Asîmîlasyon û Pirçandî li DYAyê

1. Pêşgotin

Metafora “Melting Pot” (Beroşa Helandinê) ji mêj ve wekî sembola pêvajoya entegrasyona çandî li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA) hatiye bikaranîn. Ev têgeh îşaret bi pêvajoyekê dike ku tê de civakek heterojen her ku diçe homojentir dibe, û hêmanên cihêreng ên çandî “bi hev re dihelin” da ku çandek nû û yekgirtî ya Amerîkî ava bikin.¹ Bi taybetî di sedsalên 19emîn û 20emîn de, di dema pêlên mezin ên koçberiyê de, “Melting Pot” roleke navendî di têgihiştin û danasîna nasnameya neteweyî ya Amerîkî de lîst.³ Ew ne tenê wekî danasîna rewşekê, lê di heman demê de wekî îdealekê jî hate pêşandan – îdealek ku civakekê nîşan dide ku tê de cudahiyên etnîkî û çandî dê ji holê rabin û hemwelatiyên nû dê bibin beşek ji yek neteweyek hevgirtî.

Lêbelê, ev îdealkirin bi xwe re çaverêkirinên nerealîst û zextek mezin li ser komên koçber û kêmneteweyan anî, ku ji wan dihate xwestin dev ji nasname û kevneşopiyên xwe berdin da ku di nav vê “potê” de bihelin. Pirsa ku derdikeve holê ev e: Gelo “Melting Pot” bi rastî pêvajoyeke yekgirtinê ya wekhev û tevdekar bû, an jî bêtir efsaneyek an îdeolojiyek bû ku ji bo rewakirina asîmîlasyona bi zorê û serweriya çanda Anglo-Saksonî ya dominant xizmet dikir?

Ev gotar armanc dike ku têgeha “Melting Pot” bi awayekî rexneyî û akademîk analîz bike. Em ê îdîaya wê ya afirandina civakeke yekgirtî û homojen bipirsin û bandora wê ya newekhev li ser komên etnîkî û nijadî yên cihêreng ronî bikin. Teza sereke ya vê gotarê ew e ku “Melting Pot” ji rastiyeke civakî bêtir wekî efsaneyekê û amûreke îdeolojîk xebitiye. Ev “efsane” ne tenê rastiya tecrûbeyên cihêreng ên komên koçber û kêmneteweyan li DYAyê venaşêre, lê di heman demê de pir caran ji bo ferzkirina asîmîlasyonê û xurtkirina serweriya çanda dominant hatiye bikaranîn. Ji ber vê yekê, pêwîst e ku em bi helwesteke rexneyî nêzî vê têgehê bibin, lê di heman demê de girîngiya wê ya dîrokî û çandî ya di çarçoveya Amerîkî de jî ji bîr nekin. Bi analîzkirina bingeha teorîk, pêşketina dîrokî, rexneyên li dijî wê, û modelên alternatîf, em ê hewl bidin ku wêneyek zelaltir û kûrtir a vê “efsaneyê” û mîrateya wê pêşkêş bikin.

2. Wateya “Melting Pot”: Pênase û Çarçoveya Dîrokî

Têgeha “Melting Pot” wekî metaforek ji bo pêvajoya tevlîheviya çandan û avakirina nasnameyeke nû ya neteweyî, bi taybetî di çarçoveya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê de, xwedî dîrokeke dirêj e. Her çend ew bi giranî bi leyîstika Israel Zangwill a destpêka sedsala 20an ve tê girêdan jî, koka fikrê vedigere serdemên berê.

Koka metaforê û bikaranînên wê yên destpêkê (berî Zangwill)

Metafora helandinê ji bo danasîna tecrûbeya Amerîkî di sedsala 18an de dest pê kir, carinan wekî “pota helandinê” (smelting pot) an “pota ceribandinê” (crucible) dihate binavkirin.⁵ Yek ji bikaranînên herî navdar û destpêkê ji aliyê koçberekî Fransî, J. Hector St. John de Crèvecoeur ve, di sala 1782an de di berhema wî ya bi navê “Letters from an American Farmer” de hatiye kirin. Crèvecoeur nivîsî ku li Amerîkayê, “kesên ji hemû neteweyan di nav nijadek nû ya mirovan de dihelin, ku keda wan û neviyên wan dê rojekê li cîhanê bibin sedema guhertinên mezin”.² Ev dîtin Amerîkayê wekî cihekî ku tê de nasnameyên kevn ên Ewropî li paş dimînin û nasnameyeke nû ya Amerîkî çêdibe, nîşan dide.

Sedsalek şûnde, fîlozofê navdar ê Amerîkî Ralph Waldo Emerson jî metafora “pota helandinê” bikar anî da ku “pêvajoya hevgirtinê” ya ku koçberên Îngilîz, Alman û Îrlandî vediguherîne Amerîkî, şirove bike.⁵ Di van bikaranînên destpêkê de, hêza metaforê ne ji têkiliya xwînê, nijadê an mezhebê, lê belê ji fikra yekîtiya ku li ser bingeha bawerî û îdealên siyasî yên hevpar – wekî mafên mirovan ên bingehîn ku di Danezana Serxwebûnê û Destûra Bingehîn a DYAyê de hatine bicîhkirin – ava dibû, dihat.⁵ Ev nêrîn pêşniyar dikir ku Amerîkîbûn ne tiştekî mîrasî ye, lê belê tiştekî ku bi pejirandina prensîbên bingehîn ên komarê tê bidestxistin.

Rola leyîstika Israel Zangwill a bi navê “The Melting Pot” di popûlerkirina têgehê de

Her çend têgeh berê jî hebû, ew bi saya leyîstika nivîskarê Cihû yê Îngilîz Israel Zangwill a bi navê “The Melting Pot” gihîşt asta herî bilind a popûlerbûna xwe. Leyîstik yekem car di sala 1908an de li Washington D.C. hate pêşandan, di demekê de ku pêleke mezin a koçberiyê ji Ewropaya Başûr û Rojhilatê (bi taybetî Cihû, Îtalî û Slav) ber bi DYAyê ve diherikî.³ Zangwill bi xwe têgeh neafirandibû, lê leyîstika wî roleke diyarker di belavkirin û bicihkirina wê di gotara giştî ya Amerîkî de lîst.⁸

Leyîstik çîroka evîna di navbera koçberekî Cihû yê ji Rûsyayê bi navê David Quixano û keçeke Xiristiyan a Rûsî bi navê Vera Revendal de vedibêje. Ew li New Yorkê, ku bûbû navendek ji bo koçberên nû, li hember pêşdaraziyên nijadî û olî yên di navbera civakên xwe de têdikoşin û di dawiyê de bi ser dikevin.⁷ Di leyîstikê de, David Amerîkayê wekî “Pota Mezin a Xwedê, ku tê de hemû nijadên Ewropayê dihelin û ji nû ve teşe digirin” bi nav dike. Ev peyam bi awayekî xurt îdeala asîmîlasyon û yekîtiyê derdixist pêş.

Popûlerbûna leyîstikê ne tesadufî bû. Wekî ku hate gotin, ew di demekê de derket ku DYAyê pêleke mezin a koçberên “nû” didît, ku ji hêla çandî û olî ve ji pêlên berê yên koçberên ji Ewropaya Bakur û Rojava cuda bûn. Têgeha “Melting Pot” wekî mekanîzmayek ji bo fêmkirin, birêvebirin û belkî jî kêmkirina fikarên li ser bandora van komên nû li ser civaka Amerîkî hate pêşwazîkirin. Balkêş e ku Serokê wê demê yê DYAyê, Theodore Roosevelt, beşdarî promiyera leyîstikê bû û piştgiriya xwe ji bo peyamên nivîskar nîşan da.⁷ Ev yek nîşana pejirandina siyasî ya vê îdeolojiyê di wê serdemê de bû. Wekî din, hin lêkolîner destnîşan dikin ku ji ber ku pirsgirêka “Amerîkanîzekirinê” bi taybetî bi koçberiya Cihûyan re girêdayî bû, encama “Melting Pot” a Zangwill wekî “berhemeke taybet a dîskursa Cihûyan” dikare were dîtin.⁸

Lêbelê, tevî ku Zangwill bi xwe Cihû bû û leyîstika wî li ser tecrûbeya Cihûyan disekinî, îdeala “Melting Pot” ji bo parastina taybetmendiya Cihûyan bi xwe re tengezariyan jî hildigirt. Ev yek di piştgiriya Zangwill ji bo “terîtoryalîzma Cihûyan” (hewldana ji bo dîtina erdekê ji bo Cihûyan) de jî diyar dibe.⁷ Hin oldarên Cihû Zangwill bi parêzvaniya hilweşandina Cihûtiyê tawanbar kirin. Di bersivê de, Zangwill di çapa çapkirî ya leyîstikê ya sala 1914an de daxuyand ku Amerîkaya nû ya ku wî pêşbînî dikir dê baştirîn aliyên hemû koman bigire bêyî ku bibe sedema windabûna wan bi tevahî.⁷ Ev nîqaşên destpêkê nîşan didin ku heta ji bo alîgirên “Melting Pot” jî, sînorên “helandinê” û mijara parastina nasnameya komê mijarên aloz bûn.

Fikra bingehîn a asîmîlasyon û tevlîheviya çandan

Fikra bingehîn a teoriya “Melting Pot”, ku wekî asîmîlasyona çandî jî tê binavkirin, li ser analojiyekê ava bûye: “Melzemeyên di potê de (mirovên ji çand û olên cihê) bi vî rengî tên ba hev da ku nasnameyên xwe yên cihê winda bikin û berhemeke dawî ya bi pêkhate û tama yekreng biafirînin”.³ Armanca sereke ew bû ku hemû çandên cihêreng ên koçberan di nav çandeke hevpar a Amerîkî de werin xuyakirin û nasnameyeke neteweyî ya yekta were afirandin.³ Di vê dîtinê de, Amerîka dibû “pota helandinê” ya mezin ku tê de hemû cudahî dê bihelin û tiştekî nû û yekgirtî jê derkeve. Ev îdeal, bi taybetî di serdema koçberiya girseyî de, wekî rêyek ji bo avakirina yekîtiya neteweyî û hevgirtina civakî dihate dîtin.

3. Bingeha Teorîk a “Melting Pot”

Teoriya “Melting Pot” ne tenê metaforeke gelêrî bû, lê di heman demê de xwe dispêre hin têgihiştinên teorîk ên derbarê asîmîlasyon û avakirina neteweyê. Lêbelê, ev bingeha teorîk bi xwe jî ji rexneyan bêpar nemaye, nemaze dema ku bi rastiya tecrûbeyên komên cihêreng ên li DYAyê re tê berawirdkirin.

Modelên asîmîlasyonê (wek mînak, lihevhatina Anglo-Saksonî – Anglo-conformity)

Yek ji rexneyên sereke yên li dijî teoriya “Melting Pot” ew e ku ew di pratîkê de pir caran ne wekî tevlîheviyeke wekhev a hemû çandan, lê belê wekî pêvajoyeke lihevhatina bi çanda serdest re xebitiye. Ev nêzîkatî di warê akademîk de wekî “Anglo-conformity” (lihevhatina Anglo-Saksonî) tê binavkirin.³ Li gorî vê modelê, ji koçberan û komên kêmnetewe dihate payîn ku dev ji ziman, kevneşopî, û nirxên xwe yên çandî berdin û xwe bi nirx û normên çanda Anglo-Amerîkî ya Protestan biguncînin. Bi gotineke din, “helandin” bi piranî tê wateya ku komên din xwe di nav çanda spî ya Anglo-Saksonî de bihelînin.

Ev cure asîmîlasyon wekî “rêyeke yekalî” dihate dîtin, ku tê de barê sereke yê guhertinê li ser milên koçberan bû. Serkeftina vê pêvajoyê bi giranî girêdayî “hevkariya” koçberan bû ku ew amade bin xwe ber bi çanda serdest ve bizivirînin û nasnameyên xwe yên berê li paş bihêlin.³ Guhertoyên destpêkê yên teoriya asîmîlasyonê ya klasîk, ku di dibistana Chicago ya civaknasiyê de di salên 1920an de pêş ket, ji ber vê meyla xwe ya “Anglo-konformîst” rastî rexneyan hatin. Di van teoriyan de, komên koçber bi gelemperî wekî ku xwe li gorî nirxên Protestanên spî yên çîna navîn ên neguherbar diguncînin, dihatin teswîrkirin.¹⁰

Ev nêrîn rastiya têkiliyên hêzê yên di navbera çanda serdest û çandên koçber an kêmnetewe de venaşêre. Bi pêşxistina “Anglo-conformity”yê, “Melting Pot” bi awayekî pratîkî ji komên marjînal re dibêje ku ji bo serkeftin û pejirandinê, divê ew bibin wek çanda serdest. Ev yek bi xwe re newekheviyeke bingehîn dihewîne, ji ber ku ew nirxê çandên cihêreng înkar dike û yek çandê wekî standard datîne. Ji ber vê yekê, “helandin” ne pêvajoyeke wekhev a tevlîheviyê bû, lê belê bêtir pêvajoyeke serwerî û bindestiyê nîşan dide.

Têkiliya wê bi neteweperestiya Amerîkî re

Têgeha “Melting Pot” ji nêz ve bi têgihiştinên neteweperestiya Amerîkî ve girêdayî ye. Ji aliyekî ve, neteweperestiya Amerîkî, bi îlhama ji dirûşma “E pluribus unum” (Ji gelekan, yek), têgihiştineke nasnameya neteweyî pêşniyar dike ku tê de sînordarkirineke etnîkî ya hişk tune û nirxên çandî yên hevpar (wek azadî, demokrasî, û derfetên wekhev) serwer in.⁴ Di vê çarçoveyê de, “Melting Pot” wekî mekanîzmayek ji bo gihîştina vê yekîtiyê û afirandina “Amerîkiyekî nû” ji nav cihêrengiya koçberan dihate dîtin.

Lêbelê, ji aliyê din ve, neteweperestiya Amerîkî di pratîkê de, bi taybetî di bin bandora îdeolojiya “Melting Pot” de, dînamîkên cihêkariya etnîkî û zexta ji bo asîmîlasyona çandî jî di nav xwe de hewandiye.⁴ Ev tê wê wateyê ku îdeala yekîtiyê û “Amerîkîbûnê” bi caran ji bo rewakirina zexta li ser komên kêmneteweyan hatiye bikaranîn, da ku ew dev ji ziman, çand û nasnameyên xwe yên taybet berdin û bibin “Amerîkiyên rastîn”. Ev aliyê neteweperestiyê dikare bibe sedema dervehiştin û marjînalîzekirina wan komên ku wekî “ne-Amerîkî” an “ne-asîmîlekirî” tên dîtin.

Balkêş e ku fikra ku civakek pir-etnîkî dikare bigihîje hevgirtineke pêwendîdar a li ser bingeha hevgirtina neteweyî û di heman demê de dîrokên çandî yên cihêreng biparêze – bêyî ku pêwîstî bi homojeniya tam hebe – jixwe di destpêka salên 1900î de ji hêla hin rewşenbîran ve hatibû pêşniyar kirin.³ Ev dîtin dijberî îdeala homojenbûnê ya ku di metafora “Melting Pot” de serdest bû, disekinî.

Têkiliya di navbera “Melting Pot” û neteweperestiya Amerîkî de, bi vî awayî, aloz û dualî ye. Dema ku neteweperestî dikare îdeala yekîtiyê bi rêya “Melting Pot” pêş bixe û îdîaya “Amerîkîbûna îstîsnayî” (American exceptionalism) xurt bike, ku tê de her kes ji her deverê cîhanê dikare bibe Amerîkî ¹², ew di heman demê de dikare bibe sedema dervehiştin û cihêkariyê jî. Wekî ku dîrok nîşan dide, ev “derfeta bûna Amerîkî” ji bo hin koman (bi taybetî koçberên Ewropî) ji yên din (wek koçberên ne-Ewropî an komên xwecihî) hêsantir bû. Bi vî awayî, “Melting Pot” di çarçoveya neteweperestiyê de hem dikare wekî hêzek yekîtiyê (ji bo hinan) hem jî wekî hêzek dervehiştinê (ji bo hinên din) tevbigere.

4. Rexne û Sînorên Teoriya “Melting Pot”

Tevî ku metafora “Melting Pot” ji bo demek dirêj wekî îdealek ji bo civaka Amerîkî hate pêşandan, ew ji destpêkê ve rastî rexneyên tund û kûr hatiye. Van rexneyan ne tenê li ser têkçûna wê ya di afirandina civakeke bi rastî yekgirtî û wekhev de ne, lê di heman demê de li ser bandorên neyînî yên ku vê îdeolojiyê li ser komên koçber û kêmneteweyan kirine jî disekinin.

Vemirandina çandî û asîmîlasyona bi zorê

Yek ji rexneyên herî bingehîn li dijî “Melting Pot” ew e ku ew di eslê xwe de banga vemirandina çandî û asîmîlasyona bi zorê dike. Rexnegir amaje dikin ku modela “Melting Pot” bi kêmkirina cihêrengiya çandî û zexta li ser mirovan ji bo ku dev ji kevneşopî û nasnameyên xwe yên resen berdin, encam dide.² Pêvajoya asîmîlasyonê, wekî ku ji hêla alîgirên “Melting Pot” ve jî dihate pejirandin, bi xwe re “lêçûn û fedakarî” dianî. Ji koçberan dihate xwestin ku bibin “Amerîkî”: ew neçar bûn ku zimanê Îngilîzî, dîroka Amerîkî, prensîbên siyasî yên Amerîkî, û adetên sivîl ên Amerîkî fêr bibin û bipejirînin.⁵ Ev daxwaz bi awayekî neçarî bi çanda kevn a koçberan û nirxên wê re diket nav nakokiyê.⁵

Ger hin adet, nirx, an baweriyên ji welatê eslî bi nirxên bingehîn ên civaka Amerîkî ya serdest re li hev nehatana, ji koçberan dihate payîn ku dev ji wan rê û rêbazên kevn berdin an jî wan biguherînin, ger bixwestana bi tevahî beşdarî jiyana civakî, aborî û siyasî ya Amerîkî bibin.⁵ Di vê modelê de, berpirsiyariya sereke ya adaptasyonê li ser koçberan bû; kêm caran ji çanda serdest dihate payîn ku xwe biguherîne da ku cih bide koçberan. Ev yek bi taybetî dijwar bû ji ber ku koçber ji gelek welat û çandên cihêreng dihatin, û guhertina çanda serdest ji bo lihevhatina bi her yekê ji wan re wekî ne mumkin dihate dîtin.⁵ Ev zexta ji bo yekrengiyê û devjêberdana ji nasnameya çandî ya resen wekî vemirandina çandî tê dîtin.

Dervehiştina komên etnîkî û nijadî yên taybet

Rexneyeke din a girîng ew e ku îdeala “Melting Pot” di pratîkê de tu carî bi awayekî wekhev ji bo hemû komên etnîkî û nijadî derbas nebûye. Ji nêrîna hemdem, gelek lêkolîner “Melting Pot”ê wekî îdeolojiyeke ku dikare wekî nijadperest were binavkirin, dinirxînin. Sedema vê yekê ew e ku ew komên ku ji hêla çandî ve bi rastî cihêreng bûn, wekî Afro-Amerîkî, Çîkano (Meksîkî-Amerîkî), Niştimanên Amerîkî, û komên din ên ne-Ewropî, bi gelemperî wekî beşek ji “formula tevliheviya rastîn” nedidît û ew ji pêvajoya “helandinê” derve dihêlişt.⁴

Bi dîrokî, Afro-Amerîkî bi piranî ji têgeh û pratîka “Melting Pot” hatine derve hiştin. Pêvajoya yekbûnê ya ku dihate pêşbînîkirin, di serî de ji bo komên koçber ên Ewropî dihate fikirîn.⁴ Her çend hin alîgirên destpêkê yên metaforê, wekî Crèvecoeur, Niştimanên Amerîkî jî di nav vê “helandinê” de bihesibandin jî, ev kom, ligel Asyayî-Amerîkiyan, pir caran di gotara giştî ya “Melting Pot” de bê temsîliyet man û ji derfetên wê bêpar man.⁴ Wekî din, paradîgmaya nijadî ya dualî ya reş-spî ku li DYAyê serdest bûye, pir caran rê li ber asîmîlasyona tam û wekhev a komên Latînî û Asyayî girtiye, û ew wekî “biyanîyên herheyî” nîşan daye.¹³

Berdewamkirina newekhevî û nijadperestiyê

Yek ji îdîayên sereke yên rexnegiran ew e ku mîta “Melting Pot”, di nav avahiyeke civakî ya hegemonîk de, di rastiyê de rola nijadperestiyê û newekheviyên strukturel ên di civaka Amerîkî de veşartiye. Bi pêşxistina dîtineke “korbûna rengan” û îdeala ahenga civakî, “Melting Pot” bûye amûrek ji bo maskekirina newekheviyên nijadî û etnîkî yên ku bi sedsalan berdewam kirine.⁴

Lêkolînên sosyo-ekonomîk ên hemdem bi awayekî berfireh vê yekê piştrast dikin. Daneyên li ser dahat, perwerdehî, statuya pîşeyî, û nîşaneyên din ên refahê berdewamiya valahiyên girîng di navbera komên etnîkî û nijadî de li seranserê nifşan nîşan didin. Ev yek îdeala “helandinê” ya bêkêmasî û afirandina civakeke wekhev dixe bin pirseke mezin. Mînak, lêkolîneke berfireh a Zachary Ward destnîşan kir ku 51% ji valahiyên etnîkî yên destpêkê di dahata pîşeyî de piştî sê nifşan jî berdewam kirine.¹⁴ Ev “berdewamiya valahiyên etnîkî” bi awayekî xurt nîşan dide ku bandora eslê etnîkî ji ya ku teoriya “Melting Pot” pêşbînî dike pir dirêjtir û kûrtir e. Ev ne tenê bi “bandorên malbatê” ve girêdayî ye, lê belê “hêzek kişandinê” ya din jî heye ku lihevhatina valahiyên etnîkî hêdî dike, ku dibe ku faktorên civakî yên berfirehtir ên wekî cihêkariya sîstematîk an jî torên etnîkî yên ku derfetên newekhev diafirînin bin.¹⁴

Daneyên li ser newekheviya dahatê li gorî nijadê vê rastiyê bi awayekî zelal nîşan didin. Tabloya jêrîn hin ji van newekheviyan ji bo salên dawî nîşan dide:

Tablo 1: Daneyên li ser Newekheviyên Sosyo-Ekonomîk li DYAyê li gorî Nijad/Etnîsîteyê (Salên Dawî)

Nîşaneya Sosyo-Ekonomîk	Spîyên Ne-Hîspanîk	Asyayî-Amerîkî	Afro-Amerîkî	Hîspanî/Latînî	Niştimanên Amerîkî/Alaska Native (AIAN)	Çavkanî (Sal)
Dahata Navincî ya Malbatê ($)	77,999	101,418	48,297	57,981	50,183 (AIAN Tenê)	40 (2021), 20 (2021 ji bo AIAN)
Rêjeya Xizaniyê (%)	~8.6 (texmînî)	~10.1 (texmînî)	20.8	17.6	25.4	40 (2022 ji bo giştî), 41 (2018 ji bo komên taybet)
% bi Dîploma Lîseyê an Bilindtir (25+)	~92 (texmînî)	88.6 (AAPI)	89.1 (Reş)	77.7 (Latînî)	84.5 (AIAN Tenê, 2017-21)	18 (2023 ji bo AAPI, Reş, Latînî), BLS 39
% bi Bawernameya Bekelorya an Bilindtir (25+)	40 (Spî)	57 (AAPI)	27 (Reş)	20 (Latînî)	15.5 (AIAN Tenê)	18 (2023 ji bo Spî, AAPI, Reş, Latînî), 20 (2017-21 ji bo AIAN)
Rêjeya Bêkariyê (%)	3.3	~3.0 (texmînî)	6.1	4.3	6.1 (2019), 8.2 (2021)	41 (2019), 39 (2021 ji bo AIAN), 40 (Gulan 2023 ji bo Spî û Reş)

Nîşe: Daneyên di vê tabloyê de ji çavkaniyên cihêreng ên bi salên raporkirinê yên cihêreng hatine berhevkirin; ji ber vê yekê, divê bi hişyarî werin şîrove kirin. “Texmînî” nîşan dide ku hejmar ji daneyên berdest hatiye texmînkirin an jî ji bo komên berfirehtir e.

Wekî ku tablo nîşan dide, tevî îdeala “Melting Pot”, newekheviyên berbiçav di navbera komên nijadî û etnîkî de li DYAyê berdewam dikin. Ev yek ne tenê têkçûna “Melting Pot” a di afirandina wekheviyê de nîşan dide, lê di heman demê de rola wê ya potansiyel a di berdewamkirina van newekheviyan de jî derdixe holê, bi rêya rewakirina serweriya çandekê û bêqîmetkirina yên din.

Wekî din, girîng e ku meriv bala xwe bide ser tecrûbeyên cihêreng ên di nav komên Ewropî de jî. Her çend “Melting Pot” bi gelemperî bi koçberên Ewropî re têkildar e, komên wekî Îrlandî, Îtalî, û Cihûyên Ewropaya Rojhilat jî di destpêkê de bi pêvajoyên “nijadîkirinê” û cihêkariyê re rû bi rû man.¹⁰ Ev yek nîşan dide ku pirsgirêkên modelê ne tenê bi cudahiya rengê çermê ve girêdayî bûn, lê di heman demê de bi hiyerarşiyên etnîkî yên di nav spîyan de jî têkildar bûn, û alozî û kêmasiyên berfirehtir ên modela “Melting Pot” derdixe holê.

5. Mînakên Dîrokî yên Sepandina “Melting Pot” û Bandora wê li ser Kêmneteweyan

Îdeolojiya “Melting Pot” ne tenê di warê teorîk de ma, lê di heman demê de bandor li ser polîtîkayên dewletê û muameleya bi komên kêmnetewe re jî kir. Lêbelê, sepandina vê îdeolojiyê pir caran bi awayekî bijartî û newekhev bû, û di hin rewşan de bû sedema encamên trajîk.

Polîtîkayên koçberiyê yên DYAyê û nakokiya wan bi îdeala “Melting Pot” re

Her çend îdeala “Melting Pot” pêşniyar dike ku deriyên Amerîkayê ji hemûyan re vekirî ne û her kes dikare bibe beşek ji vê “pota helandinê”, polîtîkayên koçberiyê yên DYAyê bi dîrokî vê îdealê derewandine. Dewleta Amerîkî bi awayekî çalak û sîstematîk hildibijart ku kîjan kom “mafê helandinê” heye û kîjan kom divê li derve bimîne an jî bi awayekî sînordar were qebûlkirin.

Gelek qanûnên koçberiyê yên ku hatine derxistin, wekî hewldanên etnosentrîk an jî nijadperest ji bo ferzkirina têgihiştineke taybet û sînordar a nasname û çanda Amerîkî hatine dîtin.⁵ Mînakên vê yekê di dîrokê de gelek in:

• Qanûna Rûpelê (Page Law) ya 1875an: Ev yek ji qanûnên federal ên yekem bû ku hin koman ji koçberiyê qedexe kir. Armanca wê ya sereke ew bû ku rê li ber hatina jinên Çînî bigire, bi îdîaya ku ew ji bo “karên neexlaqî” tên, lê di rastiyê de ew hewldanek bû ji bo sînordarkirina mezinbûna civaka Çînî.¹⁵
• Qanûna Dervehiştina Çîniyan (Chinese Exclusion Act) ya 1882an: Ev qanûn bi awayekî eşkere koçberiya karkerên Çînî ji bo deh salan qedexe kir û rê li ber welatîbûna Çîniyên ku jixwe li DYAyê bûn girt. Ev qanûn gelek caran hate dirêjkirin û heya sala 1943an di meriyetê de ma.¹⁵ Ev yek rasterast bi îdeala pêşwazîkirina hemû çandan a “Melting Pot” re di nav nakokiyeke kûr de bû.
• Qanûna Esilên Neteweyî (National Origins Act) ya 1924an (û Qanûna Kotayê ya Yekem a 1921ê): Van qanûnan sîstemeke kotayê ya neteweyî ava kir ku bi awayekî eşkere alîgiriya koçberên ji welatên Ewropaya Bakur û Rojava dikir (wek Brîtanya, Almanya, û welatên Skandînavyayê) û koçberiya ji welatên Ewropaya Başûr û Rojhilatê (wek Îtalya, Polonya, û Rûsya) û hema hema hemû koçberiya ji Asyayê bi tundî sînordar an qedexe dikir.¹⁵ Di bin vê sîstemê de, koçberên Asyayî bi awayekî fermî wekî “ne-spî” û “ne-qebûlkirî” ji bo welatîbûnê hatin kategorîzekirin.

Tabloya jêrîn hin ji van polîtîkayên sereke û nakokiya wan bi îdeala “Melting Pot” re kurt dike:

Tablo 2: Polîtîkayên Koçberiyê yên Sereke yên DYAyê yên ku Bandor li “Melting Pot” Kirine

Navê Qanûnê	Sal	Armanca Sereke	Komên Hedef (Handan/Sînordarkirin)	Nakokiya bi Îdeala “Melting Pot” re
Page Law	1875	Sînordarkirina hatina jinên Çînî û kesên “nexwestî”	Sînordarkirina koçberên Çînî (bi taybetî jin)	Îdeala vekirîbûnê binpê dike; cihêkariya li ser bingeha esl û zayendê.
Chinese Exclusion Act	1882	Qedexekirina koçberiya karkerên Çînî; rêgirtina li welatîbûna Çîniyan	Dervehiştina tevahî ya koçberên Çînî	Bi tevahî dijberî fikra ku hemû nijad dikarin “bihelin”; nijadperestiya eşkere.
National Origins Act (tevî Qanûna Kotayê ya 1921ê)	1924	Danîna kotayên koçberiyê li ser bingeha eslê neteweyî; handana Ewropiyên Bakur/Rojava	Handana koçberên ji Ewropaya Bakur/Rojava; sînordarkirina tund a koçberên ji Ewropaya Başûr/Rojhilat û Asyayê	Avakirina hiyerarşiyeke etnîkî; redkirina wekheviya hemû koman di pêvajoya “helandinê” de.
Immigration and Nationality Act	1965	Rakirina sîstema kotayên eslê neteweyî; danîna sîstemeke nû li ser bingeha yekîtiya malbatê û jêhatîbûna pîşeyî	Vekirina rê ji bo koçberiya ji Asya, Amerîkaya Latînî û herêmên din	Her çend ji qanûnên berê adiltir bû jî, hîn jî bijartin û sînordarkirin hebûn; nîqaşên li ser ka gelo ew bi rastî rê li ber “helandineke” cihêrengtir vedike, berdewam dikin.

Van polîtîkayan bi awayekî zelal nîşan didin ku “Melting Pot” her gav ne pêvajoyeke xwezayî ya tevlîheviyê bû, lê belê projeyeke siyasî bû ku tê de dewlet bi awayekî çalak destwerdan dikir û “sînorên” neteweya Amerîkî xêz dikir.

Dibistanên şevînî yên Niştimanên Amerîkî: Mînakek ji asîmîlasyona bi zorê

Tecrûbeya Niştimanên Amerîkî bi dibistanên şevînî re yek ji rûyên herî tarî û trajîk ên îdeolojiya asîmîlasyonê li DYAyê ye. Ji dawiya sedsala 19an heya nîveka sedsala 20an, bi deh hezaran zarokên Niştimanên Amerîkî ji malbat û civakên xwe hatin dûrxistin û şandin van dibistanan. Armanca sereke ya van dibistanan, ku pir caran ji hêla hikûmetê û rêxistinên olî ve dihatin birêvebirin, ew bû ku zarokên Niştimanî ji çand, ziman û kevneşopiyên xwe qut bikin û wan di nav çanda Ewro-Amerîkî ya serdest de asîmîle bikin.¹⁶ Felsefeya li pişt vê yekê bi gotina navdar a Richard Henry Pratt, damezrînerê Dibistana Pîşesazî ya Hindî ya Carlisle, dihat kurtkirin: “Hindî bikujin, mirov xilas bikin”.¹⁷

Metodên ku di van dibistanan de ji bo asîmîlasyona bi zorê dihatin bikaranîn, pir tund û sîstematîk bûn:

• Qedexekirina Zimanên Zikmakî: Ji xwendekaran re bi tundî dihate qedexekirin ku bi zimanên xwe yên eşîrî biaxivin. Ew neçar bûn ku tenê bi Îngilîzî biaxivin, û yên ku bi zimanê xwe yê zikmakî dihatin girtin, bi gelemperî bi awayên hovane dihatin cezakirin, wek şûştina devê wan bi sabûna lîmonê.¹⁷
• Tepeserkirina Pratîkên Çandî: Hemû îfadeyên çandî yên Niştimanî, wek dua, stran, reqs û merasîmên kevneşopî, dihatin qedexekirin.¹⁶
• Guhertina Navan û Xuyabûnê: Navên Niştimanî yên xwendekaran bi navên Îngilîzî yên Xiristiyanî dihatin guhertin. Porê wan ê dirêj, ku di gelek çandên Niştimanî de xwedî wateyeke giyanî ya kûr bû, dihate birrîn. Kincên wan ên kevneşopî bi unîformayên dibistanê yên yekreng dihatin guhertin.¹⁷
• Perwerdehiya Mecbûrî ya Asîmîlasyonîst: Mufredata perwerdehiyê bi tevahî li ser nirx, dîrok û awayê jiyanê yê Ewro-Amerîkî bû. Dîrok û çanda Niştimanên Amerîkî dihate înkarkirin an jî wekî “hovîtî” û “paşvemayî” dihate nîşandan.¹⁶

Encamên van polîtîkayên hovane ji bo xwendekar, malbat û civakên Niştimanî wêranker bûn:

• Windabûna Çandî ya Kûr: Bi qedexekirina ziman û kevneşopiyan, û bi dûrxistina zarokan ji çavkaniyên çanda xwe, ziyaneke mezin gihîşt berdewamiya çandên Niştimanî.
• Trawmayên Psîkolojîk ên Demdirêj: Xwendekar bi gelemperî bi tenêtî, tirs, depresyon û hestên bêrûmetiyê re rû bi rû diman. Tecrûbeya veqetandina ji malbatê, destdirêjiya fizîkî û zayendî ya ku hin xwendekar pê re rû bi rû man, û zexta domdar a ji bo înkarkirina nasnameya xwe, birînên psîkolojîk ên kûr û demdirêj hiştin ku bandora wan heya nifşên îroyîn jî berdewam dike.¹⁶
• Pirsgirêkên Tenduristiyê û Rêjeyên Bilind ên Mirinê: Şert û mercên jiyanê yên nebaş, xwarina kêm û nebaş, û nebûna lênihêrîna tenduristî ya têr bûn sedema belavbûna nexweşiyên wekî grîp, tuberkuloz û sorikê. Di encamê de, rêjeyên mirinê di gelek ji van dibistanan de pir bilind bûn, ku hin texmîn îşaret bi rêjeyên di navbera 42% û 47% de dikin.¹⁷ Ev yek bi rastî trajîk bû û wekî “jenosîda çandî” û heta radeyekê fizîkî tê binavkirin.¹⁷

Tecrûbeya dibistanên şevînî yên Niştimanên Amerîkî bi awayekî tund nakokiya îdeala “Melting Pot” a ku li ser bingeha tevlîbûna bi dilxwazî û tevlîheviya çandan ava bûye, nîşan dide. Ew mînaka herî ekstrem a têkçûna exlaqî ya vê îdeolojiyê ye dema ku ew bi hêza dewletê û pêşdaraziyên nijadî yên kûr re têkel dibe.

Tecrûbeyên koçberên Ewropî li hember koçberên ne-Ewropî

Her çend koçberên Ewropî, nemaze yên ji pêlên “nû” yên ji Ewropaya Başûr û Rojhilatê (wek Îrlandî, Îtalî, Polonî, û Cihûyên Ewropaya Rojhilatî), jî bi cihêkarî, pêşdarazî û zexta ji bo asîmîlasyonê re rû bi rû man ¹⁰, pêvajoya “spîbûn” û entegrasyona wan di nav çanda serdest a Amerîkî de bi gelemperî ji komên ne-Ewropî (wek Asyayî, Latînî, û Afro-Amerîkî) hêsantir bû. Rengê çerm û “nijad” (wekî ku ji hêla civakî ve hatibû avakirin) faktorek sereke bû di diyarkirina ka kesek çiqas bi hêsanî dikare di nav “pota helandinê” de were pejirandin.

Pêlên nûtir ên koçberiyê, nemaze piştî Qanûna Koçberiyê ya 1965an ku sîstema kotayên nijadî ji holê rakir, bi xwe re cihêrengiyeke mezintir a nijadî, zimanî û çandî anîn DYAyê, bi taybetî ji Asya û Amerîkaya Latînî. Vê cihêrengiya nû teoriya klasîk a “Melting Pot” hîn bêhtir xiste bin pirsê, ji ber ku “helandina” van komên nû di nav çanda serdest de pir aloztir û kêmtir pêkan xuya dikir.⁹ Mînaka merasîma mezûniyetê ya Dibistana Îngilîzî ya Henry Ford, ku tê de karmendên koçber bi awayekî sembolîk ji keştiyeke koçberan dadiketin û di nav “pota helandinê” re derbas dibûn, û bi kincên yekreng ên “Amerîkî” derdiketin ¹, zexta ji bo yekrengiyê û asîmîlasyona tam nîşan dide. Lêbelê, ev îdeal û pratîk bi giranî ji bo koçberên Ewropî dihate fikirîn û sepandin.

Daneyên li ser asta perwerdehiyê ya nifşên cihêreng ên koçberan û komên etnîkî dikarin hin ronahiyê bidin ser pêvajoya asîmîlasyona sosyo-ekonomîk. Tabloya jêrîn daneyên ji sala 2023an ji Enstîtuya Polîtîkaya Koçberiyê (MPI) pêşkêş dike:

Tablo 3: Asta Perwerdehiyê li gorî Nifşa Koçberan û Koma Etnîkî/Nijadî li DYAyê (2023)

Koma Perwerdehiyê	Nifşa Yekem (Koçber) %	Nifşa Duyem %	Nifşa Sêyem+ %	Latînî (Hemû Nifş) %	Reş (Hemû Nifş) %	AAPI (Hemû Nifş) %	Spî (Hemû Nifş) %
Bê Dîploma Lîseyê	21	6	6	23	8	7	5
Dîploma Lîseyê/Wekhev	27	26	30	34	35	18	28
Hinek Kolej, Bê Bawername	10	20	18	16	20	12	17
Bawernameya Associate	7	10	11	8	11	7	11
Bawernameya Bekelorya an Bilindtir	36	38	36	20	27	57	40

Çavkanî: Migration Policy Institute (MPI), 2024 ¹⁸

Ev tablo nîşan dide ku di warê perwerdehiyê de di navbera nifşan û komên etnîkî de cihêrengî hene. Mînak, nifşa duyem bi gelemperî ji nifşa yekem xwedî asteke bilindtir a perwerdehiyê ye, ku dikare wekî nîşaneke asîmîlasyona sosyo-ekonomîk were şîrovekirin. Lêbelê, valahiyên girîng di navbera komên etnîkî/nijadî de berdewam dikin (mînak, rêjeya bilind a bawernameya bekelorya an bilindtir di nav AAPI û Spîyan de li gorî Latînî û Reşan). Ev yek careke din sînorên îdeala “Melting Pot” a gihîştina wekheviyê ji bo hemûyan nîşan dide.

Cihêrengiya di tecrûbeyên asîmîlasyonê de di navbera koçberên Ewropî û ne-Ewropî de (û heta di nav komên Ewropî yên destpêkê de jî) pêşniyar dike ku “nijad” û “reng” (wekî ku ji hêla civakî ve hatine avakirin) faktoreke sereke bû di diyarkirina ka kesek çiqas bi hêsanî dikare “bihele” û were pejirandin. Ev yek têgeha “spîbûnê” ne tenê wekî kategoriyeke biyolojîk, lê belê wekî pêvajoyeke civakî û siyasî ya ku bi demê re ji bo hin koman hatiye berfirehkirin, xurt dike.

6. Nîşaneyên Asîmîlasyonê û Berxwedana Çandî li DYAyê

Nirxandina serkeftin an têkçûna teoriya “Melting Pot” pêwîstî bi lêkolîna nîşaneyên cihêreng ên asîmîlasyonê û her weha delîlên berdewamiya çandî û berxwedanê heye. Her çend hin nîşane îşaret bi pêvajoyeke tevlîheviyê dikin jî, gelek delîlên din nîşan didin ku “helandin” ne pêvajoyeke yekalî û bêkêmasî ye.

Bidestxistina ziman, rêjeyên zewaca nav-etnîkî, şêwazên navlêkirinê

• Bidestxistina Ziman (Îngilîzî): Fêrbûna zimanê Îngilîzî yek ji nîşaneyên herî girîng ên asîmîlasyona çandî û entegrasyona civakî-aborî li DYAyê tê dîtin. Daneyên nûjen nîşan didin ku koçberên xwedî perwerdehiya bilind bi îhtimaleke mezin di Îngilîzî de jêhatî ne. Di sala 2022an de, 74% ji koçberên xwedî bawernameya zanîngehê ragihandine ku ew tenê Îngilîzî diaxivin an jî Îngilîzî “pir baş” diaxivin. Lêbelê, ev rêje ji bo koçberên bê bawernameya zanîngehê kêmtir e, ku tenê 41% ji wan xwedî heman asta jêhatîbûnê ne.¹⁹ Ji aliyê din ve, parastina zimanê zikmakî jî di nav hin koman de berdewam dike. Mînak, di sala 2022an de, 32.1% ji Niştimanên Amerîkî yên 5 salî û mezintir li malê zimanek ji bilî Îngilîzî diaxivîn.²⁰
  Tablo 4: Îstatîstîkên li ser Jêhatîbûna Ziman (Îngilîzî) di nav Komên Koçber de (2022)

Koma Koçberan	Tenê Îngilîzî Diaxive / Pir Baş Diaxive (%)	Çavkanî
Koçberên Xwedî Bawernameya Zanîngehê	74	19
Koçberên Bê Bawernameya Zanîngehê	41	19
Hemû Koçber (5 salî+) ku li malê zimanekî din diaxivin:
– Spanî	42	42
– Çînî	6	42
– Hindî	5	42
– Fîlîpînî/Tagalog	4	42

Ev tablo nîşan dide ku her çend bidestxistina Îngilîzî berbelav be jî, bi taybetî di nav kesên xwedî perwerdehiya bilind de, cihêrengî di asta jêhatîbûnê de heye û gelek koçber zimanên xwe yên eslî jî diparêzin.

• Rêjeyên Zewaca Nav-Etnîkî: Zewaca di navbera kesên ji komên etnîkî û nijadî yên cihêreng de wekî nîşaneke xurt a şikandina sînorên civakî û asîmîlasyona strukturel tê dîtin. Li DYAyê, rêjeya zewacên nav-etnîkî bi awayekî berbiçav zêde bûye. Di sala 1967an de, tenê 3% ji hemû zewacên nû nav-etnîkî bûn; ev rêje di sala 2015an de gihîşt 17% ²¹ û di sala 2019an de gihîşt 19%.²² Zewacên di navbera kesekî Hîspanî û kesekî Spî de yên herî berbelav in, ku dora 42-43.3% ji hemû zewacên nav-etnîkî yên nû pêk tînin.²¹ Balkêş e ku rêjeyên zewaca nav-etnîkî ji bo koçberên Asyayî û Hîspanî yên ku li DYAyê ji dayik bûne (nifşa duyem) ji yên ku li derveyî welat ji dayik bûne (nifşa yekem) bilindtir in. Mînak, di sala 2015an de, 39% ji Hîspaniyên nûzewicî yên li DYAyê ji dayik bûne û 46% ji Asyayiyên nûzewicî yên li DYAyê ji dayik bûne, bi kesekî ji nijadek an etnîsîteyeke din re zewicîbûn.²¹ Ev yek dikare wekî delîlek ji bo bandora demdirêj a “helandinê” were dîtin. Lêbelê, rêjeyên zewaca nav-etnîkî di navbera komên cihêreng de pir diguherin ²², û cûdahiyên zayendî yên berbiçav di nav hin koman de hene (mînak, mêrên Reş û jinên Asyayî bêtir ji hevpîşeyên xwe yên dijber dizewicin derveyî koma xwe).²¹ Ev qalibên aloz pêşniyar dikin ku “helandin” ne pêvajoyeke yekreng e.
  Tablo 5: Meylên di Rêjeyên Zewaca Nav-Etnîkî de li DYAyê (% ji Zewacên Nû)

Sal	Rêjeya Giştî (%)	Spî (%)	Reş (%)	Hîspanî (%)	Asyayî (%)	Çavkanî
1967	3	–	–	–	–	21
1980	–	4	5	–	–	21
2008	14.6 (ACS)	–	–	–	–	22 (ji tabloya Pew)
2015	17	11	18	27	29	21
2019	19	–	–	–	–	22

*Nîşe: Daneyên ji bo komên taybet ne ji bo hemû salan berdest in di çavkaniyan de. “-” nîşan dide ku dane nehatiye diyarkirin.*

• Şêwazên Navlêkirinê: Lêkolînên li ser navên ku koçber li zarokên xwe dikin, nîşan didin ku her ku koçber bêtir wext li DYAyê derbas dikin, meyla wan a dayîna navên kêmtir biyanî-dengdar li zarokên xwe zêde dibe. Tê texmînkirin ku piştî 20 salan li DYAyê, koçber nîvê valahiya di hilbijartina navan de bi xwecihiyên Amerîkî re dadixînin.²⁴ Ev meyl ji bo koçberên ku ji hêla çandî ve ji xwecihiyan dûrtir bûn, hê zûtir bû.²⁴ Lêbelê, girîng e ku meriv bala xwe bide ku koçber bi tevahî şêwazên navlêkirinê yên xwecihî qebûl nakin. Ev yek nîşan dide ku gelek kes hîn jî qîmetê didin parastina nasnameyeke çandî ya cihê û veguhestina wê ji nifşên paşerojê re.²⁵ Wekî din, hilbijartina navan ne tenê nîşaneke asîmîlasyonê ye, lê di heman demê de dikare stratejiyek ji bo kêmkirina cihêkarî û baştirkirina derfetên sosyo-ekonomîk ên nifşa paşerojê be. Lêkolîn destnîşan dikin ku zarokên bi navên kêmtir biyanî-dengdar di warê perwerdehî û dahatê de encamên baştir bi dest dixin.²⁵ Ev yek aliyê pragmatîk ê “asîmîlasyonê” nîşan dide.

Lêkolînên li ser berdewamiya çandî li hember asîmîlasyona tam

Tevî nîşaneyên jorîn ên ku dikarin wekî meyleke ber bi asîmîlasyonê ve werin şîrovekirin, gelek lêkolînên din jî berdewamiya xurt a çandî di nav komên koçber û neviyên wan de destnîşan dikin. Ev yek bi awayekî cidî îdeala “Melting Pot” a ku tê de hemû cudahî bi tevahî dihelin, dixe bin pirsê.

Lêkolîner wek Garett Jones arguman dikin ku koçber nirx û reftarên cihêreng ên ji “Welatê Kevin” bi xwe re tînin û van ji nifşên xwe re vediguhezînin, ku paşê wan li welatê xwe yê nû didomînin. Ev “veguhestina çandî” (cultural transplant) bi îdîayên ku koçber dê hindik an jî qet guhertinê di pêkhateya civakî ya welatê mêvandar de nekin re di nav nakokiyê de ye.²⁶ Mînak, lêkolîna dîrokî ya navdar a David Hackett Fischer, “Albion’s Seed”, nîşan dide ku çar komên cihêreng ên niştecîhên Brîtanî yên destpêkê yên li Amerîkaya Bakur (Purîtan, Quaker, Cavalier, û Scotch-Irish) çandên herêmî yên cihêreng ava kirin ku têgihiştinên wan ên li ser rêzik, hêz û azadiyê teşe dan. Fischer arguman dike ku ev cudahiyên çandî hîn jî li herêmên ku ev kom lê bi cih bûne, bandora xwe didomînin.²⁶

Lêkolînên din ên di warê zanistên siyasî de jî destnîşan dikin ku nirxên sivîl (wek baweriya civakî, tolerans, û beşdariya civakî) yên komên koçber ên ku paşê hatine DYAyê, piştî zêdetirî sed salan hîn jî di neviyên wan de têne dîtin.²⁶ Ev yek bi xurtî dijberî vegotina “Melting Pot” e, ku li gorî wê diviyabû çandên koçber bi demê re bi piranî winda bibana.

Ev delîlên li ser berdewamiya çandî pêşniyar dikin ku “helandin” ne pêvajoyeke yekalî ya jêbirina nasnameya çandî ye. Belkî, ew danûstandineke pir aloztir e ku tê de nasnameyên cihêreng bi awayên nû ji nû ve tên avakirin, muzakerekirin û îfadekirin. Asîmîlasyon û berdewamiya çandî ne hewce ye ku dijberên hev bin; ew dikarin bi hev re û bi awayên têkel û carinan nakok tevbigerin. Mînak, zewaca homojen (di nav koma xwe de) dikare ji bo kêmneteweyan teşwîqek be ji bo parastina nasnameya xwe ya çandî, ku ev yek dikare “têkçûna” teoriya “Melting Pot” a ji bo asîmîlasyona tam rave bike.²³

7. Modelên Alternatîf: Pirçandî, Pluralîzma Çandî û Navçandî

Ji ber rexne û kêmasiyên teoriya “Melting Pot”, bi taybetî piştî salên 1960î û vir ve, gelek teorîsyen û lêkolîneran hewl dane ku modelên alternatîf pêş bixin da ku rastiya cihêrengiya çandî ya li DYAyê û li welatên din ên pir-etnîkî baştir fam bikin û birêve bibin. Van modelan bi gelemperî giranî didin ser parastina cihêrengiyê û nirxê têkiliyên di navbera çandên cihêreng de.

Metaforên wekî “tasa seleteyê” (salad bowl) û “kaleydoskop”

Wekî alternatîfek ji “Melting Pot” re, metaforên nû yên wekî “tasa seleteyê” (salad bowl), “kaleydoskop”, “mozayîk” an “orkestraya senfonî” hatine pêşniyarkirin.¹ Di van metaforan de, armanc ne helandina hemû çandan di nav yek çandeke homojen de ye, lê belê parastina nasnameyên çandî yên cihêreng e dema ku ew bi hev re beşdarî avakirina civakeke mezin û dewlemend dibin.

Mînak, di analojiya “tasa seleteyê” de, malzemeyên (çandên) cihêreng tên handan ku nasnameyên xwe yên çandî biparêzin. Her çand “yekîtî û tama” xwe ya taybet diparêze, lê di heman demê de beşdarî tameke giştî ya xweş û bi feyde ya seleteyê dibe.³ Ev nêrîn qîmetê dide cihêrengiyê û wê wekî çavkaniyeke dewlemendiyê ji bo civakê dibîne, ne wekî pirsgirêkek ku divê were çareserkirin.

Teorîsyen û têgehên sereke

Gelek teorîsyenên navdar beşdarî pêşxistina van modelên alternatîf bûne:

• Horace Kallen û Pluralîzma Çandî: Horace Kallen, fîlozofekî Amerîkî yê Cihû, yek ji rexnegirên herî destpêkê û bi bandor ê têgeha “Melting Pot” bû. Jixwe di sala 1915an de, di gotara xwe ya bi navê “Demokrasî li hember Pota Helandinê” de, wî arguman kir ku îdeala “Melting Pot” bi prensîbên demokrasiya Amerîkî re di nav nakokiyê de ye.²⁷ Kallen parêzvaniya “pluralîzma çandî” dikir, ku tê de komên etnîkî yên cihêreng mafê parastina nasnameyên xwe yên çandî yên yekta hene dema ku di nav civakeke mezin de bi hev re dijîn.⁴ Li gorî Kallen, cihêrengiya çandan ne gefek li ser yekîtiya neteweyî ye, lê belê çavkaniyeke dewlemendiyê ye ku jiyana Amerîkî di warên huner, xwarin, perwerdehî û muzîkê de geştir dike.²⁸
• Charles Taylor û Siyaseta Naskirinê: Fîlozofê Kanadayî Charles Taylor, di berhema xwe ya bi bandor “Siyaseta Naskirinê” de, arguman dike ku nasnameya mirovan bi awayekî diyalogîk, ango di têkiliya bi kesên din re, tê avakirin. Ji ber vê yekê, naskirina çand û nasnameyên cihêreng ji bo rûmet û xweşbîniya mirovan girîngiyeke bingehîn heye.³⁰ Taylor ji bo “siyaseta cudahiyê” parêzvaniyê dike, ku tê de mafên kolektîf ên komên kêmnetewe ji bo parastina çand û zimanê xwe tên nasîn.
• Will Kymlicka û Mafên Kêmneteweyan ên Lîberal: Will Kymlicka, teorîsyenekî din ê Kanadayî, yek ji damezrînerên “pirçandiya lîberal” tê hesibandin. Kymlicka di navbera “mafên xweparastinê” (self-government rights) ji bo kêmneteweyên neteweyî û gelên xwecihî (yên ku xwedî çandeke civakî ya sazûmankirî ne) û “mafên pir-etnîkî” (polyethnic rights) ji bo komên koçber de cihêtiyê dixe.³⁰ Ew arguman dike ku endametiya çandî ji bo pêşxistina otonomiya takekesî (ku nirxeke bingehîn a lîberalîzmê ye) girîng e, û ji ber vê yekê divê dewletên lîberal piştgiriyê bidin parastina çandên kêmneteweyan, lê di çarçoveya prensîbên lîberal ên wekî azadiya takekesî û wekheviyê de.
• Bhikhu Parekh û Diyaloga Navçandî: Bhikhu Parekh, teorîsyenekî siyasî yê Brîtanî yê bi eslê xwe Hindî, rexne li nêzîkatiyên lîberal ên rojavayî yên ji bo pirçandiyê digire. Ew arguman dike ku nirxên gerdûnî yên ku divê bingeha demokrasiyên pirçandî bin, divê ne tenê ji teoriyeke lîberal a dadmendiyê (wek ya John Rawls) derkevin, lê belê divê di encama diyalogeke navçandî ya rastîn û vekirî de di navbera çandên cihêreng de werin avakirin.³⁰
• Milton Bennett û Modela Pêşketinê ya Hestiyariya Navçandî: Milton Bennett modelek pêşxistiye ku qonaxên cihêreng ên ku mirov tê de ezmûn, şîrove û têkiliyê li seranserê cûdahiyên çandî dikin, vedibêje. Ev model, ku carinan wekî “Pîvana Bennett” jî tê binavkirin, ji qonaxa “înkarê” (ku tê de kes bawer dike ku çanda wî/wê tekane rastî ye) dest pê dike û heya qonaxa “entegrasyonê” (ku tê de kes dikare bi awayekî jêhatî di navbera çandên cihêreng de bigere û nasnameyeke navçandî ava bike) didome.³³ Ev model ji bo pêşxistina têgihiştin û jêhatîbûna navçandî di perwerdehî û kar de pir tê bikaranîn.
• Interculturalism (Navçandî): Ev têgeh di van salên dawî de bêtir derketiye pêş û wekî hewldanek ji bo dîtina rêyeke navîn di navbera pirçandî (multiculturalism) û asîmîlasyonê de tê dîtin. Navçandî ji bo kêmneteweyên etno-çandî-dînî sempatîk û rêzdar e û dikare tedbîrên taybet ji bo çareserkirina dezavantajên wan bihewîne. Lê di heman demê de, ew armanc dike ku pabendbûna bi nirx, dîrok û kevneşopiyên welatê mêvandar re jî misoger bike.³⁴ Navçandî bêtir li ser pêvajo û têkiliyên aktîf ên ku mirovan bi hev ve girêdidin û diyalogê di navbera koman de teşwîq dike disekine, li şûna ku tenê li ser parastina kategoriyên çandî yên statîk bisekine.³⁵

Derketina van modelên pluralîsttir ne tenê guherîneke teorîk a razber e. Ew di heman demê de encama têkoşînên civakî û siyasî yên komên marjînal e ku ji bo naskirin, wekhevî û mafên xwe yên çandî têdikoşin. Bi taybetî tevgerên mafên sivîl ên salên 1960î û vir ve li DYAyê û li deverên din ên cîhanê, zextek mezin li ser modelên asîmîlasyonîst ên kevneşopî kirin û rê li ber nêrînên cihêrengtir vekirin.⁵

Berawirdkirina prensîp û encamên van modelan

Tabloya jêrîn bi kurtasî taybetmendiyên sereke yên van modelên cihêreng berawird dike:

Tablo 6: Berawirdkirina Modelên Asîmîlasyon û Pirçandiyê

Taybetmendî	Melting Pot (Pota Helandinê)	Salad Bowl (Tasa Seleteyê) / Pluralîzma Çandî	Multiculturalism (Pirçandî)	Interculturalism (Navçandî)
Metafora Sereke	Pota ku tê de hemû metal dihelin û dibin yek	Seleteya ku tê de malzeme cihêrengiya xwe diparêzin	Mozayîk, Orkestra	Tora têkiliyan, Pir
Teorîsyen(ên) Sereke	Crèvecoeur, Zangwill (popûlerker)	Horace Kallen	Charles Taylor, Will Kymlicka, Bhikhu Parekh	Ted Cantle, Gerard Bouchard, Milton Bennett
Prensîbên Bingehîn	Asîmîlasyona tam, homojenbûn, çandeke hevpar a yekreng	Parastina nasnameyên çandî yên cihê, hevjiyana aştiyane	Naskirina mafên koman, piştgiriya dewletê ji bo cihêrengiyê, wekheviya çandan	Diyalog, têkilî, têgihiştina hevbeş, entegrasyona du-alî, avakirina nasnameyên hîbrîd
Helwesta li hember Cihêrengiya Çandî	Wekî astengek ji bo yekîtiyê tê dîtin; divê were kêmkirin/rakirin	Wekî dewlemendiyek tê dîtin; divê were parastin û pîrozkirin	Wekî rastiyeke civakî û mafekî bingehîn tê dîtin; divê were handan û birêvebirin	Wekî derfetek ji bo fêrbûn û mezinbûna hevbeş tê dîtin; divê bi awayekî aktîf were teşwîqkirin
Encama Civakî ya Armanckirî	Civakeke homojen, nasnameyeke neteweyî ya yekgirtî (bi gelemperî li ser bingeha çanda serdest)	Civakeke heterojen ku tê de komên cihêreng nasnameyên xwe diparêzin û bi hev re dijîn	Civakeke ku cihêrengiya çandî bi awayekî fermî nas dike û piştgirî dide wê; wekhevî di navbera koman de	Civakeke hevgirtî ku tê de cihêrengî bi rêya diyalog û têkiliyên erênî tê birêvebirin; hestek hevpar a aidiyetê

Çavkanî: Li ser bingeha.²

Her çend modelên wekî pirçandî û navçandî alternatîfên sozdar ji “Melting Pot” re pêşkêş dikin jî, ew bi xwe jî bi kêşe û rexneyan re rû bi rû ne. Hin rexnegir ditirsin ku pirçandî dikare bibe sedema “komunîterîzmê” (civakparêzî), perçebûna civakî, an jî avakirina “civakên paralel” ên ku kêm têkiliyê bi hev re datînin.² Her weha, pêkanîna diyalogeke navçandî ya rastîn û wekhev di nav newekheviyên hêzê yên ku di navbera komên serdest û kêmnetewe de hene, dikare pir dijwar be.³⁴ Ev yek nîşan dide ku çareseriyeke hêsan û bêkêmasî ji bo pirsgirêka birêvebirina cihêrengiya çandî tune û her modelek bi xwe re kêşe û rexneyên potansiyel tîne.

Cûdahiya di navbera “pirçandî” û “navçandî” de di vê çarçoveyê de girîng e. Dema ku pirçandî bêtir li ser naskirin û parastina komên çandî yên cihêreng û mafên wan disekine, navçandî bêtir giranî dide ser danûstandin, diyalog û têkiliyên di navbera van koman de, bi potansiyela afirandina tiştekî nû û hevpar. Ev yek nêzîkatiyeke dinamîktir û pêvajoyî ji cihêrengiyê re pêşniyar dike, ku li şûna tenê parastina cihêtiyan, li ser avakirina pireyan û têgihiştina hevbeş disekine.³⁴

8. “Melting Pot” di Çarçoveya Globalîzasyon û Koçberiya Hemdem de

Di serdema me ya globalîzasyonê û zêdebûna tevgerên koçberiyê de, têgeha “Melting Pot” û nîqaşên li ser wê hîn jî girîngiya xwe diparêzin, lê di heman demê de bi kêşeyên nû re jî rû bi rû dimînin. Rastiyên demografîk û teknolojîk ên cîhana hemdem bandorek kûr li ser awayê ku em li ser asîmîlasyon, nasname û cihêrengiyê difikirin, dikin.

Girîngî û aktueliya teoriyê di roja me de

Tevî hemû rexneyên ku lê hatine kirin, têgeha “Melting Pot” bi tevahî ji holê ranebûye. Ew hîn jî wekî modelek asîmîlasyonê di gotara gelêrî û siyasî de, nemaze li DYAyê, cih digire. Her çend di nîqaşên akademîk de modelên asîmîlasyonê yên tevdekartir û pluralîsttir (wek “entegrasyona beşdarî”, “asîmîlasyona bijartî”) derketine pêş, “Melting Pot” wekî îdealek ji bo hin kesan berdewam dike.¹

Lêbelê, bi zêdebûna koçberiya ji herêmên wekî Amerîkaya Latînî, Asya û Rojhilata Navîn – ku ji hêla nijadî, zimanî û çandî ve ji pêlên koçberiya Ewropî yên berê yên DYAyê cihêrengtir in – teoriya klasîk a “Melting Pot” kêmtir pêkan û guncaw xuya dike.⁹ Ji bo van komên nû, “helandina” di nav çanda serdest a Anglo-Amerîkî de ne ew qas hêsan e û dibe ku ne armanceke xwestî be jî.

Tevî vê yekê, hin derdor li DYAyê hîn jî îdeala “Melting Pot” diparêzin û wê wekî hêzek girîng ji bo yekîtiya neteweyî û hevgirtina civakî dibînin. Ew pir caran bi fikar li zêdebûna cihêrengiya çandî û modelên pirçandî dinêrin, û wan wekî gefek li ser nasnameya Amerîkî ya hevpar û sedema “perçebûna” civakî dibînin.¹² Ev nîqaş bi taybetî di çarçoveya polîtîkayên koçberiyê û perwerdehiyê de germ dibin.

Bandora wê li ser nîqaşên nasnameya neteweyî li DYAyê

Nîqaşên li ser koçberî û nasnameya neteweyî li DYAyê ne nû ne û, wekî ku hin lêkolîner destnîşan dikin, dixuye ku dê qet bi dawî nebin.⁴ Di 20-30 salên dawî de, guherîneke berbiçav di gotara neteweyî de çêbûye: îdeala “Melting Pot” her ku diçe cihê xwe dide “pîrozkirina cudahiyan”.¹² Koçberên nifşê yekem û duyem êdî bêtir şanaziyê bi mîras û nasnameyên xwe yên etnîkî û çandî yên cihê dikin, li şûna ku hewl bidin wan veşêrin an ji holê rakin.

Ev guherîn di têgihiştina nasnameya neteweyî de xwedî du aliyên sereke ye. Ji aliyekî ve, ew wekî pêşketineke erênî û dewlemendkirina civaka Amerîkî tê dîtin, ku tê de cihêrengî tê pîrozkirin û nirxandin. Ji aliyê din ve, hin kes bi fikar in ku ev giranîdana zêde li ser cudahiyan dikare bibe sedema lawazbûna hesta nasnameya neteweyî ya hevpar û zêdebûna perçebûna civakî. Li gorî vê nêrînê, “Melting Pot”, tevî kêmasiyên xwe, di demên krîzê de (wek şerên cîhanî an depresyona mezin) rolek di yekkirina Amerîkiyan de li dora armanc û nirxên hevpar lîstibû.¹²

Globalîzasyon û teknolojiyên ragihandinê yên nûjen jî bandorek girîng li ser van nîqaşan dikin. Koçberên hemdem xwedî derfetên zêdetir in ku têkiliyên xurt bi welatên xwe yên eslî û civakên dîasporayê re biparêzin. Ev yek dikare pêvajoya “helandinê” ya kevneşopî biguherîne û nasnameyên transneteweyî xurt bike, ku ev yek kêşeyek din ji bo modela klasîk a “Melting Pot” e.

Îstatîstîkên dawî yên koçberiyê yên DYAyê

Ji bo ku em girîngiya hemdem a nîqaşên li ser “Melting Pot” baştir fêm bikin, pêwîst e em li rastiyên demografîk ên koçberiya nûjen a DYAyê binêrin. Tabloya jêrîn hin îstatîstîkên sereke yên koçberiyê ji bo salên dawî pêşkêş dike:

Tablo 7: Îstatîstîkên Koçberiya DYAyê (Salên 2022-2023)

Îstatîstîk	Hejmar / Rêje	Çavkanî
Hejmara Giştî ya Koçberan (2023)	47.8 mîlyon	37
Rêjeya Koçberan ji Nifûsa Giştî (2023)	14.3%	37
Welatên Sereke yên Eslî (2022)		37
– Meksîka	23%
– Hindistan	6%
– Çîn	5%
– Fîlîpîn	4%
– El Salvador	3%
Herêmên Sereke yên Eslî (2022)		37
– Asya	28%
– Amerîkaya Latînî (bê Meksîka)	27%
– Ewropa, Kanada, Amerîkaya Bakur a din	12%
– Afrîkaya Sub-Sahrayî	5%
– Rojhilata Navîn û Afrîkaya Bakur	4%
Dabeşkirina li gorî Statuya Yasayî (2022)		37
– Welatiyên Naturalîzekirî	49%
– Niştecîhên Daîmî yên Yasayî (Karta Kesk)	24%
– Niştecîhên Demkî yên Yasayî	4%
– Koçberên Bêdestûr	23%

Çavkanî: Pew Research Center, 2024.³⁷

Van daneyan wêneyek hemdem a cihêrengiya mezin a koçberiyê li DYAyê pêşkêş dikin. Ev cihêrengî, hem ji aliyê eslê neteweyî û çandî ve hem jî ji aliyê statuya yasayî ve, kêşeyên cidî ji bo îdeala kevneşopî ya “Melting Pot” derdixe holê. Nîqaşên hemdem ên li ser koçberî û nasnameya neteweyî li DYAyê ne tenê li ser koçberên nû ne, lê di heman demê de mîrateya dîrokî ya “Melting Pot” û têkçûnên wê yên di derbarê komên ku ji mêj ve li DYAyê ne (wek Afro-Amerîkî û Niştimanên Amerîkî) de jî nîşan didin. Ev yek destnîşan dike ku pirsgirêkên bingehîn ên wekhevî, tevlêbûn û naskirina cihêrengiyê hîn bi tevahî nehatine çareserkirin. Wekî din, zêdebûna hejmara koçberên bi perwerdehiya bilind ¹⁹ dikare qalibên asîmîlasyonê biguherîne. Dibe ku ev kom xwedî sermayeya mirovî û çandî bin ku rê bide wan ku bi awayên cihêreng bi civaka mêvandar re têkiliyê deynin, belkî bi rêya “asîmîlasyoneke bijartî” an jî bi parastina xurttir a nasnameya xwe ya çandî, li şûna ku bi tevahî “bihelin”.

9. Encûmname

Metafora “Melting Pot” ji bo demek dirêj wekî sembola sereke ya pêvajoya avakirina neteweya Amerîkî û entegrasyona koçberan xizmet kiriye. Ew îdealek pêşkêş dikir ku tê de mirovên ji paşerojên cihêreng dê bibin yek û nasnameyeke nû ya Amerîkî biafirînin. Lêbelê, wekî ku di vê gotarê de hate analîzkirin, ev metafor ji destpêkê ve bi nakokî û kêmasiyan dagirtî bûye.

Xalên sereke yên ku ji vê lêkolînê derketine holê ev in:

1. Metaforeke Dîrokî ya bi Hêz lê bi Nakok: “Melting Pot” wekî têgehekê di sedsala 18an de derket holê û bi taybetî bi saya leyîstika Israel Zangwill di destpêka sedsala 20an de popûler bû. Ew hêviya yekîtiyê di nav cihêrengiyê de temsîl dikir, lê di heman demê de ji bo rewakirina zexta asîmîlasyonê jî hate bikaranîn.
2. Sepandineke Bijartî û Dervehiştin: Di pratîkê de, îdeala “Melting Pot” bi giranî ji bo koçberên Ewropî dihate fikirîn. Polîtîkayên koçberiyê yên DYAyê bi awayekî sîstematîk hin koman (wek Çînî û Asyayiyên din) derve hiştin an sînordar kirin. Ji aliyê din ve, komên wekî Niştimanên Amerîkî rastî polîtîkayên asîmîlasyona bi zorê ya hovane hatin, ku bi tevahî dijberî fikra tevlîbûna bi dilxwazî ya “Melting Pot” bû.
3. “Helandin”a Bêkêmasî û Berdewamiya Newekheviyan: Delîlên berfireh ên sosyo-ekonomîk nîşan didin ku “helandin” bi tevahî pêk nehatiye. Newekheviyên girîng di warê dahat, perwerdehî, û derfetên jiyanê de di navbera komên nijadî û etnîkî de li DYAyê berdewam dikin. Her weha, nîşaneyên wekî zewaca nav-etnîkî û şêwazên navlêkirinê pêvajoyeke aloz a asîmîlasyon û berdewamiya çandî nîşan didin, ne helandineke tam.
4. Modelên Alternatîf: Wekî bersivek ji kêmasiyên “Melting Pot” re, modelên alternatîf ên wekî “tasa seleteyê” (pluralîzma çandî), pirçandî, û navçandî derketine holê. Van modelan hewl didin ku rastiyên cihêrengiya hemdem baştir fam bikin û rêyên birêvebirina cihêrengiyê ku bêtir rêzê li nasnameyên cihê digirin, pêşniyar bikin.

Mîrateya “Melting Pot” aloz e. Ji aliyekî ve, ew dikare wekî îfadeya xwesteka ji bo yekîtiya neteweyî û derfetdayîna ji koçberan re were dîtin. Ji aliyê din ve, ew pir caran wekî amûrek ji bo serweriya çanda dominant, vemirandina çandên kêmnetewe, û rewakirina polîtîkayên cihêkar û dervehiştinê xebitiye. Di cîhana îroyîn a globalîzekirî de, ku tê de cihêrengiya koçberiyê her ku diçe zêde dibe û teknolojî rê dide parastina têkiliyên transneteweyî, girîngî û pêkanîna modela klasîk a “Melting Pot” wekî tekane rêya entegrasyonê bi awayekî cidî ketiye bin pirsê.

Paşeroja birêvebirina cihêrengiyê li DYAyê û li welatên din ên pirçandî, bi îhtimaleke mezin, dê di navbera hewldanên ji bo avakirina hevgirtina civakî û rêzgirtina ji bo cihêrengiya çandî de hevsengiyekê bigere. Modelên pluralîst û navçandî, tevî kêşeyên xwe yên potansiyel, ji bo vê yekê çarçoveyên sozdar pêşkêş dikin. “Efsaneya Melting Pot”, bi hemû serkeftin û têkçûnên xwe yên dîrokî, wekî derseke girîng dimîne li ser alozî, nakokî û potansiyelên ku di pêvajoya avakirina neteweyekê de ji nav cihêrengiya mirovan derdikevin holê. Fêmkirina vê efsaneyê ne tenê ji bo têgihiştina dîroka DYAyê, lê her weha ji bo rûbirûbûna kêşeyên cihêrengî û tevlêbûnê di sedsala 21an de jî girîng e.

Xebatên wergirtî

1. Melting pot – Wikipedia, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/Melting_pot
2. Melting Pot – ECPS, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.populismstudies.org/Vocabulary/melting-pot/
3. hilo.hawaii.edu, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://hilo.hawaii.edu/campuscenter/hohonu/volumes/documents/Vol04x06FromtheMeltingPot.pdf
4. IMPACT OF “MELTING POT” ON DEFINING AMERICAN IDENTITY – The Journal of International Social Research, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.sosyalarastirmalar.com/articles/impact-of-melting-pot-on-defining-american-identity-97901.html
5. Melting Pots and Salad Bowls | Hoover Institution Melting Pots and …, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.hoover.org/research/melting-pots-and-salad-bowls
6. The Melting Pot as a Literary Theme | EBSCO Research Starters, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.ebsco.com/research-starters/literature-and-writing/melting-pot-literary-theme
7. Melting Pot – Brill – Reference Works, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://referenceworks.brill.com/view/entries/EJHC/COM-0533.xml
8. part one american symphony or melting pot? – UC Press E-Books Collection – California Digital Library, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft5199n9tq&chunk.id=d0e379&toc.id=d0e379&brand=ucpress
9. The Melting Pot | Encyclopedia.com, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.encyclopedia.com/humanities/applied-and-social-sciences-magazines/melting-pot
10. Assimilation Models, Old and New: Explaining a Long-Term Process, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.migrationpolicy.org/article/assimilation-models-old-and-new-explaining-long-term-process
11. http://www.sosyalarastirmalar.com, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.sosyalarastirmalar.com/articles/impact-of-melting-pot-on-defining-american-identity-97901.html#:~:text=Melting%20pot%20suggests%20a%20conception,community%20and%20to%20core%20Americanism.
12. The Melting Pot Boils Over – CSIS, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.csis.org/analysis/melting-pot-boils-over
13. Making Americans: Schooling, Diversity, and Assimilation in the Twenty-First Century | RSF, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.rsfjournal.org/content/4/5/99
14. The Not-So-Hot Melting Pot: The Persistence of Outcomes for Descendants of the Age of Mass Migration, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://pubs.aeaweb.org/doi/10.1257/app.20170382
15. Melting Pot: Migration to the United States – Teachers Institute for …, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://sites.utulsa.edu/teachers/unit/melting-pot-migration-to-the-united-states/
16. http://www.oregon.gov, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.oregon.gov/ode/students-and-family/equity/NativeAmericanEducation/Documents/G4%20HLTH%20LP%20Cultural%20Bias_Stereotypes_Boarding%20School%20Education.pdf
17. http://www.washingtonhistory.org, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.washingtonhistory.org/wp-content/uploads/2020/04/classroom-assimilation-paper-1.pdf
18. http://www.migrationpolicy.org, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.migrationpolicy.org/sites/default/files/publications/mpi_immigrant-origin-adults-labor-market-2024_final.pdf
19. Article: College-Educated Immigrants in the United …, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.migrationpolicy.org/article/college-educated-immigrants-united-states
20. Census Bureau Releases New American Community Survey …, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.census.gov/newsroom/press-releases/2023/acs-selected-population-aian-tables.html
21. Intermarriage in the U.S. 50 Years After Loving v. Virginia | Pew …, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.pewresearch.org/social-trends/2017/05/18/intermarriage-in-the-u-s-50-years-after-loving-v-virginia/
22. Interracial marriage in the United States – Wikipedia, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/Interracial_marriage_in_the_United_States
23. Assimilation through Marriage – Centre for Research and Analysis of Migration, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://cream-migration.org/publ_uploads/CDP_20_12.pdf
24. http://www.nber.org, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.nber.org/system/files/working_papers/w22381/w22381.pdf
25. What History Tells Us about Assimilation of Immigrants, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://siepr.stanford.edu/publications/policy-brief/what-history-tells-us-about-assimilation-immigrants
26. More Evidence for Cultural Persistence, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://cis.org/Richwine/More-Evidence-Cultural-Persistence
27. The Right to Be Different | The Pluralism Project, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://pluralism.org/the-right-to-be-different
28. Cultural pluralism | EBSCO Research Starters, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.ebsco.com/research-starters/religion-and-philosophy/cultural-pluralism
29. Cultural pluralism – Wikipedia, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/Cultural_pluralism
30. philarchive.org, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://philarchive.org/archive/BOURLM
31. Multiculturalism and interculturalism: redefining nationhood and solidarity – PMC, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5956047/
32. Several Models of Multiculturalism Theories in Western Philosophy-Taylor, Kymlicka and Bhabha – ResearchGate, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.researchgate.net/publication/286881184_Several_Models_of_Multiculturalism_Theories_in_Western_Philosophy-Taylor_Kymlicka_and_Bhabha
33. Developmental Model of Intercultural Sensitivity – Organizing Engagement, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://organizingengagement.org/models/developmental-model-of-intercultural-sensitivity/
34. aei.pitt.edu, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://aei.pitt.edu/32656/1/79._Interculturalism.pdf
35. Society and Multiculturalism | EBSCO Research Starters, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/society-and-multiculturalism
36. Intercultural Relations In Plural Societies: Research Derived From Multiculturalism Policy | Acta de Investigación Psicológica – Elsevier, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.elsevier.es/en-revista-acta-investigacion-psicologica-psychological-111-articulo-intercultural-relations-in-plural-societies-S2007471913709566
37. Key findings about U.S. immigrants | Pew Research Center, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.pewresearch.org/short-reads/2024/09/27/key-findings-about-us-immigrants/
38. http://www.congress.gov, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.congress.gov/118/meeting/house/116727/documents/HHRG-118-JU01-20240111-SD013.pdf
39. A profile of American Indians and Alaska Natives in the U.S. labor force, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.bls.gov/opub/mlr/2023/article/a-profile-of-american-indians-and-alaska-natives-in-the-us-labor-force.htm
40. Race, Ethnicity, and Income Inequality | EBSCO Research Starters, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.ebsco.com/research-starters/ethnic-and-cultural-studies/race-ethnicity-and-income-inequality
41. Racial Wealth Snapshot: Native Americans – NCRC, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://ncrc.org/racial-wealth-snapshot-native-americans/
42. Facts on U.S. immigrants, 2018 – Pew Research Center, erişim tarihi Mayıs 18, 2025, https://www.pewresearch.org/race-and-ethnicity/2020/08/20/facts-on-u-s-immigrants/