan di nav çandekê de) jî di şîrovekirina van sembolan de girîng in. Mînak, rengê sor di çanda Rojava de dikare hem bi azwerî û hem jî bi xetereyê ve were girêdan, ku ev yek li ser şîrovekirina porê sor ê Anne bandor dike.

Nêzîkatiyên semiyotîk ên taybetî, wekî ya Julia Kristeva, dikarin ji bo analîzên kûrtir werin bikaranîn. Têgeha Kristeva ya “semiotic chora” (qada semiyotîk) behsa qadeke wateyê ya pêş-devkî dike ku bi laş, hest, û rîtmê ve girêdayî ye, û berî ku zimanê sembolîk (zimanê rêzimanî û mentiqî) pêş bikeve, heye.¹⁰ Ev têgeh dikare ji bo analîzkirina ka hest û trawmayên Anne yên ku bi tevahî bi peyvan nayên îfadekirin (mînak, êşa wê ya ji ber îstîsmarê an jî hesta wê ya kûr a tenêtiyê) çawa bi rêyên ne-devkî – wekî intonasyona dengê wê, zimanê laşê wê, an jî hetta bêdengiyên wê – têne îfadekirin, were bikaranîn.

• Rolê Vebêjeriya Ne-Devkî di Ragihandina Êş û Hestan de:

Wekî ku di xala berê de hate destnîşankirin, vebêjeriya ne-devkî di “Anne with an E” de roleke pir girîng dilîze, nemaze di ragihandina hestên kûr û pir caran jî trawmatîk ên Anne de.¹⁰ Îfadeyên rûyê Amybeth McNulty, tevgerên laşê wê, û awayê ku ew bêdeng dimîne an jî bi dengekî lerzok diaxive, pir caran ji gotinên wê zêdetir wateyê radigihînin. Mînak, dema ku Anne bi bîranînên xwe yên trawmatîk re rûbirû dimîne, temaşevan dikare tirs û êşa wê di çavên wê û di lerza destên wê de bibîne, hetta ku ew tiştekî nebêje.

Tiştên ku “nayên gotin” an jî bi awayekî neyekser têne îfadekirin (bêdengî, jest, îşaretên laşî) di rêzefîlmê de dikarin wekî nîşanên trawmayê û êşa veşartî werin şîrovekirin.¹⁰ Ev bi têgeha Kristeva ya “semiotic chora” re têkildar e, ku hestên pêş-devkî û yên ku ji hêla zimanê sembolîk ve hatine tepisandin, temsîl dike. Ev nêzîkatî destnîşan dike ku semiyotîka rêzefîlmê ne tenê li ser tiştên ku bi eşkere têne nîşandan an gotin e, lê her weha li ser valahî, bêdengî, û îfadeyên laşî ye. Ev yek qatek din a kûrahiyê li analîzê zêde dike, û nîşan dide ku trawma çawa dikare di astên ku ji zimanê devkî wêdetir in de xwe bide der. Ew her weha girîngiya “xwendina di navbera rêzan de” ji bo têgihiştina tam a karakter û çîrokê tekez dike. Têkiliya di navbera vebêjeriya devkî û ne-devkî de di avakirina wateya giştî ya her dîmenekê û ya rêzefîlmê bi giştî de krîtîk e.

Beşa 7: Analîza Semantîk û Zimannasî: Taybetmendiyên Zimanê Anne û Diyalogan

Ziman di navenda kesayetiya Anne Shirley û cîhana “Anne with an E” de ye. Şêwaza axaftina wê ya yekta, peyvsaziya wê ya dewlemend, û awayê ku ew bi peyvan dilîze, ne tenê taybetmendiyên wê yên ferdî ne, lê di heman demê de amûrên girîng in ji bo têgihiştina karakterê wê, têkiliyên wê, û cîhana civakî ya ku ew tê de dijî. Ev beş dê li ser analîza semantîk û zimannasî ya zimanê Anne û diyalogên di rêzefîlmê de raweste.

• Analîza Şêwaza Zimanê Anne: Peyvsaziya Dewlemend, Bikaranîna Mecaz û Îstîareyan:

Yek ji taybetmendiyên herî berbiçav ên Anne Shirley, hem di romanê de û hem jî di rêzefîlmê de, “sesquipedalian tendencies”ên wê ne – ango, meyla wê ya ji bo bikaranîna peyvên dirêj, kompleks, û carinan jî neasayî. Ev peyvsaziya dewlemend bi gelemperî ji xwendina wê ya zêde û xeyala wê ya bêdawî tê. Anne hez dike ku xwe bi peyvên “mezin” û “helbestî” îfade bike, û ev yek şêwaza axaftina wê ji ya zarokên din ên همtemenê wê cuda dike.

Ji bilî peyvsaziya xwe ya berfireh, Anne bi awayekî hostayî zimanê fîguratîf bikar tîne. Axaftinên wê tijî metafor (îstîare), simile (teşbîh), û hîperbola (mubalexe) ne. Mînak, gotinên wekî “It was simply a devastating blow” (Ew bi tenê derbeyek wêranker bû) an “I felt like a willow bending in a tempest” (Min hest kir ku ez wek dara biyê di nav bahozekê de me) ne ravekirinên ferhengî ne, lê belê îfadeyên zindî yên rewşên wê yên hestyarî ne. Ev bikaranîna zimanê fîguratîf hem axaftinên wê bîranînê dike hem jî bi hestên temaşevanan re têkiliyê datîne.

Montgomery di romana orîjînal de hin hêmanên arkaîk (kevnar) û diyalektal (devokî) jî di zimanê Anne de bi cih kiribû, ku ev yek serdem û hawîrdora zimanî ya Prince Edward Island nîşan dida. Pirs ev e ku rêzefîlma “Anne with an E” çiqasî van taybetmendiyên zimanî yên orîjînal diparêze an jî wan ji bo temaşevanên hemdem adapte dike. Bi gelemperî, rêzefîlm hewl dide ku şêwaza axaftina Anne ya taybet biparêze, lê dibe ku hin hêmanên arkaîk ji bo têgihiştina hêsantir hatibin nerm kirin.

• Bandora “Sesquipedalian” a Anne li ser Têkiliyên Wê:

Şêwaza axaftina Anne ya yekta û bikaranîna wê ya zimanê kompleks carinan dibe sedema şaşfêmkirin û hesta “ecêbbûnê” an jî “xerîbiyê” di nav hevalên wê û civaka Avonlea de. Zarokên din ên li dibistanê an jî mezinên kevneperest dibe ku ji axaftinên wê yên dirêj û peyvên wê yên neasayî aciz bibin an jî wê wekî kesekî ku hewl dide xwe “nîşan bide” bibînin. Ev yek dikare bibe astengek ji bo entegrasyona wê ya civakî, nemaze di destpêkê de.

Lêbelê, reaksiyonên karakterên din li hember şêwaza axaftina Anne tevlihev in. Hin kes, wek Matthew Cuthbert, ku bi xwe hindik diaxive, ji axaftinên Anne yên bêdawî kêfxweş dibin û jîrbûn û xeyala wê teqdîr dikin. Yên din, wek Marilla, dibe ku di destpêkê de aciz bibin lê hêdî hêdî fêrî şêwaza wê dibin û hetta jê hez dikin. Mamosteya wê, Miss Stacy, jî jîrbûn û afirîneriya zimanî ya Anne nas dike û wê teşwîq dike. Bi vî awayî, ziman ji bo Anne hem amûrek e ji bo avakirina nasnameya xwe ya yekta û hem jî carinan dibe sedema dûrketina ji yên din.

Peyvsaziya dewlemend û xeyalî ya Anne ne tenê nîşana jîrbûna wê ye. Ew di heman demê de mekanîzmayek e ku ew bikar tîne da ku cîhanê ji xwe re watedar bike û xwe ji êşên hestyarî biparêze. Bi “navkirina” tiştan û afirandina çîrokan, ew kontrolê li ser hawîrdora xwe ya ku carinan dijminane ye, pêk tîne. Lêbelê, ev şêwaza zimanî carinan wê ji yên din dûr dixe. Ev dualîteya zimanê Anne (hem amûrek ji bo girêdanê û hem jî sedemek ji bo cihêbûnê) kompleksbûna pêwendiya di navbera ziman, nasname, û civakê de nîşan dide. Ew pirsê derdixe holê ka gelo xwe-îfadekirina otantîk her gav bi entegrasyona civakî re li hev dike, nemaze ji bo kesên ku ji normê cuda ne.

• Analîza Diyalogan û Çawaniya ku Ew Karakter û Têkiliyan Ava Dikin:

Diyalogên di “Anne with an E” de ne tenê ji bo pêşvebirina çîrokê ne; ew di heman demê de amûrên girîng in ji bo avakirina karakteran û eşkerekirina têkiliyên di navbera wan de. Mînak:

• Diyalogên di navbera Anne û Marilla de pir caran têkiliya wan a tevlihev nîşan didin: hişkiya derve ya Marilla û hezkirina wê ya veşartî ji Anne re, û hewldanên Anne ji bo ku ji hêla Marilla ve were fêm kirin û qebûl kirin.
• Diyalogên di navbera Anne û Matthew de, tevî ku Matthew hindik diaxive, nermî, dilovanî, û têgihiştina kûr a Matthew ji ruhê Anne re eşkere dikin. Bêdengiyên Matthew jî bi qasî gotinên wî watedar in.
• Diyalogên di navbera Anne û Diana de hevaltiya wan a dilsoz, parvekirina xewn û xeyalan, û carinan jî cûdahiyên di kesayetî û bendewariyên civakî de nîşan didin.

Lêkolînerên wekî Alamshani û Bajri (2019), ku li ser romana orîjînal xebitîne, destnîşan dikin ku di axaftinên Anne de pir caran maksîmên Prensîbên Hevkariyê yên Paul Grice (wekî maksîma hejmarê, kalîteyê, têkildariyê, û awayê) têne binpêkirin. Ev binpêkirin bi gelemperî ji ber meyla Anne ya ji bo axaftinên dirêj û xeyalî, dûrketina wê ji mijara sereke, û bikaranîna zimanê ne-rasterast tê. Ev taybetmendî di rêzefîlmê de jî xuya dike û dikare wekî nîşanek ji kesayetiya wê ya yekta û carinan jî wekî sedema şaşfêmkirinan were şîrovekirin.

Diyalogên di “Anne with an E” de, nemaze yên ku Anne tê de ye, ne tenê ragihandina agahiyan in. Ew pir caran dibin qadên ku tê de şerê li ser wate, şîrovekirin, û desthilatdariyê tê kirin. Mînak, dema ku Anne hewl dide ku perspektîfa xwe ya yekta ji Marilla ya pragmatîk re rave bike, an dema ku ew bi pêşdaraziyên mamoste Phillips re rûbirû dimîne. Binpêkirina maksîmên Grice dikare wekî nîşanek ji vê têkoşînê were dîtin. Analîzkirina diyalogan ji vê perspektîfê dikare têgihiştinên kûr li ser dînamîkên hêzê yên di nav civaka Avonlea de û di nav têkiliyên Anne de pêşkêş bike. Ew nîşan dide ku ziman ne tenê amûrek bêalî ye, lê dikare ji bo xurtkirin an jî dijberkirina normên civakî û hiyerarşiyên desthilatdariyê were bikaranîn.

• Wateya Vegotinê û Semantîka Vebêjeriyê di Rêzefîlmê de:

Ji bilî analîza peyv û hevokên takekesî, girîng e ku em li semantîka vebêjeriyê ya giştî ya rêzefîlmê jî binêrin. Çawa tevahiya hêmanên vebêjeriyê (diyalog, dîmen, muzîk, kurgu) bi hev re dixebitin da ku wateyên kûrtir û tevlihevtir biafirînin?

Têgeha “unwriterliness” (nebûna nivîskariyê) û “reading characters as people” (xwendina karakteran wekî mirovan) ku ji hêla Adela Baker ve hatiye pêşniyarkirin, dikare li vir têkildar be. Gava ku temaşevan karakteran wekî mirovên rastîn û serbixwe dibînin, ew bi awayekî cuda bi ziman û diyalogên wan re têkiliyê datînin. Pirs ev e ku gelo “Anne with an E” rê dide vê celebê xwendinê, an jî “destê nivîskar” (an jî afirînerê rêzefîlmê) pir eşkere ye. Ev dikare bandorê li ser ka temaşevan çiqasî bi karakteran re empatî dikin û çîrokê “rastîn” dibînin, bike.

Her weha, zimanê ku ji hêla karakterên cihêreng ve tê bikaranîn (mînak, zimanê perwerdekirî yê Miss Stacy li hember zimanê sadetir ê hin gundiyên Avonlea) pozîsyona wan a civakî, asta perwerdehiya wan, û nirxên wan nîşan dide. Ev cûdahiyên zimanî beşek ji avakirina cîhana civakî ya rêzefîlmê ne.

Beşa 8: Kûrahiya Derûnnasî: Geşedana Kesayetî, Trawma û Başbûn

Kesayetiya Anne Shirley, bi hemû tevlihevî, şahî û êşên xwe ve, di navenda cazîbeya “Anne of Green Gables” û adaptasyona wê “Anne with an E” de ye. Rêzefîlm, bi taybetî, kûrahiyeke psîkolojîk a berbiçav dide karakterê Anne, bi giranî li ser bandora trawmayên zaroktiyê û pêvajoya başbûna wê radiweste. Ev beş dê bi nêrîneke derûnnasî li geşedana kesayetiya Anne, rola xeyalê, trawmayên wê, û mekanîzmayên başbûnê binêre.

• Analîza Geşedana Kesayetiya Anne Shirley:

Anne Shirley karakterek e ku di nav rêzefîlmê de (û di rêzeya pirtûkan de) geşedaneke berbiçav nîşan dide, ji keçeke sêwî ya 11-13 salî ya bi hestên bêkontrol û xeyaleke bêdawî, heya jineke ciwan a 16 salî ya ku dest bi têgihiştina cîhanê û xwe bi awayekî kûrtir dike. Guherînên di têgihiştina wê ya ji evîn, hevaltî, berpirsiyarî, û mirinê re beşek ji vê pêşketinê ne.

Yek ji taybetmendiyên herî girîng ên Anne berxwedêriya (resilience) wê ya li hember dijwariyan e.⁴ Tevî ku ew bi sêwîtî, xizanî, îstîsmar, û pêşdaraziyê re rûbirû maye, ew ruhê xwe yê jîndar û hêviya xwe ya ji bo pêşerojeke baştir winda nake. Ev berxwedêrî ne tenê taybetmendiyeke hundurîn e, lê di heman demê de ji hêla hawîrdora ku ew tê de mezin dibe jî tê şekildan.

Hatina Anne bo Green Gables û pêşwazîkirina wê (tevî ku di destpêkê de bi dudilî be jî) ji hêla Matthew û Marilla Cuthbert ve, ji bo geşedana wê xalek werçerxanê ye. Matthew, bi dilovanî û hezkirina xwe ya bêmerc, yekem kes e ku Anne hest pê dike ku ew bi rastî tê xwestin û qîmetkirin. Marilla, tevî hişkiya xwe ya derve, hêdî hêdî hezkirin û berpirsiyariya xwe ji Anne re nîşan dide û ji bo wê dibe kesayetek dayikane. Ev hawîrdora aram û piştgir bingehek ewle ji bo geşedana hestyarî û civakî ya Anne peyda dike.⁴

Hevaltî jî di jiyana Anne de roleke girîng dilîze. Hevaltiya wê ya kûr û dilsoz bi Diana Barry re ji bo wê çavkaniya şahî, piştgirî, û parvekirina hestan e. Her weha, mamosteyên piştgir ên wekî Miss Muriel Stacy, ku jîrbûn û yektaiya Anne nas dikin û wê teşwîq dikin, bandoreke mezin li ser xwebawerî û geşedana rewşenbîrî ya Anne dikin.¹²

• Rola Xeyalê Wekî Mekanîzmayeke Parastinê û Başbûnê:

Xeyal ji bo Anne Shirley ne tenê lîstikek zarokane ye; ew stratejiyeke bingehîn e ji bo rûbirûbûna bi rastiyên dijwar, tenêtî, û êşa hestyarî re.² Berî hatina Green Gables, dema ku ew di sêwîxaneyan û malbatên xwedîkar ên xemsar de dijiya, xeyal ji bo wê yekane stargeh bû. Ew “hevalên xeyalî” (wek Katie Maurice di neynikê de) û “cîhanên xeyalî” diafirand da ku xwe ji êşa rastiyê biparêze.

Xeyal alîkariya Anne dike ku wateyê biafirîne, hestên xwe birêve bibe, û hêviyê biparêze.¹⁴ Bi navkirina cihên xwezayî û afirandina çîrokan, ew cîhana derve ji nû ve şîrove dike û wê dike cihekî ku ew dikare tê de bijî û hetta şa bibe. Ji perspektîfeke psîkoanalîtîk, nemaze li gorî D.W. Winnicott, xeyala Anne dikare wekî “cihekî veguhêz” (transitional space) were dîtin – qadeke di navbera rastiya hundurîn û derve de, ku tê de ew dikare hest û tirsên xwe bi awayekî ewle bikole û pêvajoyê bike.⁴

Her ku Anne mezin dibe û li Green Gables hestek ewlehî û aidiyetê dibîne, rola xeyala wê jî diguhere. Ew hîn jî kesayetiyeke xeyalperest dimîne, lê ew êdî ne ewqasî hewcedarê revîna ji rastiyê ye. Xeyala wê bêtir dibe çavkaniya afirînerî, îlham, û şahiya jiyanê, li şûna ku tenê mekanîzmayek parastinê be.

• Nêrîna li ser Trawmayên Zaroktiyê yên Anne û Pêvajoya Başbûna Wê:

Rêzefîlma “Anne with an E” bi awayekî pir eşkeretir û kûrtir ji romana orîjînal li ser trawmayên ku Anne di zaroktiya xwe de jiyaye, radiweste.⁴ Dîmenên “flashback” bi berdewamî serpêhatiyên wê yên bi îstîsmar, xemsarî, birçîbûn, û windahiyê re tînin bîra temaşevanan. Ev nêzîkatî bandora van trawmayan li ser kesayetî û reftarên Anne yên niha ronî dike.

Nîşanên trawmayê di reftarên Anne de bi zelalî xuya dikin: hêrsbûna wê ya ji nişka ve û carinan bêkontrol, tirsên wê yên kûr (nemaze tirsa ji redkirin û terikandinê), û dijwariya wê di avakirina pêbaweriyê bi kesên din re.⁴ Ew pir hesas e li hember rexne û tinazan, û pir caran xwe diparêze bi êrîşkariyê an jî bi vekişîna nav cîhana xwe ya xeyalî.

Lêbelê, Green Gables ji bo Anne dibe cîhekî başbûnê. Hezkirin, sebir, û qebûlkirina ku ew ji Matthew û hêdî hêdî ji Marilla distîne, bingehek ewle ji bo başbûna wê ya hestyarî ava dike.⁴ Pêvajoya avakirina “girêdana ewle” (secure attachment) bi van kesayetên dayikane û bavane re ji bo Anne krîtîk e. Ew fêr dibe ku ew hêjayî hezkirinê ye û ku ew dikare baweriya xwe bi kesên din bîne. Girîngiya “malbata dîtî/bijartî” (found family) di başbûna Anne de pir mezin e.⁴ Ev ne tenê Matthew û Marilla, lê her weha Diana, Miss Stacy, û hetta civaka Avonlea bi giştî (her çend bi dijwarî be jî) li xwe digire.

Rêzefîlm (û hin analîzên akademîk ên romanê⁹) trawmayên Anne ne tenê wekî bûyerên cihê yên îstîsmarê, lê wekî “trawmayek xapînok/dizî” (insidious trauma) nîşan dide ku ji ber nebûna kronîk a aidiyetê, hezkirinê, û ewlehiyê di salên destpêkê yên jiyana wê de çêbûye. Ev ne tenê li ser bûyerên mezin e, lê li ser bandora rojane ya marjînalîzasyon û bêqîmetkirinê ye. Ev têgihiştin ji bo têgihiştina bandorên demdirêj ên xemsariya hestyarî û nebûna hawîrdorek piştgir di zaroktiyê de girîng e. Ew nîşan dide ku başbûn ne tenê ji “derbaskirina” bûyerên trawmatîk pêk tê, lê ji avakirina hestek bingehîn a ewlehî û nirxê pêk tê, ku pêvajoyek demdirêj e.

Digel ku berxwedêriya hundurîn û xeyalê Anne girîng in, başbûna wê bi giranî bi têkiliyên ku ew li Green Gables ava dike ve girêdayî ye.⁴ Hezkirin û qebûlkirina Matthew, Marilla, Diana, û civakê bingeha başbûna wê pêk tîne. Ev têgeha “malbata dîtî” tekez dike. Ev yek girîngiya piştgiriya civakî û têkiliyên saxlem di pêvajoya başbûna ji trawmayê de destnîşan dike. Ew dijberî nêrînên ku başbûnê tenê wekî karekî takekesî yê îradeyê dibînin, disekine.

• Bikaranîna Têgehên Psîkoanalîtîk (Freud, Winnicott, Kristeva):

Ji bo têgihiştineke kûrtir a derûniya Anne, em dikarin serî li hin têgehên psîkoanalîtîk bidin, wekî ku di lêkolîna li ser “Anne with an E” de hatiye kirin ⁴:

• Freud: Têgehên wekî prensîba kêfê (pleasure principle) li hember prensîba rastiyê (reality principle) dikarin ji bo şîrovekirina ka Anne çawa xeyalê bikar tîne da ku kêmasiyên rastiyê telafî bike, werin bikaranîn. Xeyalên wê dikarin wekî cihê xwestekên tepisandî û hewlên ji bo bidestxistina kontrolê werin dîtin.
• Winnicott: Têgeha “tişta veguhêz” (transitional object) dikare ji bo fêmkirina rola hevalên xeyalî yên Anne an jî girêdana wê ya bi hin tiştan re were bikaranîn. Her weha, têgeha “dayika têra xwe baş” (good enough mothering) dikare li ser rola Marilla (û Matthew) di peydakirina hawîrdorek ku tê de Anne dikare bi awayekî saxlem pêş bikeve, were sepandin.
• Kristeva: Têgeha “abjection” (dervekirin/redkirin) dikare ji bo analîzkirina hesta Anne ya biyanîbûn û dûrxistinê wekî sêwîyekê di civaka Avonlea de were bikaranîn. Ew wekî “ya din” tê dîtin ku normên civakî tehdîd dike. Xeyal û afirîneriya wê dikare wekî hewldanek ji bo derbaskirina vê rewşa “abject” û ji nû ve avakirina nasnameyeke bi nirx were şîrovekirin. Pêvajoya qebûlkirina wê ji hêla civakê ve jî dikare wekî derbasbûna ji vê pozîsyonê were dîtin.
• Mekanîzmayên Parastinê: Anne gelek mekanîzmayên parastinê yên wekî dîsosiyasyon (dissociation) – veqetîna ji rastiyê bi rêya xeyalê – û çêkirina rastiyên alternatîf bikar tîne da ku xwe ji êşa trawmayê biparêze.⁴

Ji bo ku em van mekanîzmayan bi awayekî zelaltir bibînin, tabloya jêrîn dikare were bikaranîn:

Tablo 3: Mekanîzmayên Psîkolojîk ên Anne Shirley di “Anne with an E” de

Mekanîzmaya Psîkolojîk	Danasîna Mekanîzmayê	Mînakek ji Rêzefîlmê	Fonksiyona Mekanîzmayê ji bo Anne	Têgeha Psîkoanalîtîk a Têkildar (eger hebe)
Xeyal/Fantazî	Afirandina senaryo, karakter, an cîhanên ne-rastîn ji bo revîn an jî watedarkirinê.	Çîrokên ku Anne ji xwe re li ser Princess Cordelia an jî navên ku li cihan dike vedibêje.	Parastina ji êşa hestyarî, afirandina hêvî, kontrolkirina hawîrdorê, xwe-aramkirin.14	Prensîba kêfê (Freud), Cihê veguhêz (Winnicott).
Dîsosiyasyon	Veqetîna ji hest, bîranîn, an jî hesta nasnameyê, bi gelemperî wekî bertekek li hember trawmayê.	Dîmenên ku Anne di dema bûyerên trawmatîk ên “flashback” de “ji laşê xwe derdikeve” an jî vala dinêre.	Kêmkirina bandora hestyarî ya trawmayê, revîna ji êşa bê tehemûl.4	Mekanîzmaya parastinê.
Projeksiyon	Veguheztina hest an xwestekên xwe yên nexwestî li ser kesekî din.	Dibe ku hin tirs an jî bêbaweriyên Anne yên li hember kesên din, encama projeksiyona serpêhatiyên wê yên berê bin.	Kêmkirina fikara navxweyî bi barkirina wê li ser yên din.	Mekanîzmaya parastinê (Freud).
Berxwedêrî (Resilience)	Şiyana başbûn an jî adaptasyona erênî li hember dijwarî an trawmayê.	Tevî hemû dijwariyan, Anne hêviya xwe diparêze, ji bo armancên xwe dixebite, û têkiliyên erênî ava dike.	Derbaskirina astengiyan, geşedana kesane, dîtina wateyê.14
Avakirina Girêdanê (Attachment)	Pêvajoya avakirina têkiliyên hestyarî yên nêzîk bi kesên din re.	Girêdana Anne bi Matthew, Marilla, û Diana re.	Peydakirina ewlehî, hezkirin, û piştgiriyê; bingeha başbûna hestyarî.4	Teoriya girêdanê (Bowlby), Dayika têra xwe baş (Winnicott).
Bertek-Avakirin (Reaction Formation)	Îfadekirina hestekê ku berevajî hesta rastîn a tepisandî ye.	Dibe ku hin reftarên Anne yên “zêde şa” an “zêde dramatîk” carinan hewldanek bin ji bo veşartina xemgînî an tirsa kûr.	Parastina ewil ji hestên nexwestî.	Mekanîzmaya parastinê (Freud).

Ev tablo û analîz nîşan didin ku karakterê Anne Shirley di “Anne with an E” de ji perspektîfeke derûnnasî ve pir dewlemend û tevlihev e, û rêzefîlm bi serkeftî kûrahiyên psîkolojîk ên çîroka wê vedikole.

Beşa 9: Nîqaş û Encam

Piştî analîzeke berfireh a rêzefîlma “Anne with an E” ji perspektîfên wêjeyî, dîrokî, sînemagerî, civaknasî, semiyotîk, semantîk, û derûnnasî, em dikarin hin encamên girîng derxînin û li ser cih û girîngiya vê adaptasyonê nîqaş bikin. Rêzefîlm ne tenê ji nû ve vegotina çîrokeke klasîk e, lê di heman demê de şîroveyeke hemdem e ku bi fikar û hesasiyetên serdema me re dikeve diyalogê.

• Senteza Dîtinên Sereke ji Her Beşê:

Analîza wêjeyî nîşan da ku “Anne with an E” çawa temayên bingehîn ên romana Montgomery digire û wan bi zêdekirina hêmanên tarîtir û kûrahiyeke psîkolojîk a berfirehtir ji nû ve şîrove dike. Guhertinên di karakteran de û zêdekirina karakterên nû cîhana Avonlea berfireh kiriye û derfet daye ku mijarên nû bêne vekolîn, her çend ev yek carinan bûye sedema nîqaşên li ser “dilsoziya” bi metna çavkaniyê re.

Ji perspektîfa dîrokî, rêzefîlm hewl dide ku rastiyên serdema Victorian a dereng li PEI nîşan bide, lê di heman demê de bi zanebûn mijar û perspektîfên hemdem jî dihewîne. Ev yek tengezariyekê di navbera “rastbûna dîrokî” û “têkildariya hemdem” de diafirîne, û rêzefîlmê dike platformek ji bo nîqaşkirina ka rabirdû çawa bi îro re diaxive û çawa em dikarin dengên dîrokî yên paşguhkirî vegerînin.

Analîza sînemagerî eşkere kir ku “Anne with an E” bi bikaranîna hostayî ya teknîkên dîtbarî û estetîkeke “realîzma belgefîlmî” ya bi baldarî hatî çêkirin, cîhaneke hestyarî û atmosferîk diafirîne. Vebêjeriya dîtbarî ne tenê piştgiriyê dide çîrokê, lê di heman demê de dibe amûrek ji bo ragihandina ezmûna subjektîf û cîhana navxweyî ya Anne.

Di warê civaknasî de, rêzefîlm bi wêrekî dest diavêje pirsgirêkên civakî yên wekî femînîzm, nijadperestî, mafên xwecihî, û nûneratiya LGBTQ+. Ew van mijaran dike navendî û hewl dide ku temaşevanan perwerde bike û wan teşwîq bike ku li ser van pirsgirêkan bifikirin. Ev yek “Anne with an E” dike mudaxeleyeke çandî ya bi mebest, lê di heman demê de sînorên empatî û pevçûnên çandî yên di nav adaptasyonê bi xwe de jî nîşan dide.

Nêrîna semiyotîk ronî kir ku çawa nîşan û sembolên di rêzefîlmê de (wekî porê sor ê Anne, Green Gables, û xwezayê) wateyên kûr û çandî hildigirin. Her weha, vebêjeriya ne-devkî û bêdengî jî wekî nîşanên girîng ên trawma û hestên veşartî hatin analîzkirin.

Analîza semantîk û zimannasî taybetmendiyên yekta yên zimanê Anne (peyvsaziya dewlemend, bikaranîna mecazê) û bandora wê li ser têkiliyên wê eşkere kir. Zimanê Anne ne tenê amûrek ji bo xwe-îfadekirinê ye, lê di heman demê de stratejiyek ji bo xwe-parastinê û qadeke têkoşînê ye.

Di dawiyê de, analîza derûnnasî kûrahiya geşedana kesayetiya Anne, rola xeyalê wekî mekanîzmayek parastinê û başbûnê, û bandora trawmayên zaroktiyê li ser wê ronî kir. Başbûna Anne ne tenê pêvajoyek takekesî ye, lê bi giranî bi têkiliyên piştgir û “malbata dîtî” ya ku ew li Green Gables dibîne ve girêdayî ye. Trawma wekî pêvajoyek “insidious” (xapînok/dizî) tê dîtin ku bandorên demdirêj hene.

• Nirxandina Giştî ya Rêzefîlmê û Cihê Wê di Adaptasyonên “Anne of Green Gables” de:

“Anne with an E” bêguman adaptasyoneke wêrek, nûjen, û ji gelek aliyan ve serkeftî ya romana klasîk a L.M. Montgomery ye. Ew bi hostayî kûrahiyeke psîkolojîk û civakî li çîroka nas zêde dike û wê ji bo nifşek nû ya temaşevanan têkildar dike. Hêza wê ya sereke di karakterîzasyona xurt, lîstikvaniya berbiçav (nemaze ya Amybeth McNulty), û estetîka dîtbarî ya balkêş de ye. Her weha, wêrekiya wê di mijûlbûna bi temayên dijwar û hestiyar re jî cihê pesnê ye.

Lêbelê, rêzefîlm ne bêqisûr e. Hin rexne hene ku ew carinan pir ji “ruhê” romana orîjînal dûr dikeve, nemaze bi awaza xwe ya tarîtir û giranîdana zêde li ser trawmayê. Her weha, hin temaşevan hest pê dikin ku tevlîkirina hin mijarên hemdem bi awayekî anachronîk an jî zêde didaktîk (perwerdekar) hatiye kirin. Ev yek “Anne with an E” dike adaptasyoneke nakokbar, ku hem heyranên dilsoz û hem jî rexnegirên tund hene.

Dema ku em “Anne with an E” bi adaptasyonên din ên “Anne of Green Gables” re (wekî rêzefîlma 1985-an a Kevin Sullivan) berawird dikin, cûdahiyên di nêzîkatî û armancan de eşkere dibin. Adaptasyona Sullivan bi gelemperî wekî dilsoztir ji awaz û çîroka romana orîjînal re tê dîtin, bi giranî li ser romantîzm û şahiya çîrokê. “Anne with an E”, li aliyê din, hewl dide ku di bin rûyê îdealîzekirî yê Avonlea de bikole û rastiyên dijwartir û kompleksbûna karakteran derxe holê. Bi vî awayî, ew ne tenê “dubarekirin” e, lê “ji nû ve xeyalkirin” e.

Hilbijartina mijarên ku “Anne with an E” li ser radiweste (trawma, nasnameyên marjînal, edaleta civakî) ne tesadufî ye. Ew fikar û nîqaşên serdest ên di civakên Rojava (û bi rêya globalîzasyonê, li gelek deverên din) ên destpêka sedsala 21-an nîşan dide. Rêzefîlm bi awayekî çalak van fikarên hemdem di nav çarçoveyeke dîrokî de bi cih dike. Ev yek “Anne with an E” dike berhemeke girîng ji bo lêkolînên çandî, ji ber ku ew dikare wekî “barometreyek” ji bo hestiyariyên çandî yên serdema ku tê de hatiye hilberandin, were xwendin. Ew nîşan dide ka çandên populer çawa bi pirsgirêkên civakî re mijûl dibin û çawa ew hewl didin ku ji nû ve li ser rabirdûyê bifikirin da ku îro watedar bikin.

Bi giranîdana li ser mijarên civakî û peyamên eşkere yên perwerdehiyê ³, “Anne with an E” carinan dikeve xetereya ku bibe adaptasyoneke zêde “didaktîk” an jî “bi mebest”. Ev dikare ji aliyê hin temaşevanan ve wekî “pêşwazî” an jî dûrketina ji nuansên çîroka orîjînal were dîtin. Ev tengezariyê di navbera armanca hunerî ya vegotina çîrokekê û armanca civakî ya ragihandina peyamekê de nîşan dide. Gelo adaptasyon dikarin herduyan bi serkeftî bikin? An jî giranîdana zêde li ser yekê, zirarê dide ya din? Lêbelê, tevî vê potansiyela didaktîzmê, hêza bingehîn a çîroka Anne û karakterê wê yê balkêş dibe ku hîn jî karibe temaşevanan bikişîne û bandorek veguherîner li ser wan bike, wekî ku populerbûna rêzefîlmê nîşan dide.

• Girîngiya Rêzefîlmê ji bo Temaşevanên Kurd û Lêkolînên Çandî:

Gelo temayên gerdûnî yên di “Anne with an E” de dikarin ji bo temaşevanên Kurd xwedî wateyeke taybet bin? Bêguman. Temayên wekî lêgerîna li mal û aidiyetê, têkoşîna li hember neheqî û pêşdaraziyê, girîngiya perwerdehiyê (nemaze ji bo keçan), hêza xeyal û berxwedêriyê, û kompleksbûna têkiliyên malbatî û civakî, hemû mijar in ku dikarin bi serpêhatî û fikarên civaka Kurd re têkildar bin. Çîroka Anne, wekî keçeke sêwî ku li hember dijwariyan disekine û ji bo jiyaneke baştir têdikoşe, dikare ji bo gelek temaşevanên Kurd, nemaze ciwanan, bibe çavkaniya îlhamê.

Nûneratiya pirsgirêkên civakî yên wekî zayendperestî, nijadperestî (her çend di konteksteke cuda de be jî), û mafên kêmaniyan di rêzefîlmê de dikare bibe sedema vekirina nîqaşên girîng di nav temaşevanên Kurd de li ser van mijaran di çarçoveya civaka xwe de. Rêzefîlm dikare wekî amûrekê were bikaranîn ji bo ku li ser girîngiya cihêrengî, tevlêbûn, û edaleta civakî were axaftin.

Ji bo lêkolînên çandî yên Kurdî, “Anne with an E” û adaptasyonên din ên wêjeyî dikarin bibin mijarên lêkolînê yên balkêş. Vekolîna ka çawa berhemên çandî yên biyanî ji hêla temaşevanên Kurd ve têne wergirtin û şîrovekirin, û ka ew çawa bandorê li ser têgihiştinên çandî û civakî dikin, dikare têgihiştinên hêja pêşkêş bike. Her weha, pêwîstî bi lêkolînên zêdetir heye li ser nûneratiya çandî di medyayê de ji perspektîfeke Kurdî, û ka çawa çîrok û vebêjeriyên Kurdî dikarin di platformên gerdûnî de cih bigirin.

Di encamê de, “Anne with an E” adaptasyoneke girîng û pir-qatî ye ku ne tenê çîroka hezkirî ya Anne Shirley ji nû ve zindî dike, lê di heman demê de wê wekî platformekê ji bo vekolîna mijarên kûr û hemdem bikar tîne. Tevî hin nakokiyên ku ew diafirîne, ew bêguman berhemeke hêja ye ji bo nîqaş û analîzên akademîk ên berdewam.

Beşa 10: Çavkanî

• Akamatsu, Y. (2024). L.M. Montgomery and the Politics of Home Conference Abstracts. L.M. Montgomery Institute. ¹³
• Alharbi, M. (2017). A Reflection of L.M. Montgomery’s Life in Anne of Green Gables. Master’s Thesis, Auburn University at Montgomery. ²
• Aljohani, M. (N.d.). Anne of Green Gables..⁸⁸
• Alves, R. (2023). Anne of Green Gables and Anne with an E: A Feminist Perspective in Literature and its Adaptation. Bachelor’s Thesis, Universidade Federal do Pará. ³
• Baker, A. (2020). Reading Characters as People: Unwriterliness, Parasocial Relationships, and the Case of Children’s Literature. Bachelor’s Thesis, University of Michigan.
• Blackford, H. (Ed.). (2009). 100 Years of Anne with an ‘e’: The Centennial Study of Anne of Green Gables. University of Calgary Press.
• Collins, K. (2023). Anne with an “E”: Revisions on Singleness. Reitaku Journal of Interdisciplinary Studies, 31(1), 1-12. ¹
• Core Knowledge Foundation. (2024). Anne of Green Gables Classic Literature Reader.
• Gammel, I. (2008). Looking for Anne: How Lucy Maud Montgomery Dreamed Up a Literary Classic. Key Porter Books.
• Gerson, C. (2024). Seven Milestones: How Anne of Green Gables Became a Canadian Icon. In Anne’s World: A New Century of Anne of Green Gables. University of Toronto Press.
• Gilbert, S. (2017, May 10). Anne with an E is the best kind of adaptation. The Atlantic.
• Hnatow, A. E. (2020). Anne-Girls: Investigating Contemporary Girlhood Through Anne with an E. Bachelor’s Thesis, University of Pittsburgh.
• Ihalainen, R-M. (2023). Orphanhood, Insidious Trauma, and Belonging in L. M. Montgomery’s Anne of Green Gables. Master’s Thesis, University of Eastern Finland. ⁹
• Khorrami, S., & Kord, A. (2023). Julia Kristeva’s Semiotic and Symbolic in L. M. Montgomery’s Emily of New Moon. Journal of Narrative Theory and Literary Criticism, 2(3), 67-81. ¹⁵
• Lavoie, C. (N.d.). Why the world needs Anne with an E. Edit Magazine.
• MacDonald, G. E. (2003). The Politics of Home and the Establishment of a Catholic Social Order in Prince Edward Island, 1860-1891. CCHA Historical Studies, 70, 33-53. ⁷
• Montgomery, L. M. (1908). Anne of Green Gables. Project Gutenberg.
• Nagra, S. (2021). Enraptured by This Glorious Media Landscape: An International Perspective on Anne with an E. Authorship, 10(1).
• Paler, J. V. G., & Mabuan, R. A. (2024). Anne’s Vocabulary: A Discourse Analysis of How the Netflix Series Anne with an E Represented a Sesquipedalian. International Journal of TESOL & Education, 4(2).
• Rahayu, S. P., & Amelia, D. (2023). The Topographies and Thematic Concerns of Young Adult Literature Fulfilling Social Responsibility. Pakistan Languages and Humanities Review, 7(3), 973-983. ¹²
• Rubio, M. H. (2008). Lucy Maud Montgomery: The Gift of Wings. Doubleday Canada.
• Sinwell, S. E. S. (2023). Bosom friends and kindred spirits: Reimagining girlhood, bisexuality and queerness in Anne with an E. Queer Studies in Media & Popular Culture, 8(3), 285-300. ⁵
• Smith, A. M. (2009). Stand by your man: Adapting L.M. Montgomery’s Anne of Green Gables. * докторска дисертация, University of British Columbia*.
• Stovel, N. (2009). 100 Years of Anne with an ‘e’: The Centennial Study of Anne of Green Gables (review). Victorian Review, 35(2), 206-208.
• Sundberg, S. (2020). Becoming Emily: An Illustrated Essay. Journal of L.M. Montgomery Studies. ¹¹
• Thury, E. M. (2005). A Definition of “Unspeakable” Things: The Unspeakable, The Unnarratable, and the Repressed in L.M. Montgomery’s Anne Books. University of East Anglia. ¹⁰
• Waterston, E. (2009). Magic Island: The Fictions of L. M. Montgomery. Oxford University Press.
• Wulandari, S., & Wajiran, W. (2025). Adaptation and Identity Formation in L.M. Montgomery’s Anne of Green Gables. Leksika: Jurnal Bahasa, Sastra dan Pengajarannya, 19(1), 1-12. (Anticipated publication, details from pre-print/accepted manuscript). ¹⁴
• Yousaf, N., & Ahmad, K. (2025). Childhood Trauma and Resilience in Anne with an E: A Psychoanalytic Reading. JETIR (Journal of Emerging Technologies and Innovative Research), (Anticipated, based on JETIR2504383.pdf structure). ⁴

Malper û Çavkaniyên Giştî:

• A Book Geek. (n.d.). Rediscovering the Timeless Charm of L.M. Montgomery’s Anne of Green Gables.
• EBSCO Research Starters. (n.d.). Anne of Green Gables by L. M. Montgomery.
• EBSCO Research Starters. (n.d.). Prince Edward Island.
• Reddit. (2023). What are the main differences between the books and Anne With An E? r/Anne.
• The ABCs of Selling. (n.d.). Anne Of Green Gables Sayings.
• University of Prince Edward Island Library. (n.d.). Launch of Journal of L.M. Montgomery Studies.
• Wikipedia. (n.d.). Anne of Green Gables.
• Wikipedia. (n.d.). Anne Shirley.
• Wikipedia. (n.d.). Anne with an E.
• Wikipedia. (n.d.). Lucy Maud Montgomery.
• ResearchGate and other academic databases for various articles cited by ID (S4, S6, S14, S17, S19, S43, S44, S45, S49, S51, S52, S53).

xebatên wergirtî

1. reitaku.repo.nii.ac.jp, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://reitaku.repo.nii.ac.jp/record/2000009/files/Anne%20with%20an%20E%20.pdf
2. A comporative Anatysis of Lucy Maud Montgomery and Anne shirley from the Novellzae of Green Gables – | AUM Digital Archive, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://digitalarchives.aum.edu/sites/default/files/2023-12/Thesis_241_Alharbi.pdf
3. bdm.ufpa.br, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://bdm.ufpa.br/bitstreams/217d0304-7afb-47ac-987b-87fe83f9e30f/download
4. http://www.jetir.org, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://www.jetir.org/papers/JETIR2504383.pdf
5. Bosom friends and kindred spirits: Reimagining girlhood, bisexuality …, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://intellectdiscover.com/content/journals/10.1386/qsmpc_00110_1
6. Bosom friends and kindred spirits: Reimagining girlhood, bisexuality …, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://www.researchgate.net/publication/376511179_Bosom_friends_and_kindred_spirits_Reimagining_girlhood_bisexuality_and_queerness_in_Anne_with_an_E
7. cchahistory.ca, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://cchahistory.ca/journal/CCHA2003/MacDonald.pdf
8. cdn3.f-cdn.com, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://cdn3.f-cdn.com/files/download/164449033/Anne%20of%20Green%20Gables.pdf
9. erepo.uef.fi, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://erepo.uef.fi/bitstreams/42ab2097-eb6d-4337-a1c3-eaced3c65a1a/download
10. ueaeprints.uea.ac.uk, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://ueaeprints.uea.ac.uk/id/document/34898
11. Visual Culture, Storytelling, and Becoming Emily: An Illustrated …, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://journaloflmmontgomerystudies.ca/vision-forum/becoming-emily-illustrated-essay
12. ojs.plhr.org.pk, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://ojs.plhr.org.pk/journal/article/download/804/701
13. L.M. Montgomery and the Politics of Home June 19–23, 2024 …, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://lmmontgomery.ca/sites/lmmontgomery.ca/files/2024.Abstracts%20%26%20Bios.LMM%20and%20Politics%20of%20Home.pdf
14. A woman’s struggles in facing a new environment in Anne of Green Gables: A sociological approach – Jurnal UMP, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://jurnalnasional.ump.ac.id/index.php/LEKSIKA/article/download/23709/7625
15. oiccpress.com, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://oiccpress.com/jntell/article/download/6058/2749/3769