1. Pêşgotin: Girîngiya Dîrokî û Berdewamiya Mîtolojiya Yewnanî

Mîtolojiya Yewnanî, ku ji çîrokên xwedawend, leheng, û mexlûqên efsanewî pêk tê, ji kevintirîn û bibandortirîn mîrasên çandî yên cîhanê ye. Ev vegotinên kevnar, ku bi sedsalan bi devkî hatine ragihandin û paşê di berhemên wêjeyî û hunerî de hatine nemirkirin, ne tenê ji bo têgihiştina şaristaniya Yewnana kevnar, lê her weha ji bo analîzkirina gelek aliyên çand û ramana hemdem jî xwedî girîngiyeke mezin in.¹ Mîtolojiya Yewnanî ji bo Yewnaniyên kevnar çarçoveyek ji bo têgihiştina cîhanê, diyardeyên xwezayî, û rewşa mirovî peyda dikir.¹ Ew ne tenê çîrokên vala bûn, lê di heman demê de wekî amûrek ji bo hevgirtina civakî û rêberiya exlaqî jî kar dikirin.¹ Her çend baweriya dînî ya bi van mîtan re bi demê re kêm bûye jî, bandora wan li ser wêje, huner, ziman, felsefe, û heta zanistê jî bi awayekî berfireh berdewam dike.¹

Lêkolîna mîtolojiya Yewnanî ji hêla gelek dîsîplînên akademîk ve bi nêzîkatiyên cihêreng hatiye kirin. Ev nêzîkatî ji me re dibin alîkar ku em kûrahiya wateyên mîtan û awayên ku ew di serdemên cihêreng de hatine şîrovekirin û bikaranîn, fêm bikin.

Tablo 1: Nêzîkatiyên Akademîk ên Sereke ji Lêkolîna Mîtolojiya Yewnanî re

Navê Nêzîkatiyê	Prensîbên Sereke û Fîgurên Girîng	Mînakek Kurt a Ka Çawa Ew ji bo Şîrovekirina Mîtek Yewnanî Dikare Were Bikaranîn
Rîtualîst	Mîtan wekî ravekirin an jî piştgirîkirina rîtuelên dînî dibîne. (Mînak: Sir James Frazer).5	Mîta Demeter û Persephone dikare wekî ravekirina rîtuelên çandiniyê û demsalan were şîrovekirin.
Strukturalîst	Li strukturên bingehîn û dijberiyên dualî (binary oppositions) yên di mîtan de digere, ku qalibên gerdûnî yên ramana mirovî nîşan didin. (Mînak: Claude Lévi-Strauss).5	Mîta Oedipus dikare li ser bingeha dijberiyên wekî zanîn/nezanî, mirov/cinawir, û xwezayî/çandî were analîzkirin.
Psîkoanalîtîk	Mîtan wekî îfadeya nehişmendiya kolektîf (Jung) an jî daxwaz û tirsên takekesî (Freud) şîrove dike. (Mînak: Sigmund Freud, Carl Jung).5	Mîta Oedipus ji hêla Freud ve ji bo ravekirina “Kompleksa Oedipus” hatiye bikaranîn. Arketîpa Lehengê di mîtên wekî yên Hercules de ji hêla Jung ve hatiye vekolîn.
Narratolojîk	Li ser awayê vegotina mîtan, teknîkên vebêjiyê, û têkiliya di navbera çîrok û temaşevan/xwendevan de disekine.5	Analîzkirina ka Homer çawa karakterê Odysseus di Odysseyê de bi riya teknîkên vegotinê yên cihêreng ava dike û bandorê li xwendevan dike.
Femînîst/Revîzyonîst	Mîtan ji perspektîfa zayendî ji nû ve dinirxîne, rexne li vegotinên patrîarkal digire, û hewl dide ku dengê karakterên jin ên marjînalîzekirî derxe pêş. (Mînak: Margaret Atwood).9	Ji nû ve şîrovekirina mîta Penelope (jina Odysseus) ji bo ku rola wê ya çalak û berxwedêr li hember sîstema patrîarkal were ronîkirin.
Receptîona Klasîk (Classical Reception)	Lêkolîn dike ka çawa mîtên Yewnanî di serdem û çandên paşerojê de hatine wergirtin, şîrovekirin, û adaptekirin.12	Lêkolîna ka mîta Prometheus çawa di wêjeya Romantîk de (mînak, Shelley) an jî di felsefeya egzîstansiyel de (mînak, Camus) ji nû ve hatiye watedarkirin.
Nêzîkatiya Berawirdî (Comparative Approach)	Mîtên Yewnanî bi mîtên çandên din re berawird dike da ku temayên hevpar, cudahî, û bandorên muhtemel bibîne.13	Berawirdkirina mîta bahozê ya Yewnanî (Deucalion û Pyrrha) bi mîtên bahozê yên Mezopotamyayî (Gilgamesh) an Îbranî (Nûh) re.

Armanca vê gotarê ew e ku bi awayekî hûrgilî û berfireh li ser bandora piralî ya mîtolojiya Yewnanî li ser raman û çanda hemdem raweste. Em ê bi kûrahî li ser bandora wê ya li ser wêjeyê, civaknasî û ramana siyasî, ziman û ragihandinê, hunerên dîtbarî û performansê, derûnnasî û felsefeyê, vegotinên nûjen (tevî teoriyên komployê û efsaneyên bajarî), navlêkirina zanistî û teknolojîk, û çanda madî û perwerdehiyê rawestin. Ev analîz dê xwe bispêre çavkaniyên akademîk ên cihêreng û hewl bide ku têgihiştineke kûr li ser mîrasa zindî ya van çîrokên kevnar pêşkêş bike.

2. Bandora Mîtolojiya Yewnanî li ser Wêjeya Hemdem

Mîtolojiya Yewnanî yek ji stûnên bingehîn ên wêjeya Rojava ye û bandora wê heta roja îro jî bi awayekî xurt berdewam dike. Ji destanên Homer bigire heta roman û helbestên nûjen, mijar, karakter, û arketîpên mîtolojîk wekî çavkaniyeke bêdawî ya îlhamê ji bo nivîskaran kar kirine.¹

2.1. Mîrasa Destanên Homerîk û Trajediyên Yewnanî

Destanên Homer, Îliyad û Odîseya, ku behsa Şerê Troyayê û serpêhatiyên Odîseus dikin, wekî berhemên bingehîn ên wêjeya Rojava têne qebûlkirin.¹ Van destanan mijarên wekî lehengî, qeder, û rewşa mirovî vekolandine û bi sedsalan bandor li ser forma vegotinê û naveroka wêjeyî kirine. Trajediyên Yewnanî yên ji hêla Eshîlos, Sofoklês, û Eurîpîdês ve hatine nivîsandin jî, bi giranî ji mîtolojiyê sûd wergirtine da ku pirsên exlaqî û felsefî yên tevlihev bikolin.¹ Van berheman ne tenê ji bo dema xwe, lê ji bo serdemên paşerojê jî qalibên dramatîk û mijarên kûr peyda kirine. Mîtolojî ji bo van nivîskaran ne tenê depoyek çîrokan bû, lê di heman demê de amûrek bû ji bo lêpirsîna li ser xwezaya mirovî û têkiliya di navbera mirovan û xwedawendan de.

2.2. Ji Nû Ve Şîrovekirin û Adaptasyonên Nûjen

Di serdema nûjen de, nivîskar bi awayên cihêreng mîtên klasîk ji nû ve şîrove dikin û wan bi mijarên hemdem û perspektîfên cihêreng dixemilînin.¹ Ev ji nû ve şîrovekirin gelek caran ji bo pirsîn û guhertina vegotinên kevneşopî xizmet dikin.⁹ Mînak, nivîskarên wekî Madeline Miller (Strana Akhilleus, Kirke) û Jennifer Saint (Ariadne) bi serkeftî mîtên Yewnanî ji nû ve vedibêjin û perspektîfên nû li ser karakterên jin an jî kesayetiyên ku berê di paşperdeyê de mabûn, pêşkêş dikin.¹ Ev berhem gelek caran li ser mijarên wekî nasname, hêz, û têkiliyên zayendî disekinin.⁹

Ji nû ve şîrovekirina mîtan di wêjeya hemdem de ne tenê ji bo zindîkirina çîrokên kevnar e, lê di heman demê de diyalogek e bi fikar û pirsgirêkên îroyîn re. Dema ku nivîskarên wekî Margaret Atwood di Penelopiadê de çîroka Odîseus ji perspektîfa Penelope vedibêje ⁹, ew ne tenê dengekê dide karakterekî jin ê ku di vegotina eslî de bêdeng bû, lê di heman demê de pirsên li ser hêz, bêdengkirin, û rastiya dîrokî jî derdixe holê. Ev nêzîkatî nîşan dide ku mît ne statîk in, lê dikarin bibin qadeke ji bo nîqaşên femînîst û rexneyên civakî. Bi vî rengî, wêje dibe navgînek ji bo ku em ji nû ve li ser nirx û normên xwe bifikirin, bi karanîna zimanê sembolîk û arketîpîk ê mîtolojiyê. Ev adaptasyon ne tenê ji bo xwendevanên ku bi mîtolojiyê re eleqedar dibin balkêş in, lê ji bo kesên ku dixwazin li ser mijarên hemdem bi kûrahî bifikirin jî girîng in.

2.3. Temayên Gerdûnî û Relevansa Domdar

Yek ji sedemên sereke yên berdewamiya bandora mîtolojiya Yewnanî ew e ku ew mijarên gerdûnî yên wekî evîn, mirin, qeder, lehengî, û rewşa mirovî vedikole.¹ Van mijaran di seranserê dem û çandan de ji bo mirovan têkildar mane û rê didin ku xwendevan bi ezmûn û hestên xwe re têkiliyan deynin. Vekolîna dubendiyên exlaqî û tevliheviya têkiliyên mirovî di van mîtan de di vegotinên nûjen de, ji fantaziyê bigire heta dramayê, berdewam dike.⁴ Mîtolojî, bi vî awayî, dibe pirek di navbera paşeroj û îroyîn de, û nîşan dide ku hin pirs û fikarên bingehîn ên mirovahiyê di seranserê dîrokê de neguherî mane.

3. Mîtolojî, Civaknasî û Ramana Siyasî

Mîtolojiya Yewnanî ne tenê komek çîrokên fantastîk bû; ew bi awayekî kûr di nav tevna civakî û siyasî ya Yewnana kevnar de cih girtibû û bandorek mayînde li ser têgihiştinên paşerojê yên li ser civak û siyasetê hiştiye.

3.1. Mîtolojî wekî Amûrek ji bo Hevgirtina Civakî û Rêberiya Exlaqî

Di Yewnana kevnar de, mîtolojî wekî amûrek ji bo hevgirtina civakî û rêberiya exlaqî kar dikir.¹ Çîrokên lehengên wekî Hercules, ku hêz û wêrekiyê temsîl dikir, û Odîseus, ku berxwedêrî û jîrbûnê nîşan dida, nimûneyên exlaqî ji bo Yewnaniyan peyda dikirin ku teqlîd bikin.¹ Mîtan nirxên civakî xurt dikirin, dersên li ser rûmet, dadmendî, û encamên quretiyê (hubris) didan. Her çend mîtolojiya Yewnanî xwedî avahiyeke fermî ya dînî nebû û pirtûkeke pîroz an kodeke jiyanê ya yekgirtî tune bû ¹, ew bi riya festîvalên ji bo rûmeta xwedawendan û vegotina domdar a çîrokan, di jiyana civakî de roleke navendî dilîst.

Ev fonksiyona mîtolojiyê wekî amûrek ji bo meşrûkirina strukturên civakî û siyasî girîng e. Bi pêşkêşkirina xwedawend û lehengan wekî damezrîner an parêzvanên rêzik û qanûnên civakî, mîtolojî dikaribû otorîteya heyî xurt bike û lihevkirineke civakî çêbike. Mînak, mîtên li ser damezrandina bajaran an jî eslê qanûnan dikaribûn hestek nasnameya hevpar û pabendbûna bi rêzikên civakî re xurt bikin. Ev yek nîşan dide ku mît ne tenê neynika civakê ne, lê di heman demê de di şekildana wê de jî roleke çalak dilîzin.

3.2. Bandora li ser Têgihên Dadmendî û Birêvebirinê

Her çend mîtolojî bi serê xwe sîstemeke hiqûqî ya fermî pêk neaniye jî, têgihên dadmendiyê yên ku di mîtan de hatine vegotin, bandor li ser ramana felsefî û siyasî ya paşerojê kiriye. Fîlozofên wekî Platon û Arîstoteles, ku bi kûrahî li ser têgiha dadmendiyê rawestiyane, di çarçoveyeke çandî de ku ji hêla van mîtan ve hatibû şekildan, nivîsandine.¹⁷ Ji bo Yewnaniyan, dadmendî wekî fezîletek di çalakiyê de dihat dîtin û bi qencî û amadebûna ji bo guhdana qanûnan re têkildar bû.¹⁷ Mîtolojî bi nîşandana encamên neheqî û xelata kiryarên rast, dikaribû têgihiştinên gelêrî yên li ser dadmendiyê xurt bike.

3.3. Bikaranîna Wêjeya Yewnanî di Teoriya Siyasî ya Hemdem de

Di teoriya siyasî ya hemdem de, berhemên wêjeyî yên Yewnanî, tevî yên Platon, Arîstoteles, Thukîdîdes, û helbestvanên dramatîk, wekî çavkaniyên girîng ji bo nîqaşkirina têgihên wekî dadmendî, piralî, bêîteatiya sivîl, wekhevî, hemwelatîbûn, û hêzê têne bikaranîn.¹⁹ Ev berhem wekî beşek ji kanoneke guherbar a ramana siyasî têne dîtin û alîkariya avakirina termînolojiya meya siyasî kirine.¹⁹ Teorîsyenên siyasî bi du nêzîkatiyên sereke nêzîkî van tekstên klasîk dibin: yek jê girêdayî “dîroka ramana siyasî” ye û li ser vegotin û şîrovekirina rexneyî ya raman û tekstên siyasî yên paşerojê disekine; ya din bi awayekî eşkere ber bi îroyîn ve ye û li ser mijaran disekine, tekstên Yewnanî wekî çavkaniyên nû ji bo ramana li ser mijarên dubarekirî bikar tîne.¹⁹

Mîtên kevnar, bi taybetî yên ku di trajediyan de hatine vegotin, gelek caran dubendiyên siyasî û exlaqî yên ku hîn jî têkildar in, nîşan didin. Mînak, mîta Antîgone, ku di navbera qanûna dewletê û erka exlaqî ya kesane de dimîne, ji bo nîqaşên li ser bêîteatiya sivîl û sînorên otorîteya dewletê hîn jî tê bikaranîn. Bi vî awayî, mîtolojî û wêjeya ku jê sûd wergirtiye, dibin qadeke ji bo ramana rexneyî ya li ser prensîbên bingehîn ên civak û siyasetê.

3.4. Mît û Avakirina Hesta Civakê

Mît di avakirina hesta civakê û nasnameya kolektîf de roleke girîng dilîzin.²⁰ Bi vegotina çîrokên hevpar ên li ser esl, leheng, û nirxan, mît dikarin endamên civakê bi hev ve girêbidin û hestek aîdiyetê biafirînin. Di Yewnana kevnar de, mît bi rastiyê re tevlihev dibûn û wekî “dîrokî” dihatin dîtin.²⁰ Ew hilgirên kevneşopî û nirxan bûn û alîkariya avakirina hişmendiya siyasî dikirin. Ev fonksiyona mîtan ji bo têgihiştina ka çawa civakên hemdem jî bi riya vegotinên çandî yên hevpar nasname û hevgirtina xwe ava dikin, têkildar e.

4. Ziman û Ragihandin: Mîrasa Mîtolojîk di Peyv û Sembolan de

Bandora mîtolojiya Yewnanî bi awayekî kûr di ziman û awayên ragihandinê yên hemdem de xuya dike. Ji peyvên ku em rojane bikar tînin bigire heta strukturên sembolîk ên vegotinê, mîrasa Yewnanî zindî ye.

4.1. Koka Etîmolojîk a Peyvên Nûjen

Gelek peyv û biwêjên di zimanên nûjen de koka xwe ji mîtên Yewnanî digirin.¹ Navên karakterên mîtolojîk, cih, an jî bûyeran bûne beşek ji ferhenga meya rojane. Mînak, peyva “narcissism” (narsîsîzm) ji mîta Narkîsosê ku evîndarê sûretê xwe yê di avê de bû, tê. Peyva “echo” (dengvedan) ji nimfa Ekho ya ku ji ber evîna xwe ya bêbersiv ji bo Narkîsos tenê dikaribû peyvên dawî yên kesên din dubare bike, hatiye wergirtin. “Panic” (panîk) ji xwedayê Pan ê ku bi qîrîna xwe ya ji nişka ve tirs dixist dilê mirovan, tê. Her weha, gelek termên zanistî, felsefî, û teknîkî jî koka xwe ji zimanê Yewnanî û carinan ji mîtolojiyê digirin (li Beşa 9 binêre). Ev mîrasa etîmolojîk ne tenê dewlemendiyek zimanî ye, lê di heman demê de nîşan dide ku çawa têgih û çîrokên kevnar di binhişê çandî yê civakên nûjen de cîh girtine.

4.2. Mîtolojî wekî Pergaleke Nîşanan (Semiyotîk)

Ji perspektîfa semiyotîkê, ku lêkolîna nîşan û pergalên nîşanan e, mîtolojî dikare wekî pergaleke tevlihev a nîşanan were analîzkirin ku wateyên çandî yên kûr radigihîne.²¹ Mît ne tenê çîrok in, lê “metazimanek” in ku bi riya wê civak nirx, bawerî, û tirsên xwe îfade dike. Fîgurên wekî Ferdinand de Saussure û Charles Sanders Peirce bingehên semiyotîka nûjen danîne.²³ Saussure nîşanê li ser du beşan dabeş dike: nîşanker (signifier) û nîşankirî (signified), û pêşniyar dike ku têkiliya di navbera wan de keyfî ye.²³ Peirce jî nîşanan li ser sê cureyan dabeş dike: îkon (wekhevî), îndeks (girêdana rastîn), û sembol (girêdana konvansiyonel).²¹

Roland Barthes, di berhema xwe ya navdar Mythologies de, vê nêzîkatiya semiyotîk berfireh dike û mîtan wekî “pergaleke semiyolojîk a duyemîn” pênase dike.²⁸ Li gorî Barthes, mît nîşaneke rêza yekem (ku ji têkiliya di navbera nîşanker û nîşankirî de pêk tê) digire û wê vediguherîne nîşankerek nû ji bo têgiheke berfirehtir a çandî an îdeolojîk.²⁸ Mînak, wêneyek leşkerekî reşik ê Fransî ku silavê dide ala Fransî (mînaka Barthes) di asta yekem de wateya xwe ya eşkere heye, lê di asta mîtolojîk (duyemîn) de, ew dikare bibe nîşanker ji bo têgiha “împaratoriya mezin a Fransî ku hemû welatiyên xwe, bêyî cudahî, hembêz dike”.²⁹ Ev analîz nîşan dide ku çawa mît dikarin ji bo xwezayîkirin û rewakirina îdeolojiyên serdest werin bikaranîn.

Ev têgihiştina mîtolojiyê wekî pergaleke nîşanan ji me re dibe alîkar ku em fêm bikin ka çawa wate di çandê de têne afirandin, ragihandin, û guhertin. Mîtên Yewnanî, bi karakterên xwe yên arketîpîk û senaryoyên xwe yên dubarekirî, wekî nîşankerên xurt kar dikin ku dikarin wateyên cihêreng li gorî çarçoveya çandî û dîrokî bigirin. Ji ber vê yekê, analîza semiyotîk ne tenê ji bo têgihiştina mîtên kevnar, lê ji bo deşîfrekirina “mîtên nûjen” ên ku di medya, reklam, û diskursa siyasî de têne afirandin jî, amûreke girîng e. Ew eşkere dike ku çawa vegotinên ku “xwezayî” an “eşkere” xuya dikin, di rastiyê de avahiyên çandî ne ku bi wateyên taybetî hatine barkirin.

4.3. Metafor û Sembolên Mîtolojîk di Ragihandina Hemdem de

Metafor û sembolên ku ji mîtolojiya Yewnanî hatine wergirtin, di ragihandina hemdem de bi berfirehî têne bikaranîn da ku têgihên tevlihev bi awayekî kurt û bibandor werin îfadekirin. Mînak, “Pişta Aşil” ji bo nîşandana xalek qels a krîtîk tê bikaranîn.³⁰ “Qutiya Pandorayê” ji bo rewşek ku çalakiyek piçûk dikare bibe sedema gelek pirsgirêkên nediyar tê bikaranîn.³¹ “Destê Mîdas” ji bo kesekî ku di her tiştî de serkeftî ye (bi taybetî di warê aborî de) tê gotin.³¹ Van metaforan ji ber ku bi çîrokên naskirî ve girêdayî ne, xwedî hêzek ragihandinê ya mezin in û dikarin wateyên kûr bi awayekî zû bigihînin temaşevan an xwendevanan. Bikaranîna wan di sernivîsên rojnameyan, axaftinên siyasî, û heta di danûstandinên rojane de jî berbelav e.

5. Bandora Mîtolojiya Yewnanî li ser Ziman û Termînolojiya Zanistî

Mîtolojiya Yewnanî ne tenê çavkaniyek ji bo wêje û hunerê bûye, lê di heman demê de bandorek kûr li ser zimanê zanistê û navlêkirina keşfên zanistî jî hiştiye. Ev bandor bi taybetî di warên astronomî, bijîjkî, biyolojî û kîmyayê de berbiçav e.

5.1. Navên Gerstêrk, Komstêr û Peykan

Gelek navên ku îro ji bo gerstêrkên pergala meya rojê, peykên wan, û komstêran têne bikaranîn, ji mîtolojiya Yewnanî û Romayî (ku bi giranî ji Yewnanî hatiye wergirtin) hatine girtin.¹ Mînak, gerstêrkên wekî Jupiter (Zeusê Yewnanî), Mars (Aresê Yewnanî), Venus (Afrodîtê Yewnanî), Merkur (Hermesê Yewnanî), û Saturn (Kronosê Yewnanî) hemû navên xwedawendên sereke yên pantheonê ne. Her weha, gelek peykên van gerstêrkan jî navên karakterên mîtolojîk ên din hildigirin, wekî Europa, Ganymede, Io (peykên Jupiter), an Titan (peyka Saturn).

Komstêr jî bi heman awayî hatine navandin. Yewnaniyên kevnar bi çavdêrîkirina esmanan, qalibên stêrkan bi fîgurên mîtolojîk ve girêdane.³² Komstêrên wekî Orion (nêçîrvanê navdar), Pegasus (hespefîrê baskdar), Andromeda (prensesa ku ji cinawirekî deryayê hate xilaskirin), Cassiopeia (dayika Andromedayê), û Herkules (lehengê mezin) hemû çîrokên xwe yên mîtolojîk hene. Astronomê Yewnanî Ptolemy di sedsala 2an a PZ de di berhema xwe ya Almagest de 48 komstêrên ku ji Yewnaniyan re dihatin zanîn katalog kiribû, û piraniya wan xwedî konotasyonên mîtolojîk bûn.³² Ev navlêkirin ne tenê ji bo naskirin û bîranîna komstêran hêsantir bû, lê di heman demê de esman bi çîrok û wateyên çandî ve girêdida.

5.2. Termînolojiya Zanistî di Biyolojî, Bijîjkî û Kîmyayê de

Zimanê Yewnanî, bi avahiya xwe ya dewlemend û termînolojiya xwe ya pêşketî, bingehek ji bo gelek termên zanistî yên nûjen peyda kiriye.³⁰ Gelek ji van terman rasterast an nerasterast bi mîtolojiyê ve girêdayî ne.

Tablo 2: Mînakên Peyv û Istilahên Zanistî yên ji Mîtolojiya Yewnanî Derketine

Term/Peyv	Koka Mîtolojîk	Warê Zanistî
Narcissus	Narkîsos, xortê bedew ê ku evîndarê sûretê xwe bû.13	Botanî (Navê kulîlkê)
Hyacinth	Hyakinthos, xortê bedew ê ku ji hêla Apollo ve bi xeletî hate kuştin.30	Botanî (Navê kulîlkê)
Arachnophobia	Arachne, jina hunermend a ku ji hêla Athena ve bû spîndar.30	Psîkolojî/Bijîjkî
Echo	Ekho, nimfa ku tenê dikaribû peyvên dawî dubare bike.30	Fîzîk (Akustîk)
Atlas (hestî)	Atlas, Tîtanê ku ji hêla Zeus ve hate cezakirin ku esmanan li ser milên xwe hilgire.	Anatomî
Achilles Tendon	Akhilleus, lehengê ku tenê pişta lingê wî qels bû.30	Anatomî
Chimera	Khimaira, cinawirekî bi serê şêr, laşê bizinê, û dûvê mar.	Genetîk/Biyolojî
Morphine	Morpheus, xwedayê xewnan.	Dermanfiroşî
Tantalum (Ta)	Tantalos, keyê ku bi tîbûn û birçîbûna bêdawî hate cezakirin.30	Kîmya (Element)
Niobium (Nb)	Niobe, keça Tantalos.30	Kîmya (Element)
Promethium (Pm)	Prometheus, Tîtanê ku agir ji xwedawendan dizî û da mirovan.30	Kîmya (Element)
Titanium (Ti)	Tîtan, nifşek xwedawendên hêzdar ên berî Olîmpiyan.30	Kîmya (Element)
Gaia Hypothesis	Gaia, xwedawenda erdê ya Yewnanî.33	Ekolojî/Zanistên Erdê
Pharmacy	Pharmakon (derman, jehr).30	Bijîjkî
Hygiene	Hygieia, xwedawenda tenduristiyê.30	Bijîjkî

Ev navlêkirin nîşan dide ku çawa mîtolojî ne tenê ji bo çîrokbêjiyê, lê ji bo kategorîzekirin û têgihiştina cîhana xwezayî jî hatiye bikaranîn.

5.3. Metafor û Analojiyên Mîtolojîk di Ragihandina Zanistî de

Wekî ku di Beşa 4.3 de hate behs kirin, metaforên mîtolojîk di ragihandina zanistî de jî roleke girîng dilîzin.³⁰ Zanyar gelek caran van metaforan bikar tînin da ku têgihên tevlihev an abstrakt ji raya giştî re an jî ji xwendekarên xwe re bi awayekî zelaltir û bîranînîtir rave bikin. Mînak, “Lîsteya Aşil” (Achilles’ heel) ji bo ravekirina qelsiyek krîtîk di pergalek zanistî an teknolojîk de tê bikaranîn. Hîpoteza Gaia, ku pêşniyar dike ku Erd wekî pergaleke xwe-rêkûpêk tevdigere, navê xwe ji xwedawenda erdê ya Yewnanî digire û bi vî awayî têgiheke tevlihev bi semboleke naskirî û xwedî wateyên kûr ve girêdide.³³

Bikaranîna van nav û metaforan ne tesadufî ye. Ew hewldanek e ji bo ku zanista ku carinan wekî dûr û teknîkî tê dîtin, bi çîrok û sembolên çandî yên ku di hişê mirovan de kûr kok dane, were girêdan. Ev yek dikare alîkariya “mirovîkirina” zanistê bike û hestek heybet û girêdana bi tiştekî mezintir re biafirîne. Dema ku keşfên nû bi navên karakterên mîtolojîk ên ku xwedî çîrok û taybetmendiyên balkêş in têne navandin, ew ji navên teknîkî yên safî balkêştir dibin û dikarin eleqeya giştî ji bo zanistê zêde bikin.

Wekî din, dema ku mîtolojî ji bo ravekirina diyardeyên xwezayî dihat bikaranîn, ew bi awayekî “zanista” serdema xwe bû.³⁰ Her çend ravekirinên zanistî yên nûjen şûna van ravekirinên mîtolojîk girtine, bikaranîna domdar a termînolojiya mîtolojîk di zanistê de nîşan dide ku çawa “zanista kevn” bi awayekî sembolîk di nav “zanista nû” de dijî. Ev yek pêvajoya pêşveçûna ramana mirovî ji mîtosê (çîrok, vegotin) ber bi logosê (aqil, zanist) ve nîşan dide, û di heman demê de diyar dike ku çawa awayên kevnar ên têgihiştina cîhanê dikarin bi awayên nû û sembolîk di nav pergalên zanîna nûjen de werin tevlîkirin. Ev ne tenê kuriozîteyek dîrokî ye, lê nîşanek e ji rêwîtiya dîrokî ya ramana mirovî û ka çawa mîrasa çandî dikare di warên ku li pêşî lê xuya nake de jî berdewam bike.

6. Mîtolojiya Yewnanî di Hunerên Dîtbarî û Performansê de

Mîtolojiya Yewnanî ji demên kevnar heta roja îro çavkaniyeke bêhempa ya îlhamê ji bo hunerên dîtbarî û performansê bûye. Tablo, peyker, şano, reqs, û sînema hemû bi awayên cihêreng ji dewlemendiya çîrok û karakterên mîtolojîk sûd wergirtine.

6.1. Wênesazî û Peykersazî: Ji Serdema Klasîk heta Nûjeniyê

Di Yewnana kevnar de, hunermendan bi berfirehî dîmen û karakterên mîtolojîk di berhemên xwe de bikar anîne. Wênesaziya li ser vazoyan, peykerên bronz û mermerî gelek caran çîrokên xwedawend û lehengan vedibêjin, û carinan jî guhertoyên alternatîf ên mîtan pêşkêş dikin an jî ji çavkaniyên wêjeyî kevntir in.¹ Teknîkên wekî fîgura sor û fîgura reş di vazosaziyê de, û bikaranîna perspektîf û kurtkirinê di wênesaziyê de, rê dida hunermendan ku kûrahî û tevliheviya vegotinê nîşan bidin.¹

Ronesansê, bi ji nû ve keşfkirina cîhana klasîk, eleqeyeke mezin nîşanî mîtolojiya Yewnanî da.¹ Hunermendên Ronesansê yên wekî Sandro Botticelli (“Jidayikbûna Venusê”) û yên din bi awayekî berfireh dîmenên mîtolojîk di tablo û peykerên xwe de nîşan dan.¹ Ev kevneşopî di serdemên paşerojê de jî berdewam kir, û hunermendên nûjen û hemdem jî bi şîrovekirinên xwe yên taybet nêzîkî mijarên mîtolojîk bûne.⁴ Mînak, hunermendên wekî Pablo Picasso, Henri Laurens, David Hare, Fritz Scholder, û Jorge Pardo berhemên ku rasterast an nerasterast ji mîtolojiya Yewnanî îlham wergirtine, afirandine.³⁵ Muzexaneyên li çaraliyê cîhanê van berhemên hunerî yên bi mijarên mîtolojîk diparêzin û pêşkêş dikin, û bi vî rengî berdewamiya vê kevneşopiyê nîşan didin.³⁷

6.2. Mîtolojî di Şano û Reqsê de

Şanoya Yewnanî ya klasîk, bi taybetî trajedî, bi giranî li ser mîtolojiyê ava bûbû.¹ Şanogerên mezin ên wekî Eshîlos, Sofoklês, û Eurîpîdês piraniya pîlanên xwe ji mîtên serdema lehengan û Şerê Troyayê werdigirtin.²

Di serdema nûjen de, hunermendên performansê jî ji mîtolojiya Yewnanî sûd wergirtine. Mînaka herî berbiçav Martha Graham e, yek ji pêşengên reqsa nûjen. Graham gelek mîtên Yewnanî, wekî çîroka Theseus û Minotaur di “Errand into the Maze” (1947) û çîroka Medea di “Cave of the Heart” (1946) de, ji bo afirandina berhemên reqsê yên bi hêz û psîkolojîk bikar anîne.⁴⁰ Di van berheman de, şîrovekirina mîtê, kinc, û sêwirana sehneyê (gelek caran bi hevkariya hunermendê Japonî-Amerîkî Isamu Noguchi) roleke navendî dilîzin.⁴⁰ Adaptasyonên Graham gelek caran perspektîfên nû li ser çîrokên kevnar pêşkêş dikin. Mînak, di “Errand into the Maze” de, ew li şûna Theseusê mêr, lehengeke jin (ku ji hêla Graham bi xwe ve dihat lîstin) dixe navenda çîrokê ku bi Minotaur (tirsên hundurîn) re rûbirû dibe.⁴⁰ Ev yek ne tenê guhertineke rûkalî ye; ew çîrokê ji nû ve çarçove dike û li ser têkoşîna hundurîn a jinekê ya li dijî tirsên xwe disekine. Ev nêzîkatî nîşan dide ku mît çawa dikarin ji bo pirsên femînîst û ji nû ve pênasekirina rolên zayendî werin bikaranîn. Bi vî rengî, adaptasyona mîtolojiyê di hunerên performansê yên nûjen de ne tenê vegotineke estetîk e, lê di heman demê de lêpirsîneke psîkolojîk a kûr a li ser tirs, hêz û nasnameya mirovî ye.

6.3. Mîtolojî di Sînemayê de

Sînema jî wekî navgîneke populer ji bo vegotina çîrokên mîtolojîk xizmet kiriye. Derhênerên fîlman bi berfirehî ji mîtolojiya Yewnanî sûd wergirtine, van çîrokên kevnar ji bo temaşevanên girseyî zindî kirine.¹ Fîlmên wekî “Clash of the Titans” (û versiyonên wê yên nû), “Troy”, û fîlmên anîmasyon ên wekî “Hercules” a Disney (1997) mînakên vê yekê ne.⁴ Her çend ev adaptasyon gelek caran ji bo armancên şahiyê û li gorî hestiyariyên nûjen mîtan diguherînin an hêsan dikin jî, ew di heman demê de alîkariya nasandina van çîrokan ji nifşên nû re dikin û berdewamiya eleqeya bi mîtolojiyê re nîşan didin.

6.4. Sembolîzma Mîtolojîk di Mîmariya Nûjen de

Prensîbên mîmariya Yewnanî, wekî stûn (Dorîk, Îyonî, Korîntî), pedîment (sêgoşeya li ser stûnan), û giringiya li ser simetrî û proporsiyonê, bi awayekî kûr bandor li ser mîmariya Rojava kiriye û hîn jî di avahiyên nûjen de têne dîtin.⁴¹ Şêwazên mîmarî yên wekî Neoklasîsîzm û Greek Revival rasterast ji mîmariya Yewnana kevnar îlham wergirtine.⁴¹ Avahiyên giştî, bank, muze, û heta xaniyên taybet jî gelek caran van hêmanên klasîk bikar tînin, ku her yek ji wan aliyek cuda yê sofîstîkebûna klasîk nîşan dide.⁴¹ Mînakên berbiçav ên vê yekê Qesra Spî û Bîrdariya Thomas Jefferson li Washington D.C. ne, ku sembolên îdealên neteweyî û rêveberiyê ne.⁴¹

Wekî din, sembolên mîtolojîk ên taybet jî di xemilandina avahiyên nûjen de, bi taybetî yên zanîngehan, ji bo ragihandina wateyên nû yên girêdayî zanîn, perwerde, û hunerê hatine bikaranîn.⁴² Mînak, li Zanîngeha Texasê, kundê Athena (sembola şehrezayiyê), serê Janusê du-rû (sembola derbasbûn û destpêk/dawiyan), û maskeyên dramatîk (sembola şanoyê û Mûzan) di xemilandina avahiyan de hatine bikaranîn.⁴² Bikaranîna van sembolan ne tenê xemilandineke deqoratîf e, lê hewldanek e ji bo girêdana saziyên nûjen bi mîraseke çandî ya kevnar û bi prestîj. Ev yek dikare wekî hewldanek ji bo meşrûkirin û bilindkirina statuya van saziyan were dîtin, bi îdiaya ku ew berdewamiya nirxên klasîk ên wekî şehrezayî, demokrasî, û lêgerîna li rastiyê ne. Bi tevlêkirina van sembolan, ev sazî xwe bi awayekî sembolîk bi mîrasa Yewnana kevnar ve girêdidin, ku gelek caran wekî dergûşa şaristaniya Rojava tê dîtin. Ev girêdan dikare ji bo xurtkirina otorîte û meşrûiyeta van saziyên nûjen xizmet bike, bi pêşniyara ku ew hilgir û parêzvanên van nirxên kevnar û rêzdar in. Ji ber vê yekê, ev ne tenê mijareke estetîk e, lê di heman demê de stratejiyek çandî û siyasî ye ji bo avakirina wate û statuyê.

Wêneyên Pêşniyarkirî:

• Wêneyek ji tabloya “Jidayikbûna Venusê” ya Sandro Botticelli.
• Wêneyek ji Akropolîsê li Atînayê.⁴³
• Wêneyek ji tabloya “Prometheus” a Gustave Moreau (1868), ku di bin lîsansa domaina giştî de ye.⁴⁵
• Prometheus ji hêla Gustave Moreau ve (1868). Çavkanî: Wikimedia Commons, Public Domain. ]

7. Mîtolojî, Derûnnasî û Felsefe: Arketîp, Etîk, û Lêgerîna li Wateyê

Mîtolojiya Yewnanî ne tenê bandor li huner û wêjeyê kiriye, lê di heman demê de bi awayekî kûr bandor li ser têgihiştina me ya derûniya mirovî û pirsên felsefî yên bingehîn jî kiriye.

7.1. Bandora li ser Derûnnasiyê (Arketîpên Jungî, Kompleksa Oedipus a Freud)

Mîtên Yewnanî ji bo pêşxistina hin têgihên bingehîn ên di derûnnasiyê de roleke girîng lîstine. Carl Jung, damezrînerê psîkolojiya analîtîk, pêşniyar kir ku mît bi arketîpên gerdûnî yên ku di “nehişmendiya kolektîf” a mirovahiyê de cih digirin, têkildar in.⁹ Arketîpên wekî Leheng (mînak, Hercules, Theseus), Siya (aliyên tarî yên kesayetiyê), Dayika Mezin (xwezaya xwedîker û wêranker), û Mêrê Pîr/Jina Pîr (şehrezayî) di mîtolojiyên cihêreng de, tevî yên Yewnanî, xuya dibin û pêvajoyên psîkolojîk ên bingehîn ên ku mirov di rêwîtiya xwe ya ber bi xwe-nasîn û tekamulê ve pê re rû bi rû dimînin, nîşan didin.¹⁰

Sigmund Freud, bavê psîkoanalîzê, têgiha xwe ya navdar “Kompleksa Oedipus” ji mîta Yewnanî ya Key Oedipus, ku bêyî ku bizanibe bavê xwe dikuje û bi diya xwe re dizewice, wergirtiye.³³ Freud ev mît bikar anî da ku qonaxeke pêşketina psîkoseksuel a zarokan rave bike, ku tê de zarokê kur ji bo diya xwe hestên evînî û ji bo bavê xwe hestên rikberiyê hîs dike. Her çend Freud bi xwe têgiha “Kompleksa Electra” (ji mîta Electra ya ku alîkariya tolhildana kuştina bavê xwe dike) ji bo rewşa wekhev a keçan bikar neaniye jî, ev term carinan di wêjeya psîkoanalîtîk de tê bikaranîn.³³ Wekî din, têgiha “Kompleksa Medea”, ku ji mîta Medea ya ku ji bo tolhildanê zarokên xwe dikuje tê, carinan ji bo dêûbavên ku zirarê didin zarokên xwe an jî wan ji dêûbavê din dûr dixin, tê bikaranîn.³³

Bikaranîna van mîtan di derûnnasiyê de nîşan dide ku ev çîrokên kevnar ne tenê xwedî nirxeke çandî ne, lê di heman demê de têgihiştinên kûr li ser karûbarên gerdûnî yên hişê mirovî jî pêşkêş dikin. Mîtên Yewnanî qalibên ezmûnî û têkiliyên mirovî yên bingehîn vedigirin ku di asteke kûr a psîkolojîk de deng vedidin. Ji ber ku ev mît di çandên cihêreng de hatine wergirtin û şîrovekirin, ew ji bo têgihiştina dînamîkên psîkolojîk ên ku dibe ku gerdûnî bin, çarçoveyekê pêşkêş dikin. Bi vî awayî, mîtolojiya Yewnanî dibe “zimanekî” hevpar ji bo vekolîna psîkolojiya mirovî ku ji sînorên çandî derbas dibe û têgihiştinên li ser xwezaya mirovî pêşkêş dike.

7.2. Şîroveyên Felsefî: Ji Presokratîkan heta Egzîstansiyalîzmê

Felsefeya Yewnanî ya kevnar, ji destpêka xwe ve, bi mîtolojiyê re di nav têkiliyek tevlihev de bû. Fîlozofên Presokratîk ên wekî Thales, Anaximander, û Anaximenes (Milesians) hewl dan ku ravekirinên rasyonel û xwezayî ji bo kozmosê û diyardeyên wê bibînin, ku ev yek ji ravekirinên mîtolojîk ên ku xwe dispêrin kiryarên xwedawendan, dûrketinek bû.⁴⁷ Xenophanes rasterast nîgarkirina antropomorfîk a xwedawendan di mîtên Homer û Hesiod de rexne kir û got ku eger heywanan bikaribûna xwedawendan xêz bikin, dê wan bi şiklê xwe xêz bikirana.⁴⁷ Sokrates, bi rêbaza xwe ya pirsyarî û lêgerîna li pênaseyên exlaqî, her çend rasterast mîtolojiyê red nekiribe jî, bingeha têgihiştinên kevneşopî hejand û ji ber vê yekê bi “bêbaweriya li hember xwedawendên bajêr” hate tawanbar kirin û îdam kirin.⁴⁷

Di felsefeya nûjen de, bi taybetî di egzîstansiyalîzmê de, mîtên Yewnanî ji nû ve hatine şîrovekirin da ku mijarên wekî bêwateyiya jiyanê, azadî, berpirsiyarî, û serhildanê vekolin. Mînaka herî navdar “Mîta Sîsîfos” a Albert Camus e.⁴⁹ Camus Sîsîfos, ku ji hêla xwedawendan ve hatiye cezakirin ku heta hetayê kevirekî mezin ber bi serê çiyayekî ve bizivirîne û her gava ku ew nêzîkî lûtkeyê dibe kevir ji nû ve dizivire xwarê, wekî metaforek ji bo rewşa mirovî ya absurd (bêwate) dibîne.⁴⁹ Jiyana mirovî, mîna karê Sîsîfos, bêdawî û bêarmanc xuya dike. Lêbelê, Camus arguman dike ku bi qebûlkirina vê absurdîteyê û bi serhildana li dijî wê bi riya hişmendî û azweriyê, mirov dikare wateyê di jiyana xwe de biafirîne. Gotina navdar a Camus, “Divê em Sîsîfos bextewar xeyal bikin,” nîşan dide ku Sîsîfos, bi zanîna qedera xwe û bi berdewamkirina têkoşîna xwe, li hember xwedawendan serdikeve û dibe sembola serhildana mirovî.⁴⁹ Mîta Prometheusê jî, ku ji bo berjewendiya mirovahiyê li dijî Zeus serî hildide û ji ber vê yekê tê cezakirin, di çarçoveyên egzîstansiyel de wekî sembola serhildan, afirînerî, û êşa ku bi azadiyê re tê, hatiye şîrovekirin.

Ev şîrovekirina egzîstansiyel a mîtên Yewnanî nîşan dide ku çawa mîtolojî dikare ji bo rûbirûbûna pirsên herî bingehîn ên jiyanê di cîhaneke ku dixuye bêwate ye, were adaptekirin. Ev ne redkirina mîtolojiyê ye, lê ji nû ve watedayîna wê ye di çarçoveyeke felsefî ya nûjen de. Mîtên kevnar dibin kanavasek ji bo ramana felsefî ya hemdem, ku hêza wan a domdar a ji bo îlhamdayîna ramana li ser rewşa mirovî di serdemên cihêreng de nîşan dide. Mîtolojî prensîbên exlaqî û felsefî dihewîne û dikare ji bo têgihiştina pirsgirêk û kêşeyên hemdem wekî amûrek xizmet bike.⁵¹ Lehengên mîtolojîk ên wekî Hercules û Odysseus îdealên exlaqî yên wekî wêrekî, sebir, û jîrbûnê nîşan didin, ku dikarin ji bo jiyana hemdem jî dersan pêşkêş bikin.⁵¹

7.3. Mîtolojî wekî Alegoriya Felsefî

Ji demên kevnar ve, şîrovekarên mîtan hewl dane ku wateyên kûrtir ên felsefî an xwezayî di bin rûyê çîrokan de bibînin.¹⁵ Ev nêzîkatiya alegorîk mîtan wekî “kincên” ku rastiyên abstrakt vedişêrin, dibîne. Mînak, şerê di navbera xwedawendan de di Îliyadê de ji hêla hin şîrovekarên kevnar ve wekî alegoriya dijberiya di navbera hêmanên xwezayî de (wekî agir li dijî avê, an germ li dijî sar) hatiye şîrovekirin.¹⁵ Athena wekî şehrezayî, Ares wekî bêaqilî, Afrodîtê wekî azwerî, û Hermes wekî aqil dihatin dîtin.¹⁵ Her çend ev nêzîkatî carinan dikare wateya pirreng û tevlihev a mîtê sînordar bike jî ¹⁵, ew nîşan dide ku ji zû de hewldanek ji bo dîtina wateyên felsefî di nav vegotinên mîtolojîk de hebûye. Di serdema navîn û Ronesansê de jî, mîtên klasîk gelek caran wekî alegoriyên rastiyên Xiristiyanî an exlaqî hatine şîrovekirin.

Wêneyên Pêşniyarkirî:

• Wêneyek ji tabloya “Oedipus û Sphinx” a Gustave Moreau (1864), ku di bin lîsansa CC0 de ye.⁵³ Ev dikare ji bo nîqaşkirina Kompleksa Oedipus were bikaranîn.
• Oedipus û Sphinx ji hêla Gustave Moreau ve (1864). Çavkanî: Wikimedia Commons, The Metropolitan Museum of Art, CC0. ]

8. Vegotinên Nûjen: Mîtolojî di Teoriyên Komployê û Efsaneyên Bajarî de

Di serdema hemdem de, her çend formên kevneşopî yên mîtolojiyê paşve çûbin jî, hewcedariya mirovî ya ji bo çêkirina vegotinên ku cîhanê watedar dikin, bi awayên nû berdewam dike. Teoriyên komployê û efsaneyên bajarî du ji van formên vegotinê ne ku hin paralelên balkêş bi mîtolojiya kevnar re nîşan didin.

8.1. Mîtolojî di Serdema “Post-Truth” de

Serdema “post-truth”, ku tê de rastiyên objektîf kêmtir bandorê li raya giştî dikin li gorî bangên hestyarî û baweriyên kesane, ji bo geşbûna vegotinên alternatîf zemînek guncaw peyda dike. Mîtên Yewnanî, bi şiyana xwe ya ji bo vekolîna mijarên tevlihev û pêşkêşkirina dersên exlaqî, dikarin ji me re bibin alîkar ku em hin kêşeyên vê serdemê fêm bikin.⁵⁴ Mîta Erysichthon, ku ji ber quretî û bêrêziya li hember xwezayê tê cezakirin, dikare wekî alegoriyek ji bo îstismarkirina jîngehê û encamên wê yên wêranker were dîtin. Her weha, ew dikare wekî metaforek ji bo serdema post-truth were şîrovekirin, ku tê de “dara rastiyê” ji hêla gelek “biviran” ve tê êrîş kirin, û mirov bi “xwarina bêqîmet” a derew, gotegot, teoriyên komployê, û nûçeyên sexte têr dibin.⁵⁴ Di vê çarçoveyê de, mîtên wekî yên Cassandra (pêxembera ku kes jê bawer nake) û Pandora (ya ku bela û nexweşiyan li cîhanê belav dike) jî dikarin ji bo ronîkirina kêşeyên nûjen ên wekî bêbaweriya li hember pisporan û belavbûna agahiyên şaş werin bikaranîn.⁴⁸

Populerbûna teoriyên komployê û efsaneyên bajarî di serdema nûjen de dibe ku nîşan bide ku hewcedariyeke mirovî ya bingehîn ji bo “çêkirina mîtan” heye. Mîtolojiya Yewnanî, ku ji bo ravekirina cîhanê, bûyerên xwezayî, û rewşa mirovî dihat bikaranîn û ji bo civakê hestek rêkûpêkî û wateyê peyda dikir ¹, dikare wekî pêşengeke dîrokî ya vê diyardeyê were dîtin. Teoriyên komployê û efsaneyên bajarî jî, bi awayên xwe, hewl didin ku bûyerên tevlihev an tehdîtkar rave bikin û ji bo alîgirên xwe hestek têgihiştin an kontrolê biafirînin.¹⁰ Di serdemên ku bawerî bi vegotinên fermî an zanistî kêm dibe, dibe ku mirov bêtir berê xwe bidin van vegotinên alternatîf ên “mîtolojîk”. Ji ber vê yekê, bilindbûna van formên vegotinê yên nûjen dibe ku nîşan bide ku fonksiyona “çêkirina mîtê” ya mirovahiyê hîn jî çalak e û di bersiva hewcedariyên psîkolojîk û civakî yên hemdem de formên nû distîne.

8.2. Paralelên Strukturel û Arketîpî

Efsaneyên bajarî ji fikar û tirsên nûjen derdikevin holê û gelek caran hêmanên folklora kevneşopî bi tirsên hemdem re tevlihev dikin.¹⁰ Mînak, cinawirên efsaneyên bajarî dikarin tirsên ji teknolojiyê, bajarvaniya bênasname, an jî guherînên civakî yên bilez temsîl bikin. Teoriyên komployê, mîna hin formên mîtolojiyê, hewl didin ku bûyerên tevlihev an nediyar bi riya vegotinên ku hêzên veşartî, komên elît, an jî armancên xerab destnîşan dikin, rave bikin. Karl Popper teoriyên komployê wekî “formên laîk ên baweriyên xurafî yên dînî” bi nav kiriye û amaje kiriye ku Homer xwedawendan wekî ku bi dizî tevdigerin û komployan dikin û ji bûyeran berpirsiyar in, nîşan daye.⁵⁶ Ev yek dişibe awayê ku teoriyên komployê berpirsiyariya bûyeran dixin stûyê komên veşartî.

Nêzîkatiya strukturalîst a Claude Lévi-Strauss, ku arguman dike ku mît (û bi berfirehî vegotinên çandî) li ser dijberiyên dualî (mînak, başî/xerabî, xwezayî/çandî, em/ew) ava dibin û qalibên gerdûnî yên ramana mirovî nîşan didin ⁷, dikare ji bo analîzkirina strukturên vegotinê yên di efsaneyên bajarî û teoriyên komployê de jî were bikaranîn. Arketîpên mîtolojîk ên wekî Leheng (kesê ku li dijî komployê şer dike), Dijmin/Siya (komployerên veşartî), Xapînok (kesê ku agahiyan dimanîpule dike), û Rêwîtiya Leheng (pêvajoya eşkerekirina komployê) dikarin di van vegotinên nûjen de jî bi formên guhertî werin dîtin.¹⁰

Lêbelê, cûdahiyek girîng jî heye. Dema ku mîtên Yewnanî gelek caran ji bo xurtkirina nirxên civakî, peydakirina hevgirtinê, û rêberiya exlaqî dihatin bikaranîn ¹, gelek teoriyên komployê yên nûjen dikarin bibin sedema perçebûn, bêbawerî, polarîzasyon, û heta tundûtûjiyê. Çarçoveya exlaqî ya hevpar û armanca civakî ya avaker ku di mîtên klasîk de hebû, gelek caran di van vegotinên nûjen de kêm e an jî tune ye. Dema ku mîtên kevnar dikarin wate û hevgirtinê biafirînin, teoriyên komployê yên nûjen gelek caran li ser bêbawerî, tirs, û dabeşkirina cîhanê li “me” û “wan” (komployerên xerab) ava dibin. Ji ber vê yekê, dema ku her du jî dikarin wekî formên “çêkirina wateyê” werin dîtin, encamên wan ên civakî û exlaqî dikarin pir cuda bin. Ev yek girîngiya analîzkirina ne tenê strukturên vegotinan, lê her weha armanc û bandorên wan jî derdixe pêş.

Tablo 3: Berawirdkirina Arketîp û Strukturên Vegotinê di Mîtolojiya Yewnanî û Vegotinên Nûjen de (Efsaneyên Bajarî/Teoriyên Komployê)

Arketîp/Struktura Mîtolojîk	Mînak ji Mîtolojiya Yewnanî	Mînak ji Efsaneya Bajarî/Teoriya Komployê ya Nûjen	Analîza Berawirdî ya Fonksiyon û Wateyê
Leheng	Theseus (li dijî Minotaur şer dike), Perseus (Medusa dikuje)	Kesê ku “rastiya” li pişt komployekê eşkere dike (mînak, “whistleblower”)	Her du jî li dijî hêzek tehdîtkar şer dikin; lehengê nûjen gelek caran bi agahiyê şer dike.
Dijmin/Cinawir/Hêza Veşartî	Minotaur, Medusa, Xwedayên ku komployan dikin (mînak, Hera li dijî Hercules)	Hikumetên veşartî, şirketên mezin, “dewleta kûr”, biyaniyên fezayî	Her du jî hêzeke xerab an nediyar temsîl dikin ku gefê li ser rêkûpêkiyê an jî kesên bêguneh dixwe.
Xapînok	Hermes (carinan), Prometheus (ji bo xwedawendan)	Kesayetiyên medyayê yên ku têne tawanbar kirin ku agahiyan dimanîpule dikin, ajanên ducar	Karakterên ku bi agahiyê dilîzin, carinan ji bo berjewendiyên xwe, carinan ji bo armancên mezintir.
Rêwîtiya Leheng/Eşkerekirina Komployê	Rêwîtiya Odîseus, lêgerîna Jason ji bo Postê Zêrîn	Pêvajoya “lêkolînkirin” û “girêdana nuqteyan” ji hêla alîgirên teoriya komployê ve	Her du jî pêvajoyek dijwar a derbaskirina astengan ji bo gihîştina armancekê (veger, xezîne, “rastî”) vedibêjin.
Têkoşîna Başî û Xerabiyê	Şerê di navbera Xwedayên Olîmpî û Tîtanan de, têkoşîna lehengan li dijî cinawiran	Têkoşîna “gel” an “kesên hişyar” li dijî “hêzên tarî” yên ku cîhanê kontrol dikin	Vegotineke bingehîn a ku hewl dide tevliheviya cîhanê bi dijberiyeke exlaqî ya hêsan rave bike.
Aferîde û Cinawirên Hîbrîd	Centaur, Sphinx, Chimera 58	“Reptilians”, “Greys” (di teoriyên UFO de), cinawirên efsaneyên bajarî yên ku taybetmendiyên mirov û heywanan tevlihev dikin	Tirsên ji nenas û ji tiştên ku ji kategoriyên normal derdikevin temsîl dikin.

Ev tablo nîşan dide ku çawa qalibên vegotinê yên kevnar di formên çîrokbêjiya nûjen û nefermî de ji nû ve derdikevin holê, û têgihiştina li ser berdewamiya strukturên mîtolojîk û psîkolojiya li pişt van vegotinan kûrtir dike.

9. Mîtolojî di Navlêkirina Zanistî û Teknolojîk de

Bandora mîtolojiya Yewnanî bi awayekî berfireh di navlêkirina keşfên zanistî û teknolojîk de jî xuya dike. Ev yek ne tenê rêzgirtineke li hember paşerojê ye, lê di heman demê de hewldanek e ji bo girêdana zanistê bi vegotin û sembolên çandî yên naskirî re.

9.1. Navên Gerstêrkan, Komstêran, û Termên Zanistî

Wekî ku di Beşa 5 de bi hûrgilî hate nîqaş kirin, navên gelek gerstêrkên pergala meya rojê (bi giranî bi riya Romayiyan) û hejmareke mezin a peykên wan ji karakterên mîtolojiya Yewnanî û Romayî hatine wergirtin.¹ Mînak, Jupiter (Zeus), Mars (Ares), Venus (Aphrodite), û peykên wan ên wekî Ganymede, Europa, Io. Her weha, gelek komstêrên ku îro têne nas kirin ji hêla Yewnaniyan ve hatine binavkirin an jî di çanda wan de hatine tevlîkirin, û piraniya wan xwedî wateyên mîtolojîk in.³⁰ Mînak, Orion, Pegasus, Cassiopeia, Andromeda. Ptolemy di Almagesta xwe de 48 komstêrên ku ji Yewnaniyan re dihatin zanîn katalog kiribû.³² Hejmarek mezin ji termên zanistî, bi taybetî di biyolojî, bijîjkî, û kîmyayê de, koka xwe ji zimanê Yewnanî û gelek caran ji mîtolojiyê digirin.¹ Mînakên wekî “narcissus”, “hyacinth”, “arachnophobia”, “echo” û navên elementên wekî Tantalum, Niobium, Promethium, û Titanium vê yekê piştrast dikin.³⁰ (Ji bo mînakên zêdetir, li Tabloya 2 ya di Beşa 5 de binêre).

9.2. Bandora li ser Astronomî, Bijîjkî, û Hîdrolojiyê

Mîtolojiya klasîk di pêşketina navîgasyon û astronomiyê de roleke girîng lîstiye. Navên mîtolojîk ên stêrk û komstêran alîkariya keştiyanên destpêkê kirine ku rêya xwe bibînin û zanîna xwe ji nifşên paşerojê re ragihînin.³⁰ Mîtên Yewnanî ji bo diyardeyên astronomîkî yên wekî tevgera gerstêrkan û girtina rojê/hîvê ravekirinên destpêkê pêşkêş kirine, ku bingehek ji bo lêpirsîna zanistî ava kiriye.³⁰ Bikaranîna mîtolojiyê wekî aliyek dîrokî û çandî ya komstêr û gerstêrkan dikare beşdariyeke têkildar ji bo xwendewariya zanistî û hînkirinê bike, bi taybetî di qursên destpêkê yên Astronomiyê de.³²

Di bijîşkiyê de, fîgurên wekî Asclepius (xwedayê dermanê) û sembola wî (marê li dora darikê) hîn jî di logoyên bijîjkî yên nûjen de têne bikaranîn, ku girêdana di navbera pratîkên kevnar û nûjen de nîşan dide.³³ Termên wekî “pharmacy” û “hygiene” koka xwe ji peyvên Yewnanî yên kevnar digirin ku bi tenduristî û dermanan ve girêdayî ne.³⁰ Baweriyên destpêkê yên li ser hevsengiya şilekên laş (humors), ku ji hêla mîtolojiyê ve hatibûn bandor kirin, pratîkên bijîjkî yên destpêkê şekil dan.³⁰

Her çend têgiha “hîdrolojî” (zanista avê) paşê derketibe jî, fîlozofên xwezayî yên klasîk bingeha vî warî danîne bi pêşxistina zanînê di warên têkildar ên wekî hîdrolîk û meteorolojiya klîmayê de.³⁰ Mîtên li ser çavkaniyên avê û xwedawendên avê carinan şehrezayiya ekolojîk a veşartî dihewînin ku dikarin ji bo rêveberiya avê ya domdar a nûjen jî têkildar bin.³⁰

9.3. Metafor û Analojiyên Mîtolojîk di Zanistê de

Metafor û analojiyên ku ji mîtolojiya Yewnanî hatine wergirtin ji hêla zanyarên nûjen ve ji bo ravekirina têgihên tevlihev ji temaşevanên berfirehtir re têne bikaranîn.³⁰ Mînak, metafora “pişta Aşil” (Achilles’ heel) ji bo nîşandana xalek qels a krîtîk di pergalekê de tê bikaranîn.³⁰ Hîpoteza Gaia, ku pêşniyar dike ku Erd wekî organîzmayek zindî ya xwe-rêkûpêk tevdigere, navê xwe ji xwedawenda erdê ya Yewnanî digire.³³ Van metaforan alîkariya têgihiştinê dikin, wêneyên zindî diafirînin, û bîranîna ravekirinên zanistî hêsantir dikin.

Navlêkirina keşfên zanistî û teknolojîk bi navên mîtolojîk ne tenê rêzgirtineke li hember paşerojê ye, lê di heman demê de hewldanek e ji bo “mirovîkirina” zanistê û girêdana wê bi vegotin û sembolên çandî yên naskirî re. Ev yek dikare alîkariya ragihandina zanistî bike û hestek heybet û girêdana bi tiştekî mezintir re biafirîne. Dema ku mîtolojî ji bo ravekirina diyardeyên xwezayî dihat bikaranîn, ew “zanista” serdema xwe bû. Her çend ravekirinên zanistî yên nûjen şûna van ravekirinên mîtolojîk girtine, bikaranîna domdar a termînolojiya mîtolojîk di zanistê de nîşan dide ku çawa “zanista kevn” bi awayekî sembolîk di nav “zanista nû” de dijî, û pêvajoya pêşveçûna ramana mirovî ji mîtosê ber bi logosê ve nîşan dide.

10. Mîtolojî di Çanda Maddî û Perwerdehiyê de

Bandora mîtolojiya Yewnanî ne tenê di warên entelektuel û hunerî de, lê di heman demê de di çanda madî ya rojane û pergalên perwerdehiyê de jî bi awayekî berbiçav xuya dike.

10.1. Lîstikên Olîmpîk

Lîstikên Olîmpîk, ku îro bûne bûyereke werzîşê ya cîhanî ya herî mezin, koka xwe ji Yewnanistana kevnar digirin.¹ Ev lîstik di destpêkê de wekî beşek ji festîvaleke dînî ji bo rûmeta Zeus, keyê xwedawendên Olîmpî, li Olîmpiyayê dihatin lidarxistin.¹ Ev yek mînakeke berbiçav e ku çawa pratîkek çandî ya girîng û domdar koka xwe di mîtolojî û ayînên dînî yên kevnar de dibîne. Ji nû ve zindîkirina Lîstikên Olîmpîk di sala 1896an de ne tenê vejandina kevneşopiyeke werzîşê bû, lê di heman demê de rêzgirtinek li hember mîrasa çandî û mîtolojîk a Yewnanistana kevnar bû.

10.2. Bikaranîna Mîtolojiyê di Perwerdehiyê de û Avakirina Nasnameya Neteweyî

Mîtolojiya Yewnanî di pergalên perwerdehiyê de, bi taybetî li Yewnanîstanê, ji bo hînkirina nirxên exlaqî û avakirina nasnameya neteweyî tê bikaranîn.⁵⁷ Di pirtûkên dîrokê yên dibistanên seretayî yên Yewnanî de, mîtên li ser lehengan (wekî Hercules, Theseus, Achilles) bi awayekî ku kesayetî û serbixwebûna wan derxe pêş, têne vegotin.⁵⁷ Ev leheng wekî nimûneyên ku zarok dikarin teqlîd bikin têne pêşkêş kirin, û çîrokên wan ji bo hînkirina nirxên wekî wêrekî, biryardarî, û fedakariyê têne bikaranîn. Nivîsên mîtolojîk gelek caran têne guhertin da ku aliyên neyînî yên lehengan veşêrin û serkeftinên wan ên takekesî derxin pêş.⁵⁷ Bi vî awayî, mîtolojî dibe amûrek ji bo ku zarok bi dîroka xwe serbilind bibin û hestek aîdiyeta bi civakeke herheyî re pêş bixin.

Wekî din, bikaranîna mîtolojiyê wekî aliyek dîrokî û çandî ya komstêr û gerstêrkan di hînkirina astronomiyê de dikare beşdariyeke têkildar ji bo xwendewariya zanistî bike, bi taybetî di qursên destpêkê de.³² Ev nêzîkatiya navdîsîplînî dikare fêrbûnê balkêştir bike û têkiliya di navbera zanist û çandê de nîşan bide. Ev yek ne tenê ji bo hînkirina zanistê, lê ji bo pêşxistina têgihiştineke berfirehtir a li ser cîhê zanistê di çanda mirovî de jî bikêr e, û dikare wekî pirek di navbera zanistên mirovî û zanistên xwezayî de xizmet bike.

10.3. Mîtolojî di Berhemên Çanda Populer û Nûnertiya Muzeyan de

Mîtolojiya Yewnanî bi awayekî berfireh ketiye nav çanda populer a hemdem. Fîlm, rêzefîlmên televîzyonê, lîstikên vîdyoyê, û pirtûkên komîk gelek caran karakter û çîrokên mîtolojîk ji nû ve şîrove dikin û ji bo temaşevanên nûjen adapte dikin.⁴ Adaptasyonên wekî fîlma “Hercules” a Disney (1997) an jî rêzefîlma “Percy Jackson” mînakên vê yekê ne.⁴ Her çend ev adaptasyon gelek caran mîtan hêsan dikin an jî diguherînin da ku li gorî hestiyariyên nûjen û daxwazên bazirganî bin jî, ew di heman demê de alîkariya nasandina van çîrokan ji nifşên nû re dikin û eleqeya bi mîtolojiyê re zindî dihêlin. Ev têkiliyek tevlihev e ku tê de mîtolojî hem tê parastin hem jî tê veguherandin, û pirsan derdixe holê ka gelo ev adaptasyon çawa têgihiştina giştî ya mîtolojiyê şekil didin.

Markayên bazirganî yên navdar ên wekî Nike (ji xwedawenda serkeftinê ya Yewnanî Nike), Pandora (ji jina yekem a mirî ya ku qutiya belayan vekir), û Amazon (ji eşîra jinên şervan ên efsanewî) navên xwe ji mîtolojiya Yewnanî werdigirin.³ Ev yek nîşan dide ku ev çîrok û karakter xwedî cazîbeyek berfireh in ku ji sînorên akademîk an çanda bilind derbas dibin.

Muzexane û galeriyên hunerî li çaraliyê cîhanê berhemên hunerî û arkeolojîk ên ku dîmenên mîtolojîk nîşan didin, diparêzin û pêşkêş dikin.³⁵ Ev berhem, ji vazoyên Yewnanî yên kevnar bigire heta tabloyên Ronesansê û peykerên nûjen, şahidiyê ji bandora domdar a mîtolojiyê li ser afirîneriya hunerî dikin. Nûnertiya muzeyan dikare şîroveyên nûjen ên mîtan jî bihewîne û bi vî rengî diyaloga di navbera paşeroj û îroyîn de xurt bike.

11. Encam: Mîrasa Piralî û Berdewam a Mîtolojiya Yewnanî ji bo Cîhana Hemdem

Mîtolojiya Yewnanî, bi çîrokên xwe yên dewlemend û karakterên xwe yên nemir, mîraseke çandî ya bêhempa ye ku bandora wê li ser raman û çanda hemdem bi awayekî piralî û kûr berdewam dike. Ji wêjeyê bigire heta hunerê, ji zimanê rojane bigire heta termînolojiya zanistî, û ji felsefeyê bigire heta derûnnasiyê, şopên van vegotinên kevnar bi zelalî xuya dibin.

11.1. Kurteya Bandorên Sereke

Wekî ku di vê gotarê de hate vekolîn, mîtolojiya Yewnanî bi awayên cihêreng bandor li ser şaristaniya Rojava û cîhanê kiriye:

• Wêje: Destanên Homerîk û trajediyên Yewnanî bingeha wêjeya Rojava danîne, û nivîskarên nûjen berdewam dikin ku van mîtan ji nû ve şîrove bikin û bi mijarên hemdem re têkildar bikin.¹
• Civaknasî û Ramana Siyasî: Mîtên Yewnanî ji bo hevgirtina civakî û rêberiya exlaqî di Yewnana kevnar de xizmet kirine, û têgihên dadmendî û rêveberiyê yên ku di wan de hatine vegotin, bandor li ser ramana siyasî ya paşerojê kiriye.¹
• Ziman û Ragihandin: Gelek peyv û biwêjên di zimanên nûjen de koka xwe ji mîtên Yewnanî digirin, û mîtolojî dikare wekî pergaleke nîşanan a tevlihev were analîzkirin ku wateyên çandî radigihîne.¹
• Hunerên Dîtbarî û Performansê: Ji wênesaziya li ser vazoyan û peykerên mermerî yên kevnar bigire heta tabloyên Ronesansê, reqsên nûjen ên Martha Graham, û fîlmên Hollywoodê, mîtolojiya Yewnanî çavkaniyeke bêdawî ya îlhamê ji bo hunermendan bûye.¹
• Derûnnasî û Felsefe: Têgihên wekî arketîpên Jungî û Kompleksa Oedipus a Freud ji mîtolojiya Yewnanî hatine wergirtin, û fîlozofan ji Presokratîkan bigire heta egzîstansiyalîstên nûjen, mîtan ji bo vekolîna pirsên bingehîn ên jiyanê bikar anîne.⁹
• Vegotinên Nûjen: Paralelên strukturel û arketîpî di navbera mîtolojiya Yewnanî û vegotinên nûjen ên wekî efsaneyên bajarî û teoriyên komployê de hene, ku nîşan dide ku hewcedariya mirovî ya ji bo çêkirina mîtan berdewam dike.⁷
• Navlêkirina Zanistî û Teknolojîk: Navên gerstêrk, komstêr, elementên kîmyewî, û termên zanistî yên din gelek caran ji mîtolojiya Yewnanî hatine wergirtin, ku girêdana di navbera çand û zanistê de nîşan dide.¹
• Çanda Maddî û Perwerdehiyê: Lîstikên Olîmpîk, bikaranîna mîtolojiyê di perwerdehiyê de ji bo avakirina nasnameyê, û hebûna wê di çanda populer û muzeyan de, nîşan dide ku mîtolojî di jiyana rojane de jî zindî ye.¹

Adaptasyon û ji nû ve şîrovekirina domdar a mîtan nîşan dide ku ew ne tenê mîraseke kevnar in, lê çavkaniyeke zindî ya îlham û wateyê ne ku dikarin bi her serdemê re biaxivin.¹

11.2. Ramandinên li ser Girîngiya Domdar a Mîtolojiyê

Mîtolojiya Yewnanî ji ber ku mijarên gerdûnî yên wekî evîn, mirin, qeder, lehengî, têkoşîna di navbera ferd û civakê de, û lêgerîna li wateyê vedikole, têkildariya xwe ji bo cîhana hemdem diparêze.¹ Ew ne tenê ji bo têgihiştina paşerojê girîng e, lê ji bo têgihiştina ka çawa çandên cihêreng mîtolojiya Yewnanî ji bo xwe şîrove kirine û bikar anîne jî girîng e.¹ Belavbûn û adaptasyona mîtolojiya Yewnanî di çandên cihêreng ên cîhanê de nîşan dide ku ew xwedî potansiyeleke diyaloga navçandî ye. Lêkolîna ka çawa çandên ne-Rojava mîtên Yewnanî werdigirin û diguherînin dikare têgihiştinên nû li ser gerdûnîbûn û taybetmendiya çandî peyda bike.

Di serdemeke ku gelek caran bi perçebûn, nediyarî, û bêwateyiyê tê binavkirin, mîtolojî dikare wekî çavkaniyeke wate, girêdan, û şehrezayiya pratîkî xizmet bike.⁵⁴ Çîrokên mîtolojîk dikarin ji me re bibin alîkar ku em bi kêşeyên hemdem re rû bi rû bimînin û li ser rêyên çareseriyê bifikirin. Lêbelê, girîng e ku em ji bîr nekin ku mît dikarin ji bo armancên neyînî jî werin bikaranîn. Ji ber vê yekê, pêdivî bi lihevanîna mîtos (çîrok, sembol, hest) û logos (aqil, zanist, ramana rexneyî) heye ji bo ku em karibin jiyaneke ronakbîr û adil bijîn.⁵⁴ Mîtolojiya Yewnanî, bi dewlemendî û kûrahiya xwe, berdewam dike ku ji bo vê lêgerîna hevsengiyê îlhamê bide me.

xebatên wergirtî

1. The Cultural and Historical Influence of Greek Mythology, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.greekmyths-greekmythology.com/influence-of-greek-mythology/
2. Greek mythology – Wikipedia, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/Greek_mythology
3. The Influence of Greek Mythology on Modern Society – Essay examples by EduBirdie, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://hub.edubirdie.com/examples/the-impact-of-greek-mythology-on-modern-society/
4. Student Question : How have Greek myths influenced modern art and literature?, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://quicktakes.io/learn/art-history-and-literature/questions/how-have-greek-myths-influenced-modern-art-and-literature
5. Mythology, Greek | Oxford Classical Dictionary, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-8672?p=emailAWgug9LzQdZu2&d=/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-8672
6. Narrating Myths: Story and Belief in Ancient Greece – ResearchGate, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.researchgate.net/publication/283668251_Narrating_Myths_Story_and_Belief_in_Ancient_Greece
7. Decoding Myths: A Structural Analysis Approach • Sociology Notes …, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://sociology.institute/introduction-to-sociology/structural-analysis-decoding-myths/
8. Structuralist theory of mythology – Wikipedia, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/Structuralist_theory_of_mythology
9. ilkogretim-online.org, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://ilkogretim-online.org/index.php/pub/article/download/8130/7746/15484
10. Creatures of folklore and urban legends | Myth and Literature Class Notes – Fiveable, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://library.fiveable.me/myth-and-literature/unit-4/creatures-folklore-urban-legends/study-guide/afJvf49EHK0iyPxz
11. Ancient Greek texts and modern narrative theory: towards a critical dialogue, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://bmcr.brynmawr.edu/2024/2024.03.27/
12. A Handbook to the Reception of Classical Mythology (Wiley Blackwell Handbooks to Classical Reception) – Amazon.com, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.amazon.com/Reception-Classical-Mythology-Blackwell-Handbooks/dp/1444339605
13. A handbook to the reception of classical mythology – Tri College Consortium – Tripod, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://tripod.brynmawr.edu/discovery/fulldisplay/alma991012648059704921/01TRI_INST:BMC
14. A Handbook to the Reception of Classical Mythology – Google Books, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://books.google.com/books/about/A_Handbook_to_the_Reception_of_Classical.html?id=q6WUDgAAQBAJ
15. Myth – Allegory, Symbolism, Narrative | Britannica, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.britannica.com/topic/myth/Allegorical
16. Reimagining the Past: The Use of Mythology in Contemporary Literature – ResearchGate, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.researchgate.net/publication/389269245_Reimagining_the_Past_The_Use_of_Mythology_in_Contemporary_Literature/download
17. PRDV231: The Concept of Justice in Greek Philosophy | Saylor …, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://learn.saylor.org/mod/page/view.php?id=30442
18. The Concept of Justice In Greek Philosophy (Plato and Aristotle) – ResearchGate, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.researchgate.net/publication/295121979_The_Concept_of_Justice_In_Greek_Philosophy_Plato_and_Aristotle
19. Greek Literature in Contemporary Political Theory and Thought …, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://academic.oup.com/edited-volume/43505/chapter/364126640?login=false
20. ejournals.eu, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://ejournals.eu/pliki_artykulu_czasopisma/pelny_tekst/407a552f-7d0e-419a-a76a-19657af252ec/pobierz
21. Semiotics – Wikipedia, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/Semiotics
22. Semiotics and Semiosics:the Terminological Connotations and Conceptual Relations – Francis Academic Press, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://francis-press.com/uploads/papers/g7WWEcBSigVj9JIJdYiL5YF8XgRH3Nx7IUFyirLC.pdf
23. Semiotic Analysis – Sage Publishing, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://us.sagepub.com/sites/default/files/upm-binaries/41303_1.pdf
24. Semiotic Analysis – Sage Publishing, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://us.sagepub.com/sites/default/files/upm-binaries/5171_Berger_Final_Pages_Chapter_1.pdf
25. The Symbiosis of Space and Narrative Semiotic Insights into J.R.R. Tolkien’s Middle-Earth – Athens Institute, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.atiner.gr/presentations/ARC2024-0356.pdf
26. Ritual semiotics and mythology from a historical criticism perspective – Remittances Review, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://remittancesreview.com/menu-script/index.php/remittances/article/view/2149
27. The Semiotic Analysis of Myth: A Proposal for an Applied Methodology – ResearchGate, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.researchgate.net/publication/269789687_The_Semiotic_Analysis_of_Myth_A_Proposal_for_an_Applied_Methodology
28. Myths Credence: Barthes Vs People In Mythologies By Roland Barthes – Journal of Positive Psychology and Wellbeing, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.journalppw.com/index.php/jpsp/article/download/12451/8068/14920
29. Roland Barthes: Myth – Critical Legal Thinking, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://criticallegalthinking.com/2020/06/12/roland-barthes-myth/
30. http://www.scholarlyreview.org, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.scholarlyreview.org/article/121790-impact-of-classical-mythology-on-the-modern-science.pdf
31. scientificbulletin.com, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://scientificbulletin.com/index.php/AJAE/article/download/130/123/109
32. Greek Astromythology: intersections between mythology … – Frontiers, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.frontiersin.org/journals/education/articles/10.3389/feduc.2025.1431336/full
33. Greek mythology in popular culture – Wikipedia, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/Greek_mythology_in_popular_culture
34. Art and Myth in Ancient Greece (World of Art) – Amazon.com, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.amazon.com/Art-Myth-Ancient-Greece-World/dp/0500202362
35. The Persistence of Myth | On View | Mildred Lane Kemper Art Museum, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.kemperartmuseum.wustl.edu/on-view/on-view/the-persistence-of-myth
36. Myths and Symbols In Modern Greek Art – National Gallery, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.nationalgallery.gr/en/exhibitions/myths-and-symbols-in-modern-greek-art/
37. Greek Mythology surrounds today’s culture – Mountaineer News, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://shsnews.org/48458/showcase/greek-mythology-surrounds-todays-culture/
38. Contemporary Interpretations of Ancient Stories – Blog – Art Museum …, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.gvsu.edu/artmuseum/module-news-view.htm?storyId=14B979CA-D5A1-7F6D-8EF2C78FD92ECF1C&siteModuleId=C26E35F9-ED6F-D7ED-AA17C73DD8DE424A
39. Beautiful Greek Mythology Art from Around the World – Artdaily, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://artdaily.com/news/172567/Beautiful-Greek-Mythology-Art-from-Around-the-World
40. Greek Myth or Graham Myth? – Fjord Review, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://fjordreview.com/blogs/all/greek-myth-or-graham-myth
41. Greek and Roman Foundations: Exploring the Legacy in Modern Architecture, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://theancienthome.com/blogs/blog-and-news/greek-and-roman-foundations-exploring-the-legacy-in-modern-architecture
42. Architecture and Landmarks | Greek and Roman Myth on UT Campus, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://sites.utexas.edu/classicalmythutcampus/classical-myth-in-the-public-art-and-architecture-on-campus/
43. File:Athens Acropolis Museum (28337763772).jpg – Wikipedia, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/File:Athens_Acropolis_Museum_(28337763772).jpg
44. Historical images of the acropolis of athens – PICRYL, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://picryl.com/topics/historical+images+of+the+acropolis+of+athens
45. File:Prometheus by Gustave Moreau.jpg – Wikimedia Commons, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Prometheus_by_Gustave_Moreau.jpg
46. Exploring the Collective Unconscious and Spiritual Archetypes in World Mythologies – PhilArchive, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://philarchive.org/archive/VENETC
47. Ancient Greek Philosophy | Internet Encyclopedia of Philosophy, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://iep.utm.edu/ancient-greek-philosophy/
48. Ancient Greek philosophy – Wikipedia, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/Ancient_Greek_philosophy
49. exploring existentialism and alienation from Albert Camus’s works ‘The Myth of Sisyphus’ and ‘ The Stranger – IJNRD, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.ijnrd.org/papers/IJNRD2404611.pdf
50. The Impact of The Myth of Sisyphus by Albert Camus on Samuel Beckett’s Waiting for Godot – Dspace, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://dspace.univ-temouchent.edu.dz/bitstream/123456789/3686/1/Bahri_Faten_Rim__Dissertation_compressed.pdf
51. (PDF) MORAL-ETHICAL AND PHILOSOPHICAL PRINCIPLES OF …, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.researchgate.net/publication/388870846_MORAL-ETHICAL_AND_PHILOSOPHICAL_PRINCIPLES_OF_MYTHOLOGY
52. Allegory | Oxford Research Encyclopedia of Literature, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://oxfordre.com/literature/display/10.1093/acrefore/9780190201098.001.0001/acrefore-9780190201098-e-1047?p=emailAmN.hkZPmjMrk&d=/10.1093/acrefore/9780190201098.001.0001/acrefore-9780190201098-e-1047
53. File:Oedipus and the Sphinx MET DP-14201-023.jpg – Wikipedia, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/File:Oedipus_and_the_Sphinx_MET_DP-14201-023.jpg
54. How Greek mythology can help us navigate modern life – Bloomsbury Publishing, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.bloomsbury.com/us/discover/bloomsbury-academic/blog/featured/how-greek-mythology-can-help-us-navigate-modern-life/
55. Greek Myths for a Post-Truth World: 9781350376571 … – Amazon.com, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.amazon.com/Greek-Myths-Post-Truth-Yiannis-Gabriel/dp/1350376574
56. Conspiracy Theories and Religious Worldviews: Unraveling a Complex Relationship | Episteme | Cambridge Core, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.cambridge.org/core/journals/episteme/article/conspiracy-theories-and-religious-worldviews-unraveling-a-complex-relationship/AD8FDEEEEC8CA0D0717DE9A4D8981024
57. pasquin.uv.es, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://pasquin.uv.es/index.php/JLE/article/download/12268/12457
58. Thesis Greek Mythology | PDF – Scribd, erişim tarihi Mayıs 14, 2025, https://www.scribd.com/document/710847953/Thesis-Greek-Mythology