Êrîş li Dijî Tîtanan: Vekolîneke Akademîk a Pir-Dîsîplînî

1. Destpêk

Kurteyek li ser “Attack on Titan” (AoT) û Bandora Wê ya Cîhanî

“Attack on Titan” (bi Japonî: Shingeki no Kyojin), anîme û mangaya ku ji hêla Hajime Isayama ve hatiye afirandin, di qada çanda pop a cîhanî de wekî berhemeke hunerî ya berbiçav cîhekî girîng girtiye.¹ Serkeftina wê ya fenomenal bi destxistina xelata “rêzefîlma TV-yê ya herî zêde tê xwestin li cîhanê” di sala 2021-an de û bûyîna yekem rêzefîlma ne-îngilîzî ku vê sernavê bi dest xistiye, tê piştrast kirin.² Ev populerbûna berfireh ne tenê girîngiya wê ya çandî nîşan dide, lê di heman demê de hewcedariya analîzek akademîk a kûr û pir-alî jî derdixe holê. Rêzefîlm ji ber cesareta xwe ya di mijûlbûna bi temayên giran ên wekî têkoşîna tenduristiya derûnî, ne-rûmetkirina pevçûnan tevî ku anîmeyek şer e, û kuştina karakterên girîng bêyî dudilî, pesnê xwe girtiye.² Ev taybetmendî wê ji gelek berhemên din ên di celebê xwe de vediqetînin û wê dikin mijarek balkêş ji bo lêkolînên akademîk.

Armanc û Çarçoveya Gotarê

Ev gotar armanc dike ku rêzefîlma “Attack on Titan” ji perspektîfên wêjeyî, dîrokî, sînemagerî, civaknasî, semîotîk, semantîk û derûnnasî ve bi awayekî akademîk û navdîsîplînî vekolîne. Bi riya analîzek berfireh a ku xwe dispêre çavkaniyên akademîk, dê were lêkolîn kirin ka ev dîsîplînên cihêreng çawa bi hev re dixebitin da ku wateyên pir-qatî û kûr ên ku di bin rûyê vê vegotina epîk de veşartî ne, derxînin holê. Gotar dê hewl bide ku têgihiştinek nû û rexneyî li ser vê fenomena çandî pêşkêş bike.

Pêşkêşkirina Kurt a Beşên Analîzê

Di beşên li pêş de, dê analîzên kûr li ser aliyên cihêreng ên AoT werin kirin. Analîza wêjeyî dê li ser struktura vegotinê, temayên navendî yên wekî azadî, nefret û tundûtûjiyê, û pêşketina karakterên sereke bisekine. Beşa dîrokî dê paralelên di navbera rêzefîlm û bûyerên cîhana rastîn ên wekî Nazîzm û Holokostê de vekole. Analîza sînemagerî dê stîla anîmasyonê, bikaranîna muzîkê û teknîkên dîtbarî binirxîne. Ji aliyê civaknasî ve, dê mijarên wekî kontrola civakî, avahiya çînî, dehûmanîzasyon û nûnertiya zayendî werin şîrove kirin. Analîza semîotîk û semantîk dê wateya sembolên sereke û bikaranîna retorîkê di diyalogan de eşkere bike. Di dawiyê de, analîza derûnnasî dê bandora trawmayê li ser karakteran, mijarên azadî û determinîzmê, û lêgerîna wateyê vekole. Her beş dê bi delîlên ji çavkaniyên akademîk were piştgirî kirin û dê hewl bide ku têgihiştinên orîjînal pêşkêş bike.

2. Analîza Wêjeyî: Vegêran, Temayên Sereke û Pêşketina Karakteran

Struktura Vegotinê û Teknîkên Wêjeyî

“Attack on Titan” bi strukturek vegotinê ya hostayî hatîye avakirin ku temaşevanan di nav kelecan û meraqek domdar de dihêle. Yek ji teknîkên wê yên sereke bikaranîna sir û razan e; her ku sirrek eşkere dibe, pirsên nû û aloztir derdikevin holê, û bi vî awayî temaşevan her tim li benda pêşerojê dimîne.¹ Ev ne tenê ji bo kişandina balê ye, lê di heman demê de rê dide temaşevanan ku rastiya cîhana rêzefîlmê gav bi gav û bi karakteran re bi hev re kifş bikin.¹ Bikaranîna “flashback”an di AoT de ji gelek anîmeyên din cuda ye; ew ne tenê ji bo ravekirina bûyerên paşerojê an jî dayîna paşxaneyek hestyarî ji karakterekî re ku dibe di demek nêz de bimire têne bikaranîn, lê bi awayekî çalak ji bo ajotina komployê û danîna dînamîkên hêzê yên nû têne xebitandin.² Wekî din, rêzefîlm bi struktureke şeş beşan a yekta tê zanîn, ku tê de beşa piştî-demsalê (post-timeskip) bi awayekî berbiçav ji bûyerên berî wê serbixwe xuya dike, û ev yek destûrê dide guhertinên radîkal di ton, fokus û heta celebê vegotinê de.²

Temayên Navendî

• Azadî û Jiyan: Têkoşîna ji bo azadiyê yek ji temayên herî bingehîn û navendî yên AoT ye. Karakter, nemaze Eren Yeager, hesreta wê yekê dikin ku ji sînorên dîwarên ku qaşo wan diparêzin lê di rastiyê de azadiya wan jî bisînor dikin, bifilitin.³ Eren bi xwe jiyana di nav dîwaran de wekî “jiyana wekî dewaran ku li benda dorê ne ku biçin serjêkirinê” binav dike.¹ Ev hesreta azadiyê ne tenê azadiya fizîkî, lê di heman demê de azadiya ji tirs, nezaniyê û ji çarenûsa ku li ser wan hatiye ferz kirin jî dihewîne.
• Xwezaya Mirovahiyê û Çerxa Nefretê: Rêzefîlm bi awayekî kûr û pir caran bi rengekî xemgîn li ser xwezaya mirovahiyê û çerxa bêdawî ya nefret û tundûtûjiyê ya ku di tevahiya dîroka mirovahiyê de bela bûye, radiweste.¹ Gava ku karakter rastiya cîhana li derveyî dîwaran fêr dibin, şerê wan ê ji bo jiyanê vediguhere têkoşînek li dijî nefreta kûr a ku mirovên din li hember wan hîs dikin. AoT vê pirsê derdixe holê: Gelo bi dayîna can û dil ji dozekê re, mirov nakeve xetera ku bibe koletiyê azadiya xwe û vê çerxa bêdawî ya nefret û tolhildanê bidomîne.¹ Ev tema bi taybetî di beşa dawî ya rêzefîlmê de bi awayekî trajîk derdikeve pêş.
• Nasname û Xwe-Vedîtin: Gelek karakterên di AoT de di nav rêwîtiyên dijwar ên xwe-pêzanînê û xwe-vedîtinê de ne. Ew neçar dimînin ku bi nasnameyên xwe yên rastîn, paşerojên xwe yên veşartî, û rastiyên dijwar ên cîhana ku tê de dijîn re rû bi rû bimînin.³ Têkoşîna Eren bi hêzên xwe yên Tîtan re û bi razên derbarê paşeroja wî û dîroka malbata wî re mînakek berbiçav a vê temayê ye. Her weha, karakterên din ên wekî Historia Reiss û Reiner Braun jî bi pirsên kûr ên nasnameyê re mijûl dibin.
• Tundûtûjî wekî Hêzek Afirîner an Têkder: Yek ji nîqaşên herî balkêş ên akademîk ên derbarê AoT de, şîrovekirina rola tundûtûjiyê ye. Lêkolînek girîng 4 arguman dike ku tundûtûjî di rêzefîlmê de ne tenê wekî hêzek wêranker, lê di hin şert û mercan de wekî hêzek “hilberîner” ji bo misogerkirina jiyan, dadmendî, azadî û heta ji nû ve zayînê jî tê nîşandan. Ev nêrîn bi taybetî di pêşketina karakterê Eren Yeager de diyar dibe, ku ew gav bi gav tundûtûjiyê li şûna rêyên aştiyane yên ku bêencam mane, wekî amûrek ji bo parastina gelê xwe û bidestxistina azadiyê hembêz dike. Ev şîrove bi teoriyên Frantz Fanon (tundûtûjiya şoreşgerî ya wekî hêzek paqijker û azadker), Sigmund Freud (êrişkarî wekî beşek ذاتî ya xwezaya mirovî), û James P. Sterba (teoriya şerê adil, ku di hin rewşan de tundûtûjiyê rewa dibîne) tê piştgirî kirin.4
  Ev têgihîştina tundûtûjiyê wekî “hilberîner” ne tenê ji bo fêmkirina motîvasyonên karakteran girîng e, lê di heman demê de rexneyek kûr li ser têgihîştinên kevneşopî yên aştiyê û exlaqê jî dike. Ew pêşniyar dike ku di bin zordestiyek bêhempa de, ku hemû rêyên din ên berxwedanê hatine girtin, tundûtûjî dibe ku wekî “pêwîstiyek xemgîn” derkeve holê, her çend ev yek bi xwe re xetereyên exlaqî yên mezin û îhtîmala ketina nav çerxek nû ya tundûtûjiyê hildigire. Pirsên wekî “Kî biryar dide kengê tundûtûjî ‘hilberîner’ e?” û “Sînorên exlaqî yên vê tundûtûjiyê çi ne?” bêbersiv dimînin û temaşevanan di nav dudiliyên exlaqî de dihêlin.
• Paralelên bi Mîtolojiya Norsî re: “Attack on Titan” bi awayekî berfireh element û temayên ji mîtolojiya Norsî deyn dike û wan ji nû ve şîrove dike da ku li ser ramana qederek çerxîkî û neguherbar şîrove bike.4 Pevçûna destpêkê ya di navbera Tîtan û mirovan de bi awayekî berbiçav dişibe pevçûna di navbera mirov û Jotun (Dêwên Qeşayê) de di mîtolojiya Norsî de.2 Isayama nirxên ku di mîtolojiya Norsî de têne dîtin, wekî bertekek an jî alternatîfek li hember baweriyên çandî yên Rojhilatî an Japonî bikar tîne. Ew vê têgihîştinê derdixe pêş ku heya ku mirovahî bi awayekî çalak hêza guhertina rewşa xwe nebîne û fedakariyên kesane yên pêwîst neke, dê çerxa qederê û êşê bê guhertin bidome.4
  Lêkolînerên wekî Yamazaki 5 û Truong 5 balê dikişînin ser karanîna navên Germanî ji bo karakteran û girêdana etîmolojîk a afirandina Tîtanan bi çîrokên Norsî yên di derbarê dêw û xwedayan de. Bi taybetî, Truong analîzek balkêş li ser sê karakterên Eldî dike: Ymir (ku teslîmî qedera xwe dibe), Eren (ku hewl dide çerxê bişkîne lê di dawiyê de di çerxek nû ya tundûtûjiyê de asê dimîne), û Levi (ku çerxa xweperestiya wî potansiyela şikandinê nîşan dide).5 Ev bikaranîna mîtolojiya Norsî ji xemilandinek tematîk wêdetir diçe; ew bi awayekî rasterast bi pirsên felsefî yên bingehîn ên rêzefîlmê re yên di derbarê vîna azad li hember determinîzmê de têkildar e. Ew pêşniyar dike ku çerxên dîrokî û kesane yên tundûtûjî, trawma û nefretê dibe ku di avahiya gerdûnê de bi kûrahî hatine bicîh kirin. Lêbelê, di heman demê de, bi riya têkoşîn û bijardeyên karakteran, îhtîmala şikandina van çerxan jî, her çend bi zehmetî û bi bedelên giran be jî, vedike. Rêzefîlm bi vî awayî temaşevanan neçar dike ku li ser têkiliya di navbera qedera pêş-diyarkirî û kapasîteya mirovî ya ji bo guhertinê bifikirin.

Analîza Karakterên Sereke

• Eren Yeager: Rêwîtiya Eren Yeager ji zarokekî ku bi awayekî hovane şahidiya mirina diya xwe dike û bi hesreta tolhildanê tije dibe ⁶, heya ku dibe kesayetiyek ku amade ye ji bo armancên xwe yên tevlihev cîhanê tune bike, yek ji aliyên herî zêde nîqaşkirî yên AoT ye. Ew di destpêkê de wekî kesekî ku ji tundûtûjiyê dûr disekine tê binav kirin, lê serpêhatiyên wî yên dijwar wî ber bi hembêzkirina tundûtûjiyê ve dibin wekî amûrek ji bo parastin û azadiyê.⁴ Têkoşîna wî ya navxweyî bi hêzên wî yên Tîtan re û bi razên derbarê paşeroja wî û dîroka gelê wî re, wî dike karakterek kûr û pir-qatî.³ Di dawiyê de, biryara wî ya ji bo pêkanîna “Rumbling” (Erdhejandin), ku tê wateya qirkirinek girseyî, tiştek e ku tu afirînerê anîmeyê yê din bi hêsanî newêrîbû biceribîne.² Trawmayên wî yên berê, wek şahidîkirina revandina Mikasa û kuştina revangeran di temenekî biçûk de, û dîtina diya wî ku ji hêla Tîtanek ve tê xwarin ⁸, ligel hesreta wî ya bêdawî ji bo azadiyê ¹, motîvasyonên wî yên sereke ne ku tevgerên wî yên radîkal dişewitînin.
• Mikasa Ackerman: Xwişka Eren a bijartî û yek ji şervanên herî jêhatî yên rêzefîlmê, Mikasa sembola hêz, dilsozî û fedakariyê ye. Kevana karakterê wê bi giranî li dora têkiliya wê ya bi Eren re û hewldanên wê yên ji bo parastina wî dizivire, lê di heman demê de temayên evîn, peywir, û heya çi radeyê mirov amade ye ji bo kesên ku jê hez dike canê xwe bide ber çavan, vedikole.³ Mikasa, ligel karakterek din a jin a xurt wekî Annie Leonhart, têgînên jinîtiyê yên kevneşopî yên ku di gelek vegotinên din de têne dîtin, ji nû ve xêz dike û berovajî dike, û bi vî awayî nûnertiyek bihêztir û tevlihevtir a jinan pêşkêş dike.²
• Armin Arlert: Hevalê zaroktiyê yê Eren û Mikasa, Armin bi zîrekî, jîrbûna stratejîk û hestiyariya xwe ya exlaqî tê nasîn. Ew bi gelemperî wekî wijdanê komê tevdigere û bi pirsên dijwar ên exlaqî yên ku di rewşên şer û pevçûnê de derdikevin re rû bi rû dimîne.⁹ Her çend ew bi fizîkî ne bi qasî hevalên xwe bihêz be jî, şiyana wî ya analîzkirina rewşan û dîtina çareseriyên nediyar wî dike sermayeyek bêhempa ji bo Lejyona Keşfê. Retorîka wî ya bandorker, ligel ya Fermandar Erwin Smith, di demên krîtîk de ji bo îqnakirin û motîvekirina yên din rolek girîng dilîze.¹⁰
• Ymir (Damezrîner): Çîroka Ymir, damezrînera Tîtanan, yek ji trajediyên herî kûr ên AoT ye. Jiyana wê ya ku bi koletî, îstîsmar û bêdengkirinê dest pê dike, û heta piştî mirina wê jî bi hezaran salan di Rêyan (Paths) de wekî xizmetkarekê berdewam dike, xwezaya çerxîkî ya trawmayên nifşî û îstîsmara sîstematîk bi awayekî tund sembolîze dike.¹² Ew bi têkoşînên gerdûnî yên li dijî hêz û kontrolê re rû bi rû dimîne, û çîroka wê têkoşîna ji bo otonomî, nasname û lêgerîna wateyê li hember neheqiya sîstematîk a bêdawî ronî dike. Têkiliya wê ya bi Eren re di dawiya rêzefîlmê de û bijardeya ku Eren dide wê, xalek werçerxanê ya girîng e ku potansiyela şikandina vê çerxa êşê nîşan dide.

3. Analîza Dîrokî: Bertekên Cîhana Rastîn û Alegorî

Paralelên bi Nazîzm, Holokost, û Şerê Cîhanê yê Duyemîn re

“Attack on Titan” bi awayekî berbiçav û pir caran bi rengekî nerehetker, paralelên xurt bi bûyerên trawmatîk ên dîroka mirovahiyê re, nemaze bi serdema Nazîzmê, Holokostê, û Şerê Cîhanê yê Duyemîn re, çêdike. Xebata Isayama şerên dawî yên di rêzefîlmê de bi estetîkek ku Şerê Cîhanê yê Duyemîn tîne bîra mirov, pêşkêş dike. Serpêhatiya gelê Eldî, nemaze muameleya ku li wan tê kirin piştî ku rastiya cîhana derve eşkere dibe, bi awayekî rasterast bi hovîtiyên ku di sedsala 20-an de li dijî Cihûyên Ewropî hatine kirin, tê girêdan.¹ Mînak, awayê ku Eldî li Marley di getoyan de têne ragirtin, bi stêrkên ku nasnameya wan nîşan didin têne nîşankirin, û wekî çavkaniya hemû xerabiyan têne şeytanî kirin, bi tundî propagandaya antîsemîtîk û polîtîkayên Naziyan tîne bîra mirov.

Propagandaya ku ji hêla hikûmeta Marley ve li dijî Eldiyan tê meşandin, ku wan wekî “şeytan” û “nijadek nifirî” binav dike, bi awayê ku Naziyan propagandaya xwe ji bo îqnakirina gelê Alman ku Cihû dijminên civakê ne, bikar anîn, paralel e. Fîlma propagandaya antîsemîtîk a sala 1940 “Cihûyê Herheyî” (Der ewige Jude), ku Cihûyan bi mişkan re danberhev dikir û wan bi xwesteka wêrankirinê tawanbar dikir ¹, mînakek e ji vî cureyê dehûmanîzasyonê ku di AoT de jî tê dîtin, ku Eldî wekî afirîdên “ne-mirovî” an jî potansiyel “Tîtanên hov” têne binavkirin.

Hikûmeta totalîter a destpêkê ya di nav Dîwaran de jî, mirovan qanih kiriye ku hemû zehmetiyên wan ji ber hebûna Tîtanên li derveyî dîwaran e, û vê vegotinê ji bo rewakirina mîlîtarîzekirina civakê û kontrolkirina agahiyê bikar tîne.¹³ Ev yek felsefeya teorîsyenê siyasî yê Alman Carl Schmitt tîne bîra mirov, ku civakek faşîst a îdeal wekî civakek ku neheqî, pevçûn û belengaziyê wekî tiştên neçar qebûl dike û hewl dide ku bala welatiyan ber bi dijminek hevpar ve bikişîne da ku pêşî li şerên navxweyî bigire, pênase dike.¹³

Lêbelê, girîng e ku were destnîşankirin ku tevî van paralelên xurt, rêzefîlm bi awayekî eşkere pesnê îdeolojiya faşîst an Nazîst a ku ew nîşan dide nade. Berevajî vê, ew bi gelemperî kêmasî, hovîtî û encamên wêranker ên van îdeolojiyan eşkere dike û rexne dike.¹³ Mînak, Tîtanên ku di destpêkê de wekî dijminên sereke têne dîtin, paşê derdikeve holê ku ew bi xwe jî qurbanî ne; mirovên Eldî ne ku ji hêla Marley ve bi zorê hatine veguherandin çekên biyolojîkî.¹³ Ev yek têgihîştina “dijmin” tevlihev dike û temaşevanan neçar dike ku li ser xwezaya rastîn a başî û xerabiyê bipirsin.

Motîfên Faşîzm, Mîlîtarîzm û Totalîtarîzmê

“Attack on Titan” bi hostayî gelek alegorî û motîfên dîrokî bi kar tîne da ku çîrokek ku hem ji temaşevanan re nas û hem jî bi awayekî sosret tevlihev e biafirîne. Bi karanîna trop û wêneyên ku bi faşîzm, mîlîtarîzm û totalîtarîzmê re têkildar in, Isayama daxuyaniyek xurt li ser baca giran a nijadperestî, neteweperestî û şerê bêdawî li ser kesan û civakan dide.¹³ Mîlîtarîzekirina zêde ya civaka Paradis, fedakariyên bêhesab ên ku di bin navê ewlehiyê de têne kirin, û manîpulasyona sîstematîk a agahiyê ji bo berjewendiyên siyasî yên komek elît, hemî temayên ku bi awayekî xemgîn bi gelek pirsgirêkên siyasî û civakî yên hemdem re deng vedidin in.³ Rêzefîlm wekî hişyariyekê dixebite, temaşevanan teşwîq dike ku otorîteyê bipirsin, li dijî propagandaya ku rastiyê berovajî dike hişyar bin, û li hember hilweşandina hêdî-hêdî ya azadiyê di bin siya lêgerîna ewlehiyê de bisekinin.

Nîqaşên li ser Îlhama Karakterê Dot Pixis ji General Akiyama Yoshifuru

Yek ji aliyên herî nakokî yên “Attack on Titan” îlhama ku Hajime Isayama ji bo karakterê Fermandar Dot Pixis ji General Akiyama Yoshifuru yê Artêşa Împeratoriya Japonî girtiye, ye. Yoshifuru kesayetiyek dîrokî ye ku bi tevlêbûna xwe di kiryarên hovane û tawanên şer de di dema berfirehbûna împeratoriya Japonî de têkildar e. Ev yek bûye sedem ku AoT bi antîsemîtîzmê (ji ber paralelên din ên bi Nazîzmê re) û bi xwedîkirina bin-metnên faşîst ên nerehet were tawanbar kirin.¹³

Isayama bi xwe îdia kiriye ku îlhama wî ji Yoshifuru rêzgirtinek ji bo “jiyana wî ya sade û teserûfkar” bûye, bêyî ku behsa paşxaneya wî ya tarî ya tawanên şer bike.¹⁵ Ev yek bûye sedema rexneyên tund ku Isayama bi zanebûn an jî bê zanebûn estetîkek balkêş ji bo îdeolojiyên rastgir ên revîzyonîst û populîst ên li Japonyayê peyda dike. Nakokiya Dot Pixis/Akiyama Yoshifuru ji pirsgirêkek sade ya îlhama karakterek wêdetir diçe; ew pirsên kûrtir di derbarê berpirsiyariya hunermend de dema ku ew kesayetiyên dîrokî yên nakokî bikar tîne, derdixe holê. Ew me neçar dike ku em bifikirin ka çerçoveya dîrokî çawa bandorê li şîrovekirina berhemek hunerî dike û temaşevan çawa dikarin wateyên ku dibe ku ji niyeta orîjînal a afirîner cuda bin, ji berhemê derxînin. Ev rewş di heman demê de tansiyona ku pir caran di navbera pesnê estetîk a berhemekê û rexneya îdeolojîk a naveroka wê de heye jî ronî dike. Ma gengaz e ku meriv ji berhemek hunerî kêfê werbigire dema ku ew referansên dîrokî yên bi pirsgirêk dihewîne? Ma hunermend dikare beşek ji kesayetiyek dîrokî ya nakokî “bipejirîne” bêyî ku tevahiya mîrasa wî/wê bipejirîne? Ev pirsên ku AoT bi riya vê nakokiyê derdixe holê, nîşan didin ka rêzefîlm çawa bi awayekî çalak bi dîrokên trawmatîk re têkildar dibe û temaşevanan neçar dike ku bi pirsên nerehet re rû bi rû bimînin, tewra ku ew dibe ku ne niyeta eşkere ya afirîner be.

4. Analîza Sînemagerî: Zimanê Dîtbarî û Teknîkên Vegêranê

Stîla Anîmasyonê, Teknîkên Dîtbarî û Bandora Wan

“Attack on Titan” ji ber “hêza xwe ya hunerî, komplo an rêvebirinê” wekî berhemeke hunerî ya berbiçav tê binav kirin.¹ Stîla anîmasyonê, nemaze di demsalên destpêkê de ji hêla Wit Studio û paşê ji hêla MAPPA ve, bi dînamîzma xwe ya di dîmenên şer de, bi taybetî bikaranîna Amûra Tevgera Omni-Dîrektîonal (ODM Gear), û bi hûrguliyên xwe yên di sêwirana karakter û Tîtanan de tê pesinandin. Lêbelê, hin temaşevan û rexnegir hene ku difikirin ku pêşandan carinan zêde hatiye mezinkirin û pir dramatîk e, û xwe dispêre tundûtûjî û xwînrijandinê (“gore”) û meylên tundûtûjiyê yên Nifşê Hezarsalî û Nifşê Z ji bo zêdekirina populerbûna xwe.² Hin kes her weha amaje dikin ku zêde giranîkirina li ser mirinê û bikaranîna muzîka bi hestyarî barkirî carinan dibe sedem ku vegotin hinekî sist bibe.²

Ji aliyê estetîka dîtbarî ve, AoT hin taybetmendiyên stîla hunerî ya kevneşopî ya Japonî nîşan dide. Di vê stîlê de, mirov bi gelemperî li gorî hêza mezin a xwezayê an jî hêzên din ên derveyî piçûk û bêhêz têne xêz kirin, û gelek caran di kompozîsyonê de cîhê vala tê hiştin da ku hestek firehî an jî tenêtiyê biafirîne.⁵ Di AoT de, ev yek bi awayekî berbiçav di nîşandana Tîtanên dêwasa yên ku li ser mirovên piçûk bilind dibin û di dîmenên berfireh ên bajarên wêrankirî an jî erdên vala de tê dîtin. Sêwirana dîtbarî ya AoT ne tenê ji bo afirandina atmosfera tengezarî û tirsê girîng e, lê di heman demê de ji bo vegotina temayên giran ên rêzefîlmê û pêşkêşkirina wan bi awayekî ku ji temaşevanan re balkêş be jî rolek sereke dilîze. Rêzefîlm sembolîzmê bi awayekî hostayî bikar tîne da ku çanda Japonî (her çend bi awayekî ne-rasterast be jî) û şert û mercên sosyo-çandî yên gerdûnî bi bandor temsîl bike, û bi vî awayî kûrahiyek zêde li vegotinê zêde dike.¹⁶

Bikaranîna Muzîk, Sêwirana Deng û Efektên Taybet

Muzîk di “Attack on Titan” de rolek pir girîng dilîze di afirandina atmosferê û zêdekirina bandora hestyarî ya dîmenan de. Kompozîsyonên epîk û dramatîk ên Hiroyuki Sawano, nemaze, bûne beşek yekbûyî ya nasnameya rêzefîlmê. Muzîka bi hestyarî barkirî, wekî ku li jor jî hate gotin, ji bo zêdekirina dramatîzmê û giraniya kêliyên krîtîk tê bikaranîn, her çend hin rexnegir wê carinan wekî faktorek ku vegotinê “sist dike” dibînin.² Sêwirana deng jî bi heman rengî bandorker e; dengê Tîtanan, qîrînên karakteran, dengê şûrên ku li goştê Tîtanan dixin, û teqînên ku ji hêla Amûra Tevgera Omni-Dîrektîonal ve têne çêkirin, hemî bi hev re cîhanek dengî ya dewlemend û tirsnak diafirînin.

Di analîza rêzika sernavê ya “Final Season Part 1” de ¹⁸, bandora muzîkê bi hûrgulî tê lêkolîn kirin. Melodiya piyanoyê ya bi tonên nizm a ku di destpêkê de tê bihîstin, atmosferek tarî, tengezar û nediyar diafirîne, ku bi temaya giştî ya demsala dawî re hevaheng e. Qîrînên bi tonên bilind ên ku dişibin banga kadansê ya leşkerî, ligel bikaranîna defa leşkerî ya bi rîtmek domdar, referansên xurt ên leşkerî û şer tînin bîra mirov û hesta dîsîplîn û bêrehmiya şer xurt dikin. Bikaranîna dengê fîlterkirî yê ku dişibe weşana radyoyek kevn a serdema şer û melodiya kemanê ya xemgîn, hem referansên dîrokî xurt dikin hem jî hestên trajîk û windahiyê zêde dikin.

Analîza Rêzika Sernavê (mînak, Final Season Part 1)

Rêzika sernavê ya “Attack on Titan: The Final Season Part 1” mînakek hêja ye ji bikaranîna hostayî ya sembolîzma dîtbarî û muzîkê ji bo vegotina temayên sereke yên rêzefîlmê.¹⁸ Dûmana ku di destpêkê de xuya dike, ne tenê wekî îndeksek ji teqîn û wêraniya şer re dixebite, lê di heman demê de wekî sembola nezelalî û nediyariya ku li ser paşeroja karakteran û cîhanê heye jî tê şîrove kirin. Tîrêjên rengîn ên dûmanê û teqînên ku li hember paşxaneyên gewr û tarî diteqin, hêza wêranker û kaosa şer bi awayekî dîtbarî yê xurt nîşan didin.

Hebûna amûrên şer ên ku dişibin modelên Almanî yên Şerê Cîhanê yê Yekem û Duyem, wekî hawan û agiravêjan, ne tenê referansên îkonîk ên dîrokî ne, lê di heman demê de bi awayekî sembolîk mîlîtarîzma dewleta Marley û paralelên wê bi rejîma Nazî re jî xurt dikin. Ketina çûkên spî ji ezmên, ku di AoT de bi gelemperî sembola azadiyê ne (wek “Baskên Azadiyê” yên Lejyona Keşfê), windakirina azadiyê û bêhêvîtiya ku şer bi xwe re tîne, nîşan dide. Zeppelîn, ku îcadeke Almanî ye û di şer de hatiye bikaranîn, hem wekî referansek dîrokî hem jî wekî sembola hesreta azadiyê (wek ku di çîrokên Grisha û dêûbavên Armin de tê dîtin) û di heman demê de wekî amûrek şer tê bikaranîn. Bi giştî, ev rêzika sernavê bi hostayî semîotîkê bikar tîne da ku temaşevanan ji bo atmosfera tarî, temayên giran ên şer û windakirinê, û lûtkeya nêzîk a rêzefîlmê amade bike.

Nûnertiya Şer û Pevçûnan

“Attack on Titan” wêneyek pir-alî û pir caran bi awayekî hovane rastîn a şer û pevçûnan pêşkêş dike, û ev yek bûye sedem ku ew temaşevanên cîhanî, nemaze Nifşê Z, bi kûrahî bandor bike.⁹ Rêzefîlm ne tenê wekî şahînetiyek aksîyon-tijî dixebite, lê di heman demê de bandorek girîng li ser têgihiştina temaşevanên ciwan a pevçûnên çekdarî û encamên wan ên mirovî dike. Dîmenên şer di AoT de dikarin di asta denotatîf (wateya rasterast) de wekî temsîlên şerên mezin an pevçûnên leşkerî yên ku di cîhana rastîn de diqewimin werin şîrove kirin. Lêbelê, di asta konotatîf (wateya binavûdeng) de, ev dîmen pevçûnên exlaqî yên berfirehtir, dudiliyên etîkî yên ku di şer de derdikevin, û neheqiyên civakî yên ku pir caran di encama pevçûnên çekdarî de çêdibin, nîşan didin.⁹

Nûnertiya şer di AoT de ji tenê nîşandana dîmenên aksîyonê û stratejiyên leşkerî wêdetir diçe. Ew bi awayekî kûr li ser bandorên psîkolojîk û hestyarî yên şer li ser karakteran radiweste. Şer wekî ceribandinek dijwar ji bo nirx û prensîbên exlaqî yên karakteran dixebite, û ew wan neçar dike ku bijardeyên dijwar bikin ku pir caran encamên trajîk hene. Bi vî awayî, AoT temaşevanan, nemaze yên ciwan, teşwîq dike ku li ser têgihîştinên xwe yên şer, qehremanî, fedakarî û hevgirtinê bifikirin. Ew dudiliyên exlaqî yên ku di rewşên ekstrem de derdikevin, ku tê de çareseriyên hêsan an “baş” tune ne, derdixe pêş û bi vî awayî dibe amûrek potansiyel ji bo perwerdehiya exlaqî û pêşxistina ramana rexneyî. Rêzefîlm nîşan dide ku dijmin ne her gav bi awayekî eşkere “xerab” e û ku her aliyek pevçûnê xwedî motîvasyon û perspektîfên xwe yên tevlihev e, û bi vî rengî temaşevanan ji têgihîştinên reş-û-spî yên şer dûr dixe.

5. Analîza Civaknasî: Kontrola Civakî, Avahî û Rexneya Civakî

Dîwar wekî Metafora Kontrola Civakî, Tecrîd û Tirsê

Dîwarên dêwasa yên ku mirovahiyê di “Attack on Titan” de dorpêç dikin, ji tenê avahiyên parastinê yên fizîkî pir wêdetir wateyan hildigirin. Ew wekî metaforek bihêz ji bo kontrola civakî, tecrîd, û tirsê dixebitin. Wekî ku di analîzên berê de hate destnîşankirin ⁶, ev dîwar ne tenê mirovan ji Tîtanan diparêzin, lê di heman demê de wan di nav nezaniyê de dihêlin û azadiya wan bisînor dikin. Ev rewş modela ‘Panoptîkon’ a fîlozof Jeremy Bentham û Michel Foucault tîne bîra mirov, ku tê de îhtîmala çavdêriya domdar (an jî tenê hesta ku tê çavdêrî kirin) dibe sedema xwe-rêkûpêkkirin, bindestî û kontrola civakî.⁶ Cîhana di nav dîwaran de bi têgihên çanda Norsî yên ‘ingards’ (cîhana hundirîn a ewle û biqanûn, lê sînordar) û ‘utangards’ (cîhana derveyî ya xeternak, bêqanûnî, lê potansiyel azad) re tê model kirin.⁶ Dîwar bi awayekî sembolîk van her du cihan ji hev vediqetînin û hestek dorpêçkirinê diafirînin. Ji perspektîfek berfirehtir, dîwar dikarin wekî sembola astengên psîkolojîk û civakî yên ku mirov û civak ji bo veqetandina xwe ji “yên din” an jî ji gefên ku ew têdigihîjin, ava dikin, werin dîtin.³

Avahiya Civakî, Newekheviya Çînî û Têkiliyên Desthilatdariyê

Di nav sînorên dîwaran de, avahiyek civakî ya hişk û newekheviyek çînî ya berbiçav heye. Her dîwar ne tenê sînorek fizîkî ye, lê di heman demê de cudahiyên civakî û aborî jî nîşan dide. Bajarê ku di nav dîwarê herî hundirîn, Dîwarê Sina de ye, mala esilzade, malbata qral, û çînên jorîn ên civakê ye. Berevajî vê, bajar û navçeyên ku di nav dîwarên derveyî (Dîwarê Rose û nemaze Dîwarê Maria) de ne, bi giranî ji gundî, karker, û bazirganên xizantir pêk tên.⁷ Ev avahiya civakî dişibe monarşiyek mutleq a ku di serdema pêş-pîşesazî ya Ewropayê de hebû.⁶ Sê komên civakî yên sereke yên ku di rêzefîlmê de têkiliyên desthilatdariyê diyar dikin ev in: leşkerî (ku bi xwe jî di nav xwe de dabeş bûye li ser Lejyona Keşfê, Lejyona Bicihkirinê, û Polîsên Leşkerî), malbata Reiss (ku wekî monarşiya rastîn a “siyê” ya li pişt perdeyê tevdigere û dîrokê manîpule dike), û “şervan” (komek Tîtan-guhêrbarên ku ji derveyî dîwaran, ji Marley, tên).⁷ Esilzade û hikûmeta qralî bi awayekî sîstematîk nûçe û dîrok manîpule kirine, ji gel re derew kirine da ku bala wan ji jiyana xwe ya luks û gendeliyê dûr bixin, û leşker (nemaze Polîsên Leşkerî) wekî pêkanînerên vê rûpoşê û tepeserkirina her cure muxalefetê xizmet dikin.¹³

Mijarên Dehûmanîzasyon, Nijadperestî û Neteweperestiyê

Dehûmanîzasyon yek ji temayên herî bi hêz û xemgîn ên di “Attack on Titan” de ye. Gelê Eldî, hem ji hêla cîhana derve (Marley) ve hem jî di hin serdeman de ji hêla hikûmeta xwe ya navxweyî ve, rastî dehûmanîzasyonek hovane tê. Dema ku ew wekî heywanan têne muamele kirin, mafên wan ên bingehîn ên mirovan têne înkar kirin, ew wekî çînek nizm û qirêj têne hesibandin, û rastî çewisandin û qirkirinê tên. Dema ku ew wekî objeyan (dehûmanîzasyona mekanîkî) têne dîtin, ew tenê wekî “amûr” ji bo gihîştina armancên leşkerî an siyasî yên kesên din têne hesibandin; ew tiştek in ku dikarin werin bikaranîn, feda kirin, an jî hilweşandin, û hest û êşên wan bi tevahî têne paşguh kirin.¹⁹ Ev dehûmanîzasyon ji ber ku Eldî ji hêla dehûmanîkeran ve wekî gefek potansiyel (ji ber şiyana wan a veguherîna Tîtanan) têne dîtin û ji ber ku ew di pozîsyonek bêhêz de ne, pêk tê.¹⁹ Paralelên bi awayê ku Naziyan Cihûyan wekî “afirîdên ne-mirovî”, “parazît” an jî “mişk” binav dikirin re pir eşkere ne.¹ AoT bi karanîna van trop û wêneyên dîrokî yên bi êş, daxuyaniyek xurt li ser encamên wêranker ên nijadperestî, neteweperestiya kor, û dehûmanîzasyonê li ser kesan û civakan dide.¹³

Nûnertiya Zayendî û Rexneya li ser Rolên Zayendî yên Kevneşopî

“Attack on Titan” di warê nûnertiya zayendî de dîmenek tevlihev pêşkêş dike. Ji aliyekî ve, rêzefîlm karakterên jin ên pir xurt, jêhatî û serbixwe yên wekî Mikasa Ackerman, Annie Leonhart, Historia Reiss, û Hange Zoë diafirîne. Van karakteran bi gelemperî têgînên jinîtiyê yên kevneşopî yên ku di gelek vegotinên din de têne dîtin, berovajî dikin, ji nû ve xêz dikin, an jî ji nû ve şîrove dikin. Mînak, Mikasa û Annie wekî şervanên bêhempa têne nîşandan ku ji gelek hevalên xwe yên mêr jêhatîtir in, û ev yek ji wan re bin-dengek “queer” an jî ne-normatîf datîne.² Her weha, di navbera hin karakteran de, wekî Historia/Christa û Ymir, bin-metnek lezbiyenî ya eşkere heye.² Wekî din, şiyana karakterên girîng (hem mêr û hem jin) ku di navbera forma mirovî û forma Tîtanî ya dêwasa û pir caran “mêranî” de biguherin, hevsengiya di navbera dabeşên dualî yên zayendî û anatomiyên laş ên normatîf û yên ku norman dişikînin de têk dide, û bi vî awayî qatek “queer” a zêde li rêzefîlmê zêde dike.²

Lêbelê, ji aliyê din ve, analîzek semîotîk a beşa pîlot a rêzefîlmê ²⁰ destnîşan dike ku ew di destpêkê de rolên zayendî yên pir kevneşopî û mêraniyên hegemonîk xurt dike, di heman demê de jinan biçûk dixe û wan wekî mexdûr nîşan dide. Di beşa pîlot de, dayika Eren, Carla Yeager, bi awayekî tîpîk di rola xwe ya malê de (li ber ocaxê, xwarinê çêdike) tê nîşandan, ku ev yek berevajî mêrê wê, Grisha Yeager, ku wekî doktor û kesayetiyek zana û otorîter (sembola mêraniya “Sarariiman” a hegemonîk a Japonî) tê temsîl kirin, radiweste. Ev yek ji hêla hin lêkolîneran ve wekî mînakek “hilweşandina sembolîk” a jinan di destpêka vegotinê de tê dîtin. Ev nakokiya di navbera nûnertiya zayendî ya di beşa pîlot de û pêşkeftina paşîn a karakterên jin ên xurt û ne-normatîf dibe ku stratejiyek vegotinê ya bi zanebûn be. Dibe ku Isayama bi destpêkirina bi nîşandana tropên zayendî yên kevneşopî re, paşê wan bi awayekî sîstematîk bişkîne û berovajî bike, da ku rexneya xwe ya li ser normên zayendî yên hişk bi bandortir bike û pêşkeftina karakterên xwe yên jin bi awayekî berbiçavtir û watedartir nîşan bide. Bi vî awayî, temaşevan ne tenê karakterên “azadkirî” ji destpêkê ve dibînin, lê şahidiya pêvajoya şikandina stereotipan û bidestxistina hêz û otonomiyê dikin, ku ev yek dikare bandora peyama rexneyî ya civakî xurtir bike.

Propaganda û Manîpulasyona Agahiyê

Wekî ku di beşên berê de jî hate amaje kirin, propaganda û manîpulasyona agahiyê di cîhana “Attack on Titan” de amûrên bingehîn ên kontrola civakî ne. Elîtên ku di nav bajarên bi dîwar de desthilatdar in, bi awayekî sîstematîk herikîna agahiyê kontrol dikin, dîrokê ji nû ve dinivîsin, û bi afirandina dijminek hevpar (Tîtanan) û belavkirina tirsê, di nav gel de razîbûn û bindestiyê diafirînin.⁶ Ev yek bi modela navdar a “çêkirina razîbûnê” (manufacturing consent) ya Edward S. Herman û Noam Chomsky re, ku tê de medya û saziyên din ên desthilatdar ji bo şekildana raya giştî û parastina berjewendiyên elîtan têne bikaranîn, pir hevaheng e.⁶ Hikûmeta qralî ya destpêkê di AoT de propagandaya derewîn bikar aniye da ku rastiya Tîtanan û cîhana derve veşêre, pir dişibe awayê ku rejîmên totalîter ên wekî Naziyan Cihûyan wekî dijminên sereke yên civakê nîşan didan û rastiyan berovajî dikirin.¹ Esilzade û malbata Reiss bi taybetî di manîpulekirina nûçe û dîrokê de ji bo parastina desthilatdariya xwe û jiyana xwe ya luks rolek sereke lîstine.¹³ Ev nîşandana berfireh a manîpulasyona agahiyê di rêzefîlmê de temaşevanan teşwîq dike ku her gav bi awayekî rexneyî li agahiyên ku ji hêla otorîteyan ve têne pêşkêş kirin binerin, çavkaniyên agahiyê bipirsin, û li hember her hewldanek ji bo hilweşandina azadiya raman û îfadeyê di bin navê ewlehî an jî berjewendiya neteweyî de hişyar bin.³

6. Analîza Semîotîk û Semantîk: Wateya Sembolan û Peyaman

Şîrovekirina Sembolên Sereke

• Tîtan: Tîtan di “Attack on Titan” de sembola herî navendî û pir-wate ne. Di destpêkê de, ew wekî afirîdên hov, bêaqil û mirovxwar têne pêşkêş kirin, ku tirs û wêraniyê li ser mirovahiyê dibarînin.¹ Lêbelê, her ku çîrok pêşve diçe, têgihiştina me ya Tîtanan bi awayekî radîkal diguhere. Em fêr dibin ku ew ne cinawirên ذاتî ne, lê mirovên Eldî ne ku bi zorê hatine veguherandin û bûne qurbanên lîstikên siyasî û dîrokî yên hovane.¹³ Ji perspektîfek semîotîk, Tîtan dikarin wekî formên antropomorfîk ên kontrola civakî werin şîrove kirin; elîtên desthilatdar (hem li Paradis hem jî li Marley) wan wekî amûrek ji bo tirsandin, tepeserkirin û kontrolkirina girseyan bikar tînin.² Ew di heman demê de hem qurbanî ne (ji ber ku ew mirovên veguherî ne) hem jî amûrên tirsê û wêraniyê ne. Ev dualîteya Tîtanan wan dike sembolek tevlihev a zordestî, dehûmanîzasyon, û çerxa bêdawî ya qurbanîbûn û kiryarîbûnê.
• Dîwar: Wekî ku di beşa analîza civaknasî de bi hûrgulî hate nîqaş kirin, dîwarên di AoT de ji tenê avahiyên parastinê wêdetir in. Ew sembola parastinê ne, lê di heman demê de sembola girtîgeh, tecrîd, kontrola civakî, nezaniyê, û dabeşkirina çînî ne.⁶ Ew cîhana ‘ingards’ (hundirê ewle, lê sînordar û kontrolkirî) ji ‘utangards’ (derveyê xeternak, nenas, lê potansiyel azad) vediqetînin, ku ev yek referansek ji têgihên çanda Norsî ye.⁷ Dîwar di heman demê de tirsên mirovahiyê yên ji nenas û “yên din” re jî sembolîze dikin.
• Nîşana Lejyona Keşfê (“Baskên Azadiyê”): Nîşana Lejyona Keşfê, ku bi gelemperî wekî “Baskên Azadiyê” tê zanîn, yek ji sembolên herî bi hêz û erênî yên di rêzefîlmê de ye. Ev sembol bi awayekî bingehîn hêvî, serhildan li dijî zordestiyê, û lêgerîna bêdawî ya azadiyê temsîl dike.²¹ Bask bi xwe di gelek çandan de bi firîn, azadbûn ji sînoran, û gihîştina astên bilindtir re têkildar in. Di çarçoveya AoT de, ew daxwaza kûr a mirovahiyê ya ji bo şikandina dîwarên fizîkî û metaforîk, û keşfkirina cîhana nenas a li derve nîşan didin. Rengên şîn û spî yên ku bi gelemperî di nîşanê de têne bikaranîn, bi rêzê ve hêvî, aştî, ezman (wekî sembola azadiyê), paqijî, û wêrekiya rûbirûbûna bi xetereyê re sembolîze dikin. Lêbelê, ji ber ku Lejyona Keşfê her gav di rêza pêşîn a şerê li dijî Tîtanan de ye û rêjeyek pir zêde ya qurbaniyan dide, “Baskên Azadiyê” di heman demê de sembola fedakarî, biryardarî, û berdewamkirina têkoşînê li hember şansên pir kêm in.

Analîza Retorîkê di Diyalogên Karakteran de (mînak, Erwin Smith, Armin Arlert) bi rêya Ethos, Pathos, Logos

Ziman û awayê axaftinê di “Attack on Titan” de, nemaze ji hêla karakterên rêber ve, rolek girîng di îqnakirin, motîvekirin û rêvebirina kesên din de dilîze. Lêkolînek akademîk ¹⁰ şêwazên retorîk ên du karakterên sereke, Fermandar Erwin Smith û Armin Arlert, bi karanîna sê awayên îqnakirinê yên Arîstoteles (Ethos, Pathos, Logos) analîz kiriye. Hat dîtin ku her du karakter, tevî cûdahiyên di kesayetiyên xwe de, bi giranî retorîkê ji bo derxistina bertekên hestyarî yên xurt (Pathos) û xurtkirina empatî û girêdana temaşevanan (an jî karakterên din ên di vegotinê de) bi mijarên ku têne nîqaş kirin re bikar tînin.

Tabloya 1: Rêjeya Bikaranîna Şêwazên Retorîkê ji hêla Erwin Smith û Armin Arlert ve

10

Karakter	Ethos (Hejmar, Rêje %)	Pathos (Hejmar, Rêje %)	Logos (Hejmar, Rêje %)	Tevahî (Hejmar)
Erwin Smith	31, %32.97	32, %34.04	31, %32.97	94
Armin Arlert	60, %32.96	62, %33.70	60, %32.96	182

Ev tablo bi awayekî kwantîtatîf nîşan dide ku her çend her sê şêwazên retorîkê ji hêla her du karakteran ve têne bikar anîn jî, Pathos (appellkirina hestan) ji bo herduyan jî amûrek pir girîng e, ku hema hema ji sêyeka hemî mînakên retorîkî yên analîzkirî pêk tîne. Ev yek bi temaya giştî ya rêzefîlmê re, ku tijî hestên xurt, trawma, şer û rewşên ekstrem e, pir hevaheng e. Di cîhanek wusa de, serkirde neçar in ku bi hestên mirovan re biaxivin da ku wan motîve bikin û ber bi kiryarên pir caran xeternak ve bibin. Ev analîz ne tenê têgihiştinek li ser teknîkên zimannasî yên karakteran dide, lê di heman demê de ronahiyê dixe ser awayê ku serkirdayetî di rewşên krîzê de çawa dixebite û çawa hest dikarin di seferberkirina mirovan de ji mentiqê saf bihêztir bin, an jî bi kêmanî pê re bi bandor werin hev kirin.

Guherbarkeit û Perspektîvîzma Exlaqê: Têgihên “Em” dijî “Ew”, “Başî” dijî “Xirabî”

“Attack on Titan” bi awayekî hostayî têgihên sabît ên exlaqê dipirse û guherbarî û perspektîvîzma nirxên exlaqî derdixe pêş. Manga bi awayekî trajedîk cîhanek ku di destpêkê de bi tundî polarîzekirî ye – “Emên Baş” (mirovên di nav dîwaran de) li dijî “Ewên Xirab” (Tîtanên mirovxwar ên li derve) – nîşan dide.²² Lêbelê, her ku çîrok pêşve diçe, ev dabeşkirina reş-û-spî hildiweşe. Bi referansa gotina navdar a fîlozof Friedrich Nietzsche, “Tişta ku serdemek xirab dibîne bi gelemperî dengek anakronîk a tiştê ku berê baş dihat dîtin e – atavîzma îdealek kevntir,” lêkolîn pêşniyar dikin ku AoT nîşan dide ku exlaq ne tiştek sabît e, lê li gorî dem, mekan û perspektîfê diguhere. Cudahiya di navbera “Emên Baş” û “Ewên Xirab” de dema ku hebûna mirovan û jiyana wan dikeve xetereyê, bi tevahî bêwate û pûç dibe.²²

Isayama bi wêrekî vê têzê pêş dixe ku di bin şert û mercên ekstrem de, her kes potansiyela kirina kiryarên “Tîtanî” ango hovane dihewîne. Ew nîşan dide ku “di me hemûyan de genê Tîtan heye” û em hemû di kêliya ku hebûna me ya yekane û ya kesên ku em jê hez dikin dikeve xeterê de, potansiyel dikarin veguherin cinawirek ku her tiştî li pêşiya xwe wêran dike.²² Ev yek ne tenê ji bo Tîtanan, lê ji bo karakterên mirovî yên ku di nav çerxa nefret û tolhildanê de ne jî derbasdar e. Lêkolîna Hlioui ²² heta lêkolînek kwantîtatîf a frekansa vê polarîzasyona “Em” dijî “Ew” di metna mangayê de bi karanîna nermalava analîza korpusê ya UAM CorpusTool kiriye, ku ev yek girîngiya vê temayê di asta metnî de jî piştrast dike.

Analîza Tenorê ji bo Wateya Navbera Kesan (mînak, têkiliya Erwin-Levi)

Ji bilî analîza retorîkê ya giştî, rêbazên zimannasî yên hûrgilî yên wekî analîza tenorê dikarin ji bo têgihiştina kûrtir a têkiliyên navbera karakteran werin bikar anîn. Lêkolînek ²³ nêzîkatiyek rêzimana fonksiyonel a sîstematîk bikar aniye da ku analîza tenorê (ku li ser sê pîvanan disekine: statû, hest/bandor, û têkilî/kontakt) di navbera Fermandar Erwin Smith û Kapîtan Levi Ackerman de bike. Armanca vê analîzê ew bûye ku meyla têkiliya wan a tevlihev (ka gelo ew bi rastî têkiliyek romantîk e, wekî ku hin fanan îdia dikin, an jî têkiliyek rêhevaltiya kûr û rêzgirtina hevbeş e) bi awayekî objektîftir û li ser bingeha delîlên zimanî nas bike.

Tenor, di çarçoveya rêzimana fonksiyonel de, wekî “kî beşdarî rewşa danûstandinê dibe” tê pênase kirin: ew rolên civakî û kesane yên ku ji hêla kesên ku beşdarî çalakiya sosyo-semîotîk dibin ve têne lîstin, û nirxên (erênî, neyînî, an bêalî) ku hevkar bi domaina danûstandinê didin, dihewîne.²³ Analîza statûyê li ser pozîsyona nisbî ya axêveran di hiyerarşiya civakî de disekine; analîza hestê li ser rewşa hestyarî ya ku di ziman de tê îfade kirin disekine; û analîza têkiliyê li ser asta fermîbûn an nêzîkbûna di navbera axêveran de disekine. Bikaranîna vê rêbazê ji bo lêkolîna têkiliyên karakteran, wekî ya Erwin û Levi, rê dide şîroveyek kûrtir a ku ji spekulasyonên fanan ên li ser “şipandinê” (piştgirîkirina têkiliyek romantîk di navbera karakteran de) wêdetir diçe. Ew rêbazek zimanî ya objektîftir pêşkêş dike da ku dînamîkên hêzê yên nazik, girêdana hestyarî ya kûr, û asta fermîbûn an nêzîkbûna di navbera van du karakterên girîng de vekolîne. Ev yek dikare têgihiştinên nû li ser motîvasyonên wan, pêbaweriya wan a bi hev re, û awayê ku ew bi hev re li hember dijwariyên mezin disekinin, bide. Ev nêzîkatî her weha nîşan dide ka ziman çawa ne tenê ji bo ragihandina agahiyê, lê di heman demê de ji bo avakirin, domandin û nîşandana têkiliyên civakî û hestyarî yên tevlihev jî tê bikaranîn.

7. Analîza Derûnnasî: Trawma, Azadî û Lêgerîna Wateyê

Bandora Trawmayên Zaroktiyê û Şer li ser Derûniya Karakteran

“Attack on Titan” bi awayekî bêrehm bandora kûr û mayînde ya trawmayên zaroktiyê û hovîtiya şer li ser derûniya mirovan nîşan dide. Gelek karakterên rêzefîlmê, nemaze yên sereke, di temenekî biçûk de rastî bûyerên trawmatîk ên ku jiyana wan heta hetayê diguherînin, tên.

• Eren Yeager: Derûniya Eren bi awayekî berbiçav ji hêla rêzek karesatên ku di zaroktiya wî de qewimîne ve hatiye şekildan. Dîtina revandina hevala wî Mikasa û neçarmana kuştina revangeran di temenekî pir biçûk de, şahidîkirina diya wî ku bi awayekî hovane ji hêla Tîtanek ve tê xwarin, û paşê bi xwe jî ji hêla Tîtanek ve tê daqurtandin – ev hemû bûyerên ku dê her kesî bişkênin, bingeha hêrs, tolhildan û hesreta wî ya ji bo azadiyê ava dikin.⁸ Kêmbûna hêdî-hêdî ya derûniya wî û radîkalbûna wî encama salên dirêj ên aloziya navxweyî, barê giran ê berpirsiyariyê, û nebûna mekanîzmayên saxlem ên rûbirûbûnê ye.⁸ Ji destpêka rêzefîlmê ve, Eren meyla xwe ya ber bi belavbûn, bêîstîkrarî û kiryarên nediyar ve nîşan dide, ku ev yek bi trawmayên wî re girantir dibe.⁸
• Ymir (Damezrîner): Çîroka Ymir, damezrînera Tîtanan, mînakek ekstrem a bandora trawmayên nifşî û îstîsmara sîstematîk e. Serpêhatiyên wê yên kesane yên koletî, bêdengkirin (birîna zimanê wê), nêçîrkirina ji bo kêfê, û neçarmana ku bibe amûrek ji bo armancên Qral Fritz, psîkolojiya wê bi kûrahî şekilandiye û wê ber bi bindestiyek hema hema bêdawî ve biriye.¹² Rêwîtiya wê mînakek zindî ya zordarî, îxanet (hem ji hêla gelê xwe ve hem jî ji hêla Fritz ve), fedakariya bi zorê, û bindestiya tam e. Tewra piştî mirina wê ya fizîkî jî, giyanê wê bi hezaran salan di Rêyan (Paths) de asê dimîne, neçar e ku Tîtanan biafirîne û xizmeta neviyên Fritz bike. Ev yek ne tenê trawmayek kesane ye, lê trawmayek nifşî ye ku bandorê li tevahiya nijada Eldî dike û bingeha çerxa nefret û pevçûnê ya di rêzefîlmê de datîne.¹²

Mijara Azadiyê, Vîna Azad û Determînîzmê

Mijara azadiyê di dilê “Attack on Titan” de ye û bi awayên cihêreng tê vekolîn. Ji bo Eren, azadî fenomenek e ku di karakterîzekirina wî de ji destpêkê ve bi cih bûye. Ew ji her awayê girêdayîbûnê, çi bi dîwaran be, çi bi kesên din be (wek parastina zêde ya Mikasa), an jî bi rewşek bêçaretî be, nefret dike.⁸ Hesreta wî ya ji bo dîtina cîhana li derveyî dîwaran û jiyanek bê sînor, motora sereke ya kiryarên wî ye.

Lêbelê, rêzefîlm di heman demê de pirsên felsefî yên kûr li ser vîna azad û determinîzmê jî derdixe holê. Hin şîrovekar û temaşevan azadiya Eren û karakterên din wekî tiştek ne gengaz û tenê xeyalekê red dikin, û arguman dikin ku hemû bûyer û kiryar ji hêla hêzên derveyî an jî ji hêla “çarenûsek” pêş-diyarkirî ve têne kontrol kirin.²⁴ Ev nêrîn vegotinê bi cîhanbîniyek determînîstîk û teng ve girê dide, ku tê de vîna azad a rastîn tune ye. Ji bo têgihiştina rastîn a kûrahiya felsefî ya çîrokê, pêdivî ye ku mirov vê têgihîştina cîhanek bi tevahî determînîstîk bişkîne û îhtîmala vîna azad, her çend bi sînor be jî, bipejirîne.²⁴ Di hin şîroveyên radîkaltir de, Eren wekî hebûnek hema hema metafizîkî tê binav kirin – “neafirandî”, “bêsedem”, “herheyî”, “ne-hilweşîner”, “pêwîst” û “a priori” – ku ev yek bi têgihên felsefî yên wekî “Vegerandina Herheyî” ya Nietzsche û têgihîştina Monadan a Leibniz re têkildar dibe.²⁴

Ev nîqaşa li ser azadiya Eren û vîna azad bi awayekî rasterast û kûr bi temaya çerxên mîtolojîk ên Norsî (qedera çerxîkî) ⁴ û çerxa nefretê ya ku di navbera mirovan de diherike ¹ ve girêdayî ye. Ger Eren bi rastî xwedî astek wusa radîkal a azadiyê be, wekî ku hin şîrove pêşniyar dikin (mînak, wek Monadek herheyî ku ji zincîrên dem û sedemê azad e), wê hingê kiryarên wî yên tundûtûjiyê yên di dawiya rêzefîlmê de (Rumbling) ne tenê wekî encama trawmayên wî yên kesane an jî bersivek ji zordestiya siyasî re têne şîrove kirin. Di şûna wê de, ew dikarin wekî hewldanek hema hema kozmîk ji bo şikandina çerxên determînîstîk ên dîrok, nefret û êşê yên ku cîhana wî hukum dikin, werin dîtin – tewra ku ev hewldan bi xwe re çerxek nû û hê wêrankertir a wêraniyê biafirîne. Ev şîroveyek pir felsefî û bêguman nakokî ye ku ji têgihiştinên psîkolojîk ên standard ên li ser trawma û bersivê wêdetir diçe, û temaşevanan bi pirsên dijwar ên li ser xwezaya azadiyê, berpirsiyariyê û bedelên şikandina “qederê” re rû bi rû dihêle.

Krîza Hebûnî, Lêgerîna Wateyê, û Têkoşîna li dijî Bêhêvîtiyê

Di cîhanek ku bi mirin, windahî û bêwatebûnê dagirtî ye, karakterên “Attack on Titan” bi berdewamî bi krîzên hebûnî re rû bi rû dimînin û di nav lêgerînek dijwar a wateyê de ne. Rêzefîlm pirsên bingehîn li ser wateya jiyanê û mirinê, nemaze di çarçoveya şer û pevçûnê de, derdixe holê û temaşevanan teşwîq dike ku li ser nirxên wekî wêrekî, fedakarî, û girîngiya bîranînê bifikirin.⁹ Karakter ne tenê bi dijminên fizîkî yên li derveyî xwe re şer dikin, lê di heman demê de bi şeytanên xwe yên navxweyî, bi pevçûnên exlaqî, û bi hesta bêhêvîtiyê re jî têdikoşin. Ew neçar dimînin ku nirxên xwe yên bingehîn ên mirovahî, dilsozî, fedakarî û dadmendiyê bipirsin û ji nû ve pênase bikin.⁹ Mînaka Ymir (Damezrîner) vê yekê bi awayekî tund nîşan dide; ew di nav tenêtîyek kûr, kêmbûna nasnameya xwe, û hestek bêwatebûna hebûnî de ye. Tevî hêza wê ya mezin a ku dikare cîhanê biguherîne, ew bi hezaran salan kole û amûrek di destê kesên din de dimîne, û ji her hestek xwe û otonomiyê dûr e.¹² Têkoşîna karakteran a li dijî vê bêhêvîtiyê û lêgerîna wan a ji bo dîtina wateyekê di jiyana xwe ya kurt û bi êş de, yek ji aliyên herî mirovî û bi bandor ên rêzefîlmê ye.

Mekanîzmayên Parastinê û Stratejiyên Rûbirûbûnê yên Karakteran

Li hember trawma û xetereyên domdar, karakterên AoT mekanîzmayên parastinê û stratejiyên rûbirûbûnê yên cihêreng pêş dixin. Eren hêrs û tolhildana xwe wekî motîvasyonek sereke ji bo şerkirin û berdewamkirina jiyanê bikar tîne.⁵ Mikasa bi dilsoziya xwe ya hema hema mutleq a ji Eren re û bi pêşxistina jêhatîbûnên xwe yên şer ên bêhempa re hewl dide ku wî û yên din biparêze, û bi vî awayî hestek kontrol û armancê ji xwe re peyda dike.³ Armin zîrekî û şiyana xwe ya analîtîk bikar tîne da ku rewşên tevlihev fêm bike û stratejiyên ku dikarin wan ji xetereyê xilas bikin, pêş bixe.⁵ Rêzefîlm bi gelemperî mijara dijwar û nerehetker a ku “ji bo ku hûn cinawiran têk bibin, dibe ku hûn neçar bimînin ku dev ji beşek ji mirovahiya xwe berdin” vedikole.⁵ Ev yek di pêşketina gelek karakteran de tê dîtin, ku ew neçar dimînin ku bijardeyên exlaqî yên dijwar bikin û kiryarên ku di bin şert û mercên normal de dê wekî hovane bihatana dîtin, pêk bînin da ku bijîn an jî armancên xwe yên mezintir bi dest bixin.

8. Encam

Kurteya Xalên Sereke yên Analîzê

Vekolîna pir-dîsîplînî ya “Attack on Titan” kûrahî û tevliheviya vê berhema çandî ya fenomenal eşkere dike. Ji aliyê wêjeyî ve, struktura vegotinê ya hostayî, temayên gerdûnî yên wekî azadî, nefret, û lêgerîna nasnameyê, ligel bikaranîna mîtolojiya Norsî ji bo pirsên li ser qeder û vîna azad, derdikevin pêş. Analîza dîrokî paralelên xemgîn ên bi Nazîzm, Holokost û Şerê Cîhanê yê Duyemîn re, û her weha motîfên faşîzm û mîlîtarîzmê, ronî dike, û nakokiyên li dora îlhama hin karakteran jî di nav de. Ji perspektîfa sînemagerî, stîla anîmasyonê ya dînamîk, bikaranîna bi bandor a muzîk û sêwirana deng, û nûnertiya tevlihev a şer, AoT dike ezmûnek dîtbarî û hestyarî ya xurt. Analîza civaknasî kontrola civakî ya bi riya dîwaran, newekheviya çînî, dehûmanîzasyon, û nûnertiya zayendî ya ku hem kevneşopiyan xurt dike hem jî wan dişikîne, vedikole. Ji aliyê semîotîk û semantîk ve, sembolên wekî Tîtan, Dîwar û Baskên Azadiyê wateyên pir-qatî hildigirin, û analîza retorîk û tenorê têgihiştinên kûr li ser ragihandin û têkiliyên karakteran pêşkêş dike. Di dawiyê de, analîza derûnnasî bandora kûr a trawmayê, têkoşîna ji bo azadiyê li hember determinîzmê, û lêgerîna wateyê di cîhanek bêrehm de, eşkere dike.

Nirxandina Giştî ya “Attack on Titan” wekî Berhemeke Çandî ya Kompleks û Pir-Wate

“Attack on Titan” ji tenê şahînetiyek anîme ya populer wêdetir e; ew berhemeke çandî ya kûr, kompleks û pir-wate ye ku bi wêrekî bi pirsên herî dijwar û nerehetker ên mirovahiyê re rû bi rû dimîne. Ew neynikek e ku tirs, hêvî, nakokî û potansiyela mirovahiyê ya hem ji bo qencî û hem jî ji bo xerabiya ekstrem nîşan dide. Isayama bi hostayî temayên giranbiha yên wekî şer, trawma, azadî, kontrol, nijadperestî, faşîzm, xwezaya exlaqê, û wateya jiyanê di nav vegotinek epîk û bi karakterên jibîrnekirî de dirêsîne. Şiyana rêzefîlmê ya ji bo afirandina nîqaşên tund û şîroveyên cihêreng, şahidiya dewlemendî û kûrahiya wê ya tematîk e.

Bandora Mayînde ya Rêzefîlmê û Potansiyela wê ji bo Lêkolînên Pêşerojê

Popularîteya cîhanî ya “Attack on Titan” ¹ û kûrahiya tematîk a wê, wê dike mijarek girîng û berdar ji bo lêkolînên çandî, medyayî, wêjeyî, civaknasî û derûnnasî yên berdewam. Pirsên ku ew di derbarê dîrok, siyaset, exlaq, civak û psîkolojiya mirovî de derdixe holê, bêguman dê di salên pêş de jî di nav akademîsyen, rexnegir û temaşevanan de werin nîqaş kirin û analîz kirin. Potansiyela wê ji bo lêkolînên pêşerojê pir mezin e, nemaze di warên wekî lêkolînên trawmayê, lêkolînên postkolonyal (bi taybetî di derbarê têkiliyên Eldî-Marley de), lêkolînên zayendî yên kûrtir, û analîzên berawirdî yên bi berhemên din ên ku bi temayên apokalîptîk û dîstopîk re mijûl dibin. Bandora AoT li ser nifşek temaşevanan û li ser pîşesaziya anîme û manga bi giştî, dê bêguman ji bo demek dirêj were hîs kirin.

9. Çavkanî

• ¹ Attack on Titan – An endless cycle of hatred. (n.d.). Point Blank.
• ² Decoding the Success of Attack on Titan. (n.d.). Inspira Journals.
• ⁴ Esi, E. (2023). The Representation of Violence as a Productive Force in Hajime Isayama’s Attack on Titan Animanga. Essays in Arts and Sciences, 52(1), 28-42.
• ⁶ Ursini, F. A. (2017). Themes, Focalization and the Flow of Information: The Case of Shingeki no Kyojin. International Journal of Transmedia Literacy (IJTL), 2, 139-161.
• ²² Hlioui, A. (2021). The Good ‘US’ vs. the Evil ‘THEM’ as Fluid Constructs in the “Attack on Titan” Manga. International Journal of Progressive Sciences and Technologies, 28(2), 200-209.
• ¹⁹ Natania, J., & Ostaria, M. (2022). Dehumanization in the Manga Series Attack on Titan by Hajime Isayama. Kata Kita, 10(2), 209-216.
• ¹⁴ Shout Desk. (2023, January 14). Historical allusions in Attack on Titan: A fascist subtext. The Daily Star.
• ¹³ Shout Desk. (2023, January 14). Historical allusions in Attack on Titan: A fascist subtext. The Daily Star. ¹⁴
• ⁹ Rahman, L. R. A., & Sumarlan, I. (2024). The Moral Compass of Attack on Titan: A Semiotic Analysis of War and Ethics in Anime. Proceeding SYLECTION, 4(1), 192-199.
• ⁵ Truong, T. (2023). Searching for Freedom: An Investigation of Form in Japanese Storytelling and Animation. OpenSIUC.
• ³ Academic Block. (n.d.). World’s Top Anime: Attack on Titan.
• ⁷ Ursini, F. A., & Fenwick, J. (2017). Control, world, social structure and Titans in Shingeki no Kyojin (Attack on Titan). Comics Grid: Journal of Comics Scholarship, 7(1).
• ¹⁰ Sari, D. P., & Widisanti, N. M. (2024). Exploring Rhetoric Style of Erwin Smith and Armin Arlert in The Anime Series “ATTACK ON TITAN”. Journal Of Human And Education (JAHE), 4(1), 1-10.
• ²⁰ Abidin, Z., & Z., T. R. P. (2024). Challenging Boundaries: Examining gender representations in the pilot episode of the anime Attack on Titan. Jurnal Komunikasi Profesional, 8(2).
• ²³ Puspitasari, D. A., & Setiawan, T. (2020). Tenor in Attack on Titan: A Case of EruRi Pairing. ELITE: English and Literature Journal, 7(2), 176-192.
• ²⁴ Reddit User Submission. (2024, January 23). Attack on Titan: A Synthesis (Introduction/Contents). r/AttackOnRetards. (Nîşe: Her çend ev ji Reddit be jî, ew wekî beşek ji materyalê lêkolînê hatî peyda kirin û ji bo nîqaşkirina şîroveyên fanan ên felsefî tê bikar anîn.)
• ¹² Das, A. (n.d.). A Comparative Study of the Psychology of Founder Ymir (Attack on Titan) and Vishakha (The Fire and the Rain). International Journal of Multidisciplinary Research and Reviews.
• ⁸ Chang, A. (2021, September 19). Recap of Attack on Titan: What is it with Eren Yeager? Vanderbilt Hustler.
• ¹¹ Sari, D. P., & Widisanti, N. M. (2024). Exploring Rhetoric Style of Erwin Smith and Armin Arlert in The Anime Series “ATTACK ON TITAN”. Journal Of Human And Education (JAHE), 4(1), 1-10. ¹⁰
• ⁵ Truong, T. (2023). Searching for Freedom: An Investigation of Form in Japanese Storytelling and Animation. OpenSIUC. ⁵
• ⁶ Ursini, F. A. (2017). Themes, Focalization and the Flow of Information: The Case of Shingeki no Kyojin. International Journal of Transmedia Literacy (IJTL), 2, 139-161. ⁶
• ⁹ Rahman, L. R. A., & Sumarlan, I. (2024). The Moral Compass of Attack on Titan: A Semiotic Analysis of War and Ethics in Anime. Proceeding SYLECTION, 4(1), 192-199. ⁹
• ¹³ Shout Desk. (2023, January 14). Historical allusions in Attack on Titan: A fascist subtext. The Daily Star. ¹³
• ¹⁵ Ionescu, S. (2020, December 5). The Banality of Aestheticised Evil: Watching Attack on Titan under Lockdown. Echinox Journal.
• ¹⁶ Ahmad, S. S. (2023). Depictions of Socio-Cultural Elements in the Anime Series Attack on Titan Through Content Analysis Method. Jurnal Satwika: Kajian Ilmu Budaya dan Perubahan Sosial, 7(2), 469-478.
• ² Decoding the Success of Attack on Titan. (n.d.). Inspira Journals. ²
• ¹⁷ Ahmad, S. S. (2023). Depictions of Socio-Cultural Elements in the Anime Series Attack on Titan Through Content Analysis Method. Jurnal Satwika: Kajian Ilmu Budaya dan Perubahan Sosial, 7(2), 469-478. ¹⁶
• ²¹ Mimouni, D. (2024). The Representation of Freedom and Oppression in Hajime Isayama’s Attack on Titan Manga. University of Biskra Repository.
• ¹² Das, A. (n.d.). A Comparative Study of the Psychology of Founder Ymir (Attack on Titan) and Vishakha (The Fire and the Rain). International Journal of Multidisciplinary Research and Reviews. ¹²
• ⁴ Esi, E. (2023). The Representation of Violence as a Productive Force in Hajime Isayama’s Attack on Titan Animanga. Essays in Arts and Sciences, 52(1), 28-42. ⁴
• ⁶ Ursini, F. A. (2017). Themes, Focalization and the Flow of Information: The Case of Shingeki no Kyojin. International Journal of Transmedia Literacy (IJTL), 2, 139-161. ⁶
• ²² Hlioui, A. (2021). The Good ‘US’ vs. the Evil ‘THEM’ as Fluid Constructs in the “Attack on Titan” Manga. International Journal of Progressive Sciences and Technologies, 28(2), 200-209. ²²
• ¹⁹ Natania, J., & Ostaria, M. (2022). Dehumanization in the Manga Series Attack on Titan by Hajime Isayama. Kata Kita, 10(2), 209-216. ¹⁹
• ⁹ Rahman, L. R. A., & Sumarlan, I. (2024). The Moral Compass of Attack on Titan: A Semiotic Analysis of War and Ethics in Anime. Proceeding SYLECTION, 4(1), 192-199. ⁹
• ⁵ Truong, T. (2023). Searching for Freedom: An Investigation of Form in Japanese Storytelling and Animation. OpenSIUC. ⁵
• ¹⁰ Sari, D. P., & Widisanti, N. M. (2024). Exploring Rhetoric Style of Erwin Smith and Armin Arlert in The Anime Series “ATTACK ON TITAN”. Journal Of Human And Education (JAHE), 4(1), 1-10. ¹⁰
• ²⁰ Abidin, Z., & Z., T. R. P. (2024). Challenging Boundaries: Examining gender representations in the pilot episode of the anime Attack on Titan. Jurnal Komunikasi Profesional, 8(2). ²⁰
• ¹² Das, A. (n.d.). A Comparative Study of the Psychology of Founder Ymir (Attack on Titan) and Vishakha (The Fire and the Rain). International Journal of Multidisciplinary Research and Reviews. ¹²
• ²³ Puspitasari, D. A., & Setiawan, T. (2020). Tenor in Attack on Titan: A Case of EruRi Pairing. ELITE: English and Literature Journal, 7(2), 176-192. ²³
• ¹⁵ Ionescu, S. (2020, December 5). The Banality of Aestheticised Evil: Watching Attack on Titan under Lockdown. Echinox Journal. ¹⁵
• ¹⁶ Ahmad, S. S. (2023). Depictions of Socio-Cultural Elements in the Anime Series Attack on Titan Through Content Analysis Method. Jurnal Satwika: Kajian Ilmu Budaya dan Perubahan Sosial, 7(2), 469-478. ¹⁶
• ¹⁸ Pradana, M. A., & Salam, A. (2022). Interpretasi Semiotika dalam Title Sequence Pertama Anime Attack on Titan: The Final Season. Jurnal Desain Komunikasi Visual, 11(2).
• ²¹ Mimouni, D. (2024). The Representation of Freedom and Oppression in Hajime Isayama’s Attack on Titan Manga. University of Biskra Repository. ²¹

xebatên wergirtî

1. Attack on Titan, an endless cycle of hatred – Point’n Think, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://www.pointnthink.fr/en/attack-on-titan-an-endless-cycle-of-hatred/
2. DECODING THE SUCCESS OF ATTACK ON TITAN – INSPIRA, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://inspirajournals.com/uploads/Issues/1869573700.pdf
3. Attack on Titan: Characters and Theme | Academic Block, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://www.academicblock.com/life-and-leisure/worlds-top-anime/attack-on-titan
4. esiculture.com, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://esiculture.com/index.php/esiculture/article/download/1409/758
5. Searching for Freedom: An Investigation of Form in Japanese Storytelling and Animation – OpenSIUC, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://opensiuc.lib.siu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1002&context=esh_2023
6. (PDF) Themes, Focalization and the Flow of Information: The Case of Shingeki no Kyojin, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://www.researchgate.net/publication/315087137_Themes_Focalization_and_the_Flow_of_Information_The_Case_of_Shingeki_no_Kyojin
7. Ursini | Themes, Focalization and the Flow of Information: The Case of Shingeki no Kyojin, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://www.comicsgrid.com/articles/10.16995/cg.83/
8. What is it with Eren Yeager? A recap of “Attack on Titan” – The Vanderbilt Hustler, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://vanderbilthustler.com/2021/09/19/recap-of-attack-on-titan-what-is-it-with-eren-yeager/
9. The Moral Compass of Attack on Titan: A Semiotic Analysis of War and Ethics in Anime – Seminar UAD, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://seminar.uad.ac.id/index.php/SYLECTION/article/download/18721/pdf
10. (PDF) Exploring Rhetoric Style of Erwin Smith and Armin Arlert in …, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://www.researchgate.net/publication/390076956_Exploring_Rhetoric_Style_of_Erwin_Smith_and_Armin_Arlert_in_The_Anime_Series_ATTACK_ON_TITAN
11. Exploring Rhetoric Style of Erwin Smith and Armin Arlert in The Anime Series “ATTACK ON TITAN” – Journal Of Human And Education (JAHE), erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://jahe.or.id/index.php/jahe/article/download/1954/1084/3355
12. A Comparative Study of the Psychology of Founder Ymir (Attack on Titan) and Vishakha (The Fire and the Rain) Anuska Das – IJMRRS, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://ijmrrs.com/wp-content/uploads/2025/02/A-Comparative-Study-of-Psychology-of-Founder-Ymir-Attack-on-Titan-and-Vishakha-The-Fire-and-the-Rai.pdf
13. Historical allusions in Attack on Titan: A fascist subtext | The Daily Star, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://www.thedailystar.net/shout/news/historical-allusions-attack-titan-fascist-subtext-3220951
14. http://www.thedailystar.net, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://www.thedailystar.net/shout/news/historical-allusions-attack-titan-fascist-subtext-3220951#:~:text=Over%20the%20years%2C%20Attack%20on,of%20the%20Japanese%20Imperial%20Army.
15. The Banality of Aestheticised Evil: Watching Attack on Titan under …, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://revistaechinox.ro/2020/12/the-banality-of-aestheticised-evil-watching-attack-on-titan-under-lockdown/
16. Cartoons from Another Planet: Japanese Animation as Cross …, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://www.researchgate.net/publication/229804663_Cartoons_from_Another_Planet_Japanese_Animation_as_Cross-Cultural_Communication
17. Anime Series Attack on Titan Through Content – Ejournal UMM, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://ejournal.umm.ac.id/index.php/JICC/article/download/28147/13151
18. ejournal.unesa.ac.id, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://ejournal.unesa.ac.id/index.php/JDKV/article/download/47851/39938
19. Dehumanization in Attack On Titan | Kata Kita: Journal of Language …, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://katakita.petra.ac.id/index.php/sastra-inggris/article/view/13259
20. (PDF) Examining gender representations in the pilot episode of the …, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://www.researchgate.net/publication/380949328_Examining_gender_representations_in_the_pilot_episode_of_the_anime_Attack_on_Titan
21. archives.univ-biskra.dz, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, http://archives.univ-biskra.dz/bitstream/123456789/26805/1/MIMOUNI_Dhikra.pdf
22. The Good ‘US’ vs. the Evil ‘THEM’ as Fluid Constructs in the “Attack …, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://ijpsat.org/index.php/ijpsat/article/view/3325
23. journal.uin-alauddin.ac.id, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://journal.uin-alauddin.ac.id/index.php/elite/article/download/20793/11313/
24. ATTACK ON TITAN: A SYNTHESIS (INTRODUCTION+CONTENTS+ (A BRIEF LESSON IN PHILOSOPHY) : r/AttackOnRetards – Reddit, erişim tarihi Mayıs 15, 2025, https://www.reddit.com/r/AttackOnRetards/comments/19dz4se/attack_on_titan_a_synthesis_introductioncontents/