Bertekên Destpêkê û Ji Nû Ve Nirxandina Mîrateya Wêjeyî

I. Pêşgotin

Virginia Woolf (1882-1941) wekî yek ji kesayetiyên herî bibandor û nûjen ên wêjeya modernîst a sedsala 20-an tê naskirin. Bi teknîkên xwe yên vegotinê yên şoreşger, nemaze bi sepandina hostayî ya “herikîna hişmendiyê” (stream of consciousness), û bi vekolînên xwe yên kûr ên li ser cîhana hundurîn a karakteran, Woolf ne tenê sînorên romana kevneşopî berfireh kir lê di heman demê de rê li ber têgihiştinên nû yên derbarê nasname, dem û rastiyê de jî vekir. Berhemên wê yên navdar ên wekî Xanim Dalloway (Mrs Dalloway), Ber Bi Fenerê (To the Lighthouse), û eseaya wê ya femînîst a bingehîn Jûreyek Ji Bo Xwe (A Room of One’s Own) ne tenê di warê şêwazê de nûjenî anîn, lê di heman demê de pirsên girîng û carinan jî dijwar derbarê zayend, çîn, şer û tecrubeya mirovî di cîhana nûjen a tevlihev de derxistin holê. Girîngiya Woolf ne tenê di nûbûnên wê yên edebî de ye, lê di heman demê de di awayê ku jiyana wê ya kesane – bi taybetî têkoşînên wê yên bi nexweşiya derûnî re û ezmûnên wê wekî jinekê di civakeke patryarkal de – bi awayekî kûr û carinan jî bi êş di berhemên wê de cih digire û piştî mirina wê ji nû ve tê şîrovekirin. Ev yek nîşan dide ku xwendina Woolf ji hev veqetandina nivîskar ji nivîsê dijwartir dike, nemaze dema ku em li ser xwekujiya wê û bandora wê ya li ser mîrateya wê diaxivin. Xwekujiya wê, ku bi têkoşînên wê yên derûnî ve girêdayî ye, bûyereke navendî ya jiyana wê ye , û ji ber vê yekê, mirina wê û sedemên wê rasterast bandorê li awayê ku em berhemên wê yên ku jixwe bi mijarên kesane ve girêdayî ne, dixwînin û şîrove dikin, dike. Mînak, zanîna li ser depresyona wê dikare xwendina me ya karakterên wekî Septimus Smith di Xanim Dalloway de, yê ku bi şoka şer û nexweşiya derûnî re têdikoşe, kûrtir bike. Bi vî awayî, xwekujiya Woolf bûye beşek ji “çîroka” wê, ku rexnegir û xwendevanan teşwîq dike ku li têkiliyên di navbera biyografî, psîkolojî û afirîneriya wêjeyî de bigerin.

Ev gotar dê bi hûrgilî li ser şert û mercên trajedîk ên xwekujiya Virginia Woolf di Adara 1941’ê de raweste. Herwiha, ew ê bertekên cihêreng ên ku mirina wê di nav derdorên wêjeyî, çapemenî û raya giştî de derxistin, analîz bike. Beşek girîng a lêkolînê dê li ser wê yekê be ku çawa ev bûyera xemgîn bandor li ser têgihiştin û şîrovekirina paşê ya berhemên wê yên wêjeyî kiriye, bi taybetî bi berçavkirina rexneya femînîst û lêkolînên trawmayê.

Xwekujiya Virginia Woolf, ku encama têkoşîneke dirêj a bi nexweşiya derûnî re û zextên cîhanek di nav şer de bû, ne tenê dawiya jiyaneke wêjeyî ya berbiçav bû, lê di heman demê de bû xalek werçerxê ku rê li ber ji nû ve şîrovekirin û nirxandineke kûrtir a berhemên wê vekir. Ev ji nû ve nirxandin, bi taybetî ji hêla rexneya femînîst ve hat meşandin, nirxa mayînde ya Woolf wekî rexnegireke civakê û pêşengeke modernîzmê bêtir xurt kir, û têgihiştina me ya li ser têkiliya tevlihev a di navbera jiyan, huner, trawma û zayendê de kûrtir kir.

II. Jiyana Virginia Woolf: Konteksta Kesane û Wêjeyî

Ji bo têgihiştina kûr a xwekujiya Virginia Woolf û mîrateya wê, pêwîst e ku em pêşî li jiyana wê, paşxaneya malbatî, perwerdehî, têkiliyên rewşenbîrî û bi taybetî jî têkoşînên wê yên bi nexweşiya derûnî re binêrin. Van faktoran hemûyan bi awayekî rasterast an nerasterast bandor li ser jiyan û hunera wê kirin.

• Malbat, perwerdehî û salên destpêkê. Adeline Virginia Stephen di 25’ê Çileya 1882’an de li Londonê, di nav malbateke xwedî îmtiyaz û rewşenbîr de ji dayik bû. Bavê wê, Sir Leslie Stephen, nivîskar, dîroknas û rexnegirekî navdar ê serdema Vîktoryayê bû, û diya wê, Julia Prinsep Jackson, ji malbateke bi navûdeng di warê bedewî û xêrxwaziyê de dihat. Virginia li malê, di nav pirtûkxaneya mezin û dewlemend a bavê xwe de perwerde dît, ku ev yek derfeteke bêhempa ji bo pêşketina wê ya rewşenbîrî peyda kir, lê di heman demê de ew ji perwerdehiya fermî ya ku birayên wê distandin, mehrûm hişt. Ev ezmûna perwerdehiya nefermî û cudahiya zayendî di perwerdehiyê de paşê di nivîsên wê yên femînîst de bi awayekî berfireh cih girt. Jiyana wê ya destpêkê bi çend bûyerên trawmatîk hat nîşankirin. Mirina diya wê di sala 1895’an de, dema ku Virginia tenê 13 salî bû, şokek mezin bû û yekemîn krîza wê ya derûnî ya mezin tetikand. Du sal şûnde, mirina xwişka wê ya nîv, Stella Duckworth, ku ji bo wê wekî dayikekê bû, û paşê di sala 1904’an de mirina bavê wê, birînên hestyarî yên kûr li dû xwe hiştin û bandorek mayînde li ser tenduristiya wê ya derûnî kirin. Fêmkirina van travmayên destpêkê ji bo têgihiştina bingehên têkoşînên wê yên derûnî yên paşê û hin mijarên dûbare di berhemên wê de (wekî windahî, bîranîn, û mirin) krîtîk e.
• Koma Bloomsbury û bandora wê. Piştî mirina bavê wan di sala 1904’an de, Virginia û xwişk û birayên wê – Vanessa, Thoby, û Adrian – koçî taxa Bloomsbury ya Londonê kirin. Mala wan li Gordon Square zû bû navendek ji bo komeke ciwan a rewşenbîr, hunermend û nivîskaran ku paşê wekî “Koma Bloomsbury” hat nasîn. Di nav endamên sereke yên vê komê de kesayetiyên wekî rexnegirê hunerê Clive Bell (ku paşê bi Vanessa re zewicî), nivîskar Lytton Strachey, aborînas John Maynard Keynes, romannivîs E.M. Forster, û hunermend Duncan Grant hebûn. Koma Bloomsbury bi nêrînên xwe yên pêşverû yên li ser huner, wêje, siyaset, û exlaqê cinsî dihat nasîn; wan normên kevneşopî yên serdema Vîktoryayê red dikirin û girîngî didan azadiya kesane, dostaniyê û lêgerîna rewşenbîrî. Ev jîngeha rewşenbîrî ya zindî û piştgir ji bo pêşketina afirîner a Virginia Woolf pir girîng bû. Di sala 1912’an de, Virginia bi Leonard Woolf re, ku ew jî endamekî Koma Bloomsbury bû û karbidestekî kolonyal ê berê bû, zewicî. Bi hev re, wan di sala 1917’an de Çapxaneya Hogarth (Hogarth Press) ava kirin, ku di destpêkê de wekî hobiyek dest pê kir lê paşê bû yek ji çapxaneyên herî girîng ên wêjeya modernîst, û gelek berhemên Virginia, Sigmund Freud (bi wergera Îngilîzî), T.S. Eliot, û nivîskarên din ên nûjen weşandin. Koma Bloomsbury ne tenê piştgiriyeke rewşenbîrî û hestyarî ji Woolf re peyda kir, lê di heman demê de bandor li ser nêrînên wê yên li ser huner, femînîzm û pasîfîzmê jî kir, ku ev hemû di nivîsên wê de bi awayekî berfireh xuya dibin.
• Têkoşîna bi nexweşiya derûnî re: qeyran, teşhîsên muhtemel (bîpolarîte) û bandora trawmayê. Jiyana Virginia Woolf ji temenekî ciwan ve bi têkoşîneke dijwar û dûbare ya bi nexweşiya derûnî re hat nîşankirin. Yekem krîza wê ya mezin piştî mirina diya wê di 13 saliya wê de qewimî. Mirina bavê wê di sala 1904’an de jî bû sedema krîzeke din a giran û yekem hewldana wê ya xwekujiyê. Her çend di dema wê de teşhîsên derûnî ne ewqas pêşketî bûn û ew bi gelemperî wekî “neurasthenia” an “hîsterî” dihat binavkirin, lêkolînerên nûjen, li ser bingeha danasînên wê yên di rojnivîsk û nameyên wê de û şahidiyên kesên nêzîkî wê, bi gelemperî pêşniyar dikin ku ew bi nexweşiya bîpolar (ku berê wekî nexweşiya manîk-depresîf dihat nasîn) diêşiya. Ev nexweşî bi periyodên manî (heyecaneke zêde, bêxewî, ramanên bilez) û periyodên depresyonê yên kûr (xemgînî, bêhêvîtî, ramanên xwekujiyê) tê karakterîzekirin. Woolf di tevahiya jiyana xwe ya mezinan de bi awayekî periyodîk van qeyranan jiyan kir, û ew gelek caran neçar ma ku li saziyên taybet ên ji bo “rehetbûna nervan” bimîne, ku tê de bi metodên wekî îzolasyon û xwarina bi zorê dihat dermankirin, metodên ku wê jê nefret dikir. Zanyarên hevdem her weha girîngiyeke mezin didin bandora trawmayên zarokatiyê li ser tenduristiya derûnî ya Woolf. Bi taybetî, di nivîsên xwe yên otobiyografîk ên wekî “A Sketch of the Past” û “22 Hyde Park Gate” de, Woolf bi awayekî eşkere behsa destdirêjiya zayendî ya ku ji hêla nîvbirayên xwe, George û Gerald Duckworth ve, lê hatiye kirin, dike. Tê bawer kirin ku van ezmûnên trawmatîk, ligel windahiyên hestyarî yên dûbare, bandorek girîng li ser pêşketin û giraniya nexweşiya wê ya derûnî kirine. Woolf bi xwe jî di rojnivîsk û nameyên xwe de behsa “cinan” û “dengên” ku dibihîstin dike, ku ev jî nîşanên krîzên wê yên psîkotîk bûn. Têkoşînên derûnî yên Woolf ne tenê ji ber bûyerên trawmatîk ên yekane bûn, lê belê encama têkiliyek tevlihev a faktorên genetîk (bavê wê, Leslie Stephen, jî bi periyodên depresyonê re rû bi rû mabû, û xwişka wê ya nîv, Laura, li saziyekê hatibû girtin) , trawmayên zarokatiyê (destdirêjiya zayendî) , windahiyên hestyarî (mirina endamên malbatê) , û zextên civakî yên li ser jinan di serdema wê de bû. Ev modela pir-sedemî ji bo têgihiştina kûrahiya êşa wê û berxwedana wê ya di heman demê de girîng e. Tevî van hemû dijwariyan, Koma Bloomsbury û paşê Çapxaneya Hogarth ji bo Woolf ne tenê jîngehên rewşenbîrî bûn, lê di heman demê de wekî pergalên piştgiriyê yên girîng û rêyên îfadekirina xwe kar dikirin. Ev destnîşan dike ku tevî têkoşînên xwe yên hundurîn, Woolf bi awayekî çalak li derdor û amûrên ku afirînerî û başbûna wê pêş dixistin, digeriya. Van pergalên piştgiriyê dibe ku di hin periyodan de alîkariya wê kiribin ku bi nexweşiya xwe re rû bi rû bimîne û berhemên xwe biafirîne, her çend di dawiyê de ew têrê nekirin ku pêşî li xwekujiya wê bigirin. Ev beş krîtîk e ji ber ku ew rasterast bi sedemên xwekujiya Woolf ve girêdayî ye. Têgihiştina kûrahiya têkoşînên wê yên derûnî û bandora trawmayê ji bo analîzkirina biryara wê ya dawî û her weha ji bo şîrovekirina karakterên wekî Septimus Smith di Xanim Dalloway de ku bi trawma û nexweşiya derûnî re têdikoşin, girîng e.Tablo 1: Bûyerên Sereke yên Jiyanê û Qonaxên Nexweşiya Derûnî ya Virginia Woolf

Sal	Bûyera Jiyanê ya Girîng	Qonaxa Nexweşiya Derûnî (Li gorî Çavkaniyan)
1895	Mirina diya wê, Julia Stephen	Yekemîn krîza derûnî ya mezin
1897	Mirina xwişka wê ya nîv, Stella Duckworth	Xwesteka mirinê di 15 saliya xwe de îfade kir
1904	Mirina bavê wê, Sir Leslie Stephen	Krîzeke psîkolojîk a giran, herî kêm yek hewldana xwekujiyê, bi kurtî li sazîgehekê hat girtin
1906	Mirina birayê wê, Thoby Stephen	Bandorek neyînî ya din li ser rewşa wê ya hestyarî.
1910, 1912, 1913	Zewaca bi Leonard Woolf re (1912), periyodên nexweşiyê	Sê caran li Burley House, navendek ji bo nexweşiyên nervan, ma; “dermankirina rehetbûnê” ya ku jê nefret dikir.
1913	Hewldana xwekujiyê ya cidî bi dozek zêde ya Veronal	Ji hêla Geoffrey Keynes ve hat xilaskirin; ji bo du salên din bêîstîkrar ma.
1915	Weşandina romana yekem, The Voyage Out (piştî derengmayînê)	Hîn jî di bin bandora krîza 1913-1915’an de bû.
1917	Damezrandina Çapxaneya Hogarth bi Leonard Woolf re	Periyodek çalakiya afirîner û weşangeriyê.
1922-1931	Weşandina berhemên mezin (Jacob’s Room, Mrs Dalloway, To the Lighthouse, Orlando, A Room of One’s Own, The Waves)	Periyodên afirîneriyê yên xurt, lê her weha bi periyodên westandin û depresyonê yên piştî temamkirina berheman re têkel bû.
1936-1937	Mirina biraziyê wê Julian Bell di Şerê Navxweyî yê Spanyayê de; weşandina The Years	Xemgîniyek mezin; The Years ji bo wê nivîsandineke dijwar bû.
1939-1941	Destpêka Şerê Cîhanê yê Duyemîn; bombebarana Londonê; temamkirina Between the Acts	Tirs û xof ji şer, windakirina mala Londonê, westandina piştî temamkirina romanê, depresyona kûr a dawî.
1941	Xwekujî	Di 28’ê Adarê de xwe di Çemê Ouse de fetisand.

III. Rêya Ber Bi Xwekujiyê: Salên Dawî û Krîza 1941

Salên dawî yên jiyana Virginia Woolf bi zêdebûna tengezariyên kesane û yên cîhanî re derbas bûn, ku ev yek jî rewşa wê ya derûnî ya jixwe nazik girantir kir û di dawiyê de ew ber bi xwekujiyê ve bir.

• Bandora Şerê Cîhanê yê Duyemîn. Destpêka Şerê Cîhanê yê Duyemîn di îlona 1939’an de bandorek wêranker û kûr li ser Virginia Woolf kir. Wekî pasîfîstek dilsoz û kesekî ku jixwe ji ber Şerê Cîhanê yê Yekemîn travmatîze bûbû, wêraniya şerê nû, bombebaranên li ser Îngilîstanê (Blitz), û gefa dagirkirina Naziyan a li ser welatê wê, ew kûr xemgîn û bêhêvî kir. Mala wan a li Meydana Mecklenburgh a Londonê di dema êrîşên hewayî de zirar dît, û ew û Leonard neçar man ku piraniya dema xwe li mala xwe ya li gundê Rodmellê li Sussex, Monk’s House, derbas bikin. Ev hesta bêewlehî, windabûn, û tirsa ji pêşerojê zextek mezin li ser rewşa wê ya derûnî ya jixwe lawaz zêde kir. Wê ji tevlêbûna mêrê xwe Leonard di Home Guard (Parastina Malê) de jî nerazîbûn nîşan da, û li ser helwesta xwe ya pasîfîst ma. Konteksta şer girîng e ji ber ku ew yek ji faktorên derveyî yên sereke bû ku krîza dawî ya Woolf girantir kir. Ew ne tenê tirsek kesane bû, lê di heman demê de têkçûna îdealên wê yên pasîfîst û mirovahî jî temsîl dikir.
• Têkçûna rewşa derûnî û westandina ji nivîsandinê. Piştî temamkirina destnivîsa romana xwe ya dawî, Navbera Kiryaran (Between the Acts), di dawiya sala 1940’î an destpêka 1941’ê de, Woolf ket nav depresyoneke kûr û giran, mîna yên ku berê jî jiyan kiribû. Di nameya xwe ya xwekujiyê de, ew vê yekê bi zelalî tîne ziman: “Ez hîs dikim ku ez dîsa dîn dibim. Ez hîs dikim ku em nikarin careke din bikevin nav wan demên tirsnak. Û ez ê vê carê baş nebim”. Ew hîs dikir ku ew ê nikaribe êdî şer bike û hêza wê ya ji bo başbûnê nemaye. Di rojnivîska xwe de, ku heta çend roj berî mirina xwe jî nivîsandina wê berdewam dikir, wê behsa zêdebûna obsesyona xwe ya bi mirinê re û hesta xwe ya bêkêrbûnê dikir her ku rewşa wê xirabtir dibû. Ya herî girîng, ew nikaribû bixebite, ango binivîse, ku ji bo wê her dem rêbazek sereke ya ragirtin, başbûn û watedarkirina jiyanê bû. Ev yek rasterast rewşa derûnî ya Woolf berî xwekujiyê vedibêje û girêdana di navbera nexweşiya wê û nekarîna wê ya afirandinê de, ku ji bo wê jiyanî bû, destnîşan dike.
• Bûyera xwekujiyê: Çawanî û hûrgilî. Di 28’ê Adara 1941’ê de, roja Înê, Virginia Woolf bi mebesta xwekujiyê ji mala xwe ya li Monk’s House derket. Wê ji mêrê xwe Leonard re nameyek û ji xwişka xwe Vanessa Bell re jî nameyek hiştibû. Li gorî vegotina Leonard Woolf, ew wê rojê di baxçe de dixebitî û difikirî ku Virginia li hundur e. Dema ku ew ji bo firavînê çû hundur, wê nedît û nameya wê ya li ser maseya rûniştinê dît. Piştî xwendina nameyê, ew tavilê bi fikar ket û li dû wê geriya, bawer kir ku ew çûye ber bi Çemê Ouse yê ku li nêzî mala wan diherikî. Wî gopalê wê li qeraxa çem dît. Wê berikên paltoyê xwe bi kevirên mezin dagirtibû û xwe avêtibû nav ava sar û lez a çem. Laşê wê piştî sê hefteyan, di 18’ê Nîsanê de, ji hêla komek zarokan ve hat dîtin. Leonard Woolf neçar ma ku erka dijwar a naskirina termê wê pêk bîne. Paşê, axên Virginia Woolf di bin dareke elokê de li baxçeyê Monk’s House, cihê ku wê gelek salên xwe yên dawî lê derbas kiribû, hatin veşartin. Pêşkêşkirina hûrgiliyên bûyerê ji bo temamkirina vegotina trajediyê girîng e û bersivê dide yek ji pirsên sereke yên bikarhêner.
• Naverok û şîroveya nameya/nameyên xwekujiyê. Nameya ku Virginia Woolf ji mêrê xwe Leonard re hişt, belgeyek kûr hestyar û eşkere ye ku rewşa wê ya derûnî di kêliyên wê yên dawî de û motîvasyonên wê (wekî ku ew wan dibîne) radixe ber çavan. Di nameyê de, ew bi van gotinan dest pê dike: “Hezkiriyê min, ez teqez hîs dikim ku ez dîsa dîn dibim. Ez hîs dikim ku em nikarin careke din bikevin nav wan demên tirsnak. Û ez ê vê carê baş nebim. Ez dest bi bihîstina dengan dikim, û nikarim xwe kom bikim. Ji ber vê yekê ez tiştê ku herî baş xuya dike dikim.”. Ew evîna xwe ya kûr ji Leonard re û bextewariya ku wî daye wê tîne ziman: “Te bextewariya herî mezin a gengaz daye min. Tu bi her awayî her tişt bûyî ku kesek dikare bibe. Ez nafikirim ku du kes dikaribûn ji me bextewartir bin heta ku ev nexweşiya tirsnak hat.”. Lê di heman demê de, ew hesta xwe ya ku ew jiyana wî xera dike û bêyî wê ew ê karibe bixebite jî îfade dike: “Ez nikarim êdî şer bikim. Ez dizanim ku ez jiyana te xera dikim, ku bêyî min tu dikarî bixebitî. Û tu ê bikî, ez dizanim.”. Ew spasdariya xwe ji bo sebir û qenciya wî ya bêdawî tîne ziman û bi awayekî trajîk dibêje: “Heke kesek bikaribûya min xilas bike, ew ê tu bûyayî. Her tişt ji min çûye ji bilî piştrastiya qenciya te. Ez nikarim êdî jiyana te xera bikim.”. Nameya xwekujiyê ne tenê belgeyek bingehîn e ji bo têgihiştina rewşa derûnî ya Woolf, lê di heman demê de bûye mijara şîroveyên şaş ên çapemeniyê jî, ku ev yek di beşa bê de dê were nîqaşkirin. Şerê Cîhanê yê Duyemîn ne sedema bingehîn a xwekujiya Woolf bû, lê belê wekî “barkêşê dawî” li ser rewşa wê ya derûnî ya jixwe lawaz û têkçûyî kar kir. Nameya wê bi zelalî nîşan dide ku tirsa sereke ya wê vegera nexweşiya wê ya “tirsnak” a berê bû. Lêbelê, tirs û wêraniya şer, windakirina mala wan a li Londonê, û hesta giştî ya bêhêvîtiyê ya ku şer bi xwe re anî, bêguman vê tirsê kûrtir kir û hêviya başbûnê kêm kir. Di nameya xwe de, Woolf bi awayekî paradoksî xwekujiya xwe wekî rêyek ji bo “rizgarkirina” Leonard ji barê nexweşiya xwe û rêgirtina li ber “xerakirina” jiyana wî pêşkêş dike. Ev nîşan dide ku di hişê wê yê xemgîn de, ev çalakiya wêranker dikare wekî îfadeyeke çewisandî ya evîn û xema ji bo mêrê xwe were şîrove kirin, her çend ev yek bi awayekî objektîf ne rast be jî. Ev nêrîn ji hêla çavkaniyekê ve jî tê piştgirî kirin ku dibêje, “Bi awayekî, xwekujiya wê îfadeyeke evînê bû ji bo mêr û xwişka xwe”. Ev yek nîşan dide ku çiqas nexweşiya derûnî dikare têgihiştina rastiyê û têkiliyan biguherîne, û çalakiyên xwe-hilweşîner wekî fedakarî an hetta evîndarî werin dîtin.

IV. Bertekên Destpêkê li Hemberî Mirina Woolf

Mirina Virginia Woolf di Adara 1941’ê de di nav derdorên wêjeyî û raya giştî de bertekên cihêreng û carinan jî dijber derxist. Ev bertek ne tenê li ser kesayeta Woolf bi xwe, lê di heman demê de li ser rewşa civakî û siyasî ya wê demê û têgihiştina nexweşiya derûnî jî ronahiyê didin.

• Nûçegihandina çapemeniyê: şîroveyên şaş û kampanyayên dijber. Mirina Woolf di demekê de qewimî ku Îngilîstan di bin zexteke mezin a Şerê Cîhanê yê Duyemîn de bû û hestên neteweperestiyê di asta herî bilind de bûn. Di vê atmosfera tengezariyê de, hin beşên çapemeniyê, bi taybetî rojnameyên populer û yên rastgir, xwekujiya Woolf bi awayekî neyînî û carinan jî dijminane şîrove kirin. Ya herî berbiçav, nameya wê ya xwekujiyê ya ji Leonard Woolf re bi awayekî çewt hate ragihandin û şîrovekirin. Gotinên wê yên wekî “Ez hîs dikim ku em nikarin careke din bikevin nav wan demên tirsnak” (ku bi zelalî behsa krîzên wê yên derûnî yên berê dikir) bi qestî an jî ji ber nezanînê wekî “Ez hîs dikim ku ez nikarim di van demên tirsnak de berdewam bikim” (ku dihat wateya ku ew nikare bi dijwariyên şer re rû bi rû bimîne) hatin guhertin û belavkirin. Sernivîsek di The Sunday Times de bi awayekî heqaretamêz nivîsîbû: “Nikare Êdî Berdewam Bike” (‘Cannot Go On Any Longer’). Ev şîroveya çewt û berovajîkirina gotinên wê, Woolf wekî kesekî qels, xweperest, û hetta xayînê welat nîşan da ku di saeta herî dijwar a welatê xwe de dev jê berdaye û ji berpirsiyariyên xwe reviyaye. Ev yek jî wekî fersendek hate bikaranîn da ku êrîşî rewşenbîr, hunermend û nivîskarên modernîst bi giştî bê kirin, yên ku bi nêrînên xwe yên dijberî şer û rexneyên xwe yên li ser civakê dihatin nasîn. Leonard Woolf bi hêrs hewl da ku van şîroveyên çewt di nameyekê de ji edîtorê The Sunday Times re rast bike û cewhera nexweşiya Virginia û sedemên rastîn ên xwekujiya wê rave bike, lê hewildanên wî jî bi sernavên xapînok hatin weşandin û şîroveya çewt berdewam kir. Ev beş ji bo têgihiştina konteksta civakî û siyasî ya mirina Woolf û awayê ku çawa trajediya wê ya kesane ji bo armancên îdeolojîk hate bikaranîn, girîng e. Ew her weha nezanî û pêşdaraziyên wê demê yên li hemberî nexweşiya derûnî radixe ber çavan. Êrîşên çapemeniyê yên li ser Woolf û derdora wê berî mirina wê dibe ku zextek din li ser rewşa wê ya derûnî ya jixwe xirab zêde kiribe. Her çend ne sedema sereke be jî, ev atmosfera dijminane ya giştî dikare wekî faktorek din a stresê were hesibandin ku dibe ku hesta wê ya bêhêvîtiyê kûrtir kiribe.Tablo 2: Şîrovekirina Çewt a Nameya Xwekujiya Woolf ji hêla Çapemeniyê ve

Gotina Rastîn ji Nameyê (ji Leonard re)	Gotina Çewt a Çapemeniyê (wekî ku hat ragihandin)	Çavkaniya Çapemeniyê (Mînak)	Wateya Îmakirî ya Şîroveya Çewt
“Ez hîs dikim ku em nikarin careke din bikevin nav wan demên tirsnak.” (I feel we can’t go through another of those terrible times.)	“Ez hîs dikim ku ez nikarim di van demên tirsnak de berdewam bikim.” (I feel I cannot go on any longer in these terrible times.)	The Sunday Times	Woolf ji ber dijwariyên Şerê Cîhanê yê Duyemîn xwekujî kiriye; ew qels û tirsonek e.
“Û ez ê vê carê baş nebim.” (And I shan’t recover this time.)	Bi gelemperî bi konteksta şer ve hate girêdan, wekî ku ew ji rewşa welat bêhêvî bûye.	Rojnameyên cihêreng	Bêhêvîtî ji rewşa giştî, ne ji nexweşiya kesane.
Tevahiya nameyê hezkirin û spasdariya ji Leonard re û tirsa ji vegera nexweşiyê îfade dike.	Bi sernavê “Nikare Êdî Berdewam Bike” (‘Cannot Go On Any Longer’) hate kurtkirin û heqaret lê hate kirin.	The Sunday Times	Xwekujî wekî kiryareke xweperestî û îstifayê ji jiyanê.

• Bertekên di nav derdorên wêjeyî û hevalên wê de. Berevajî bertekên neyînî û dijminane yên hin beşên çapemeniyê, heval û hogirên Virginia Woolf û kesayetiyên navdar ên cîhana wêjeyê bi xemgînî, şok û sempatî bersiv dan mirina wê. Gelek nameyên sersaxiyê ji mêrê wê Leonard Woolf û xwişka wê Vanessa Bell re hatin şandin. Van nameyan, ku niha di arşîvan de têne parastin, wêneyekî pir cuda yê Virginia Woolf ji yê ku di çapemeniyê de dihat nîşandan, pêşkêş dikin: ew ne wekî “esteteke dûr û sar” lê belê wekî “hevaleke germ, henekçî, jîndar û dilovan” dihat bi bîr anîn. Kesayetiyên wêjeyî yên wekî T.S. Eliot, E.M. Forster, û H.G. Wells xemgîniya xwe ya kûr ji bo windakirina Woolf anîn ziman. T.S. Eliot, di mersiyeya xwe ya ji bo Virginia Woolf de ku di kovara Horizon de di Gulana 1941’ê de hate weşandin, nivîsî: “Bi mirina Virginia Woolf re, şêweyek çandê bi tevahî şikest. Di navenda wê de bê Virginia Woolf, ew ê bêform an marjînal bimaya.”. Van gotinan girîngiya navendî ya Woolf di çanda wêjeyî ya Îngilîzî ya serdema xwe de bi awayekî berbiçav destnîşan dikin. Gelek kesan di nameyên xwe de qîmeta lênêrîn û piştgiriya bêhempa ya ku Leonard Woolf û Vanessa Bell di tevahiya salên nexweşiya Virginia de jê re peyda kiribûn, bilind nirxandin û spasdariya xwe ji wan re anîn ziman. John Lehmann, nivîskar û weşanger, ji Leonard re nivîsî ku “qet nebe divê hûn zanibin ku heke lênêrîna we ya van hemû salan nebûya, dibe ku trajedî zûtir biqewimiya, û ewqas tiştên hêja yên di wêjeya Îngilîzî de dibe ku qet nehatibûna nivîsandin.”. Ev dijberiya di bertekan de girîng e ji ber ku ew du têgihiştinên cihê yên Woolf û mirina wê nîşan dide: yek ji hêla raya giştî ya neagahdar, populîst û carinan dijminane ve hatî çêkirin, û ya din ji hêla kesên ku wê ji nêz ve nas dikirin, qîmeta huner û kesayeta wê dizanibûn, û ji kûrahiya têkoşînên wê yên bi nexweşiya derûnî re agahdar bûn. Bertekên cihêreng ên li hember mirina Woolf ne tenê li ser Woolf bi xwe, lê di heman demê de li ser şikestinên çandî yên kûrtir ên wê demê jî ronahiyê dide: di navbera raya giştî ya populîst û elîta rewşenbîr de, di navbera têgihiştina kevneşopî ya “erkê” û têgihiştinên nûjen ên li ser huner û nexweşiya derûnî de. Mirina Woolf bû qadeke şer ji bo van nirxên dijber.

V. Mîrateya Piştî Mirinê: Ji Nû Ve Nirxandina Berhem û Kesayeta Woolf

Mirina trajedîk a Virginia Woolf ne tenê dawiya jiyaneke wêjeyî ya awarte bû, lê di heman demê de destpêka pêvajoyeke dirêj û tevlihev a ji nû ve nirxandin û şîrovekirina berhem û kesayeta wê bû. Ev pêvajo bi guherînên di navûdengê wê yê wêjeyî de, rabûna tevgerên rexneyî yên nû, û têgihiştinên kûrtir ên li ser têkiliya di navbera jiyan, nexweşî û hunera wê de hat nîşankirin.

• Bandora xwekujiyê li ser navûdengê wê yê wêjeyî: ji paşguhkirinê ber bi “Tayê Virginia Woolf”. Di salên yekser piştî mirina Woolf de, û nemaze piştî bidawîbûna Şerê Cîhanê yê Duyemîn, berhemên wê ji bo demekê ketin ber pêleke paşguhkirinê di nav raya giştî û heta radeyekê di nav derdorên akademîk de jî. Di salên 1950 û 1960’î de, dîtina pirtûkên wê dijwar bû û ew kêm caran di bernameyên dersên wêjeyê yên zanîngehan de cih digirtin. Lêbelê, ji destpêka salên 1970’yî û pê ve, eleqeyek nû, xurt û berfireh ji bo Woolf û berhemên wê derket holê. Ev vejîna eleqeyê ewqas xurt bû ku hin rexnegiran jê re gotin “Virginia Woolf Fever” (Taya Virginia Woolf). Yek ji faktorên girîng ên ku vê “tayê” gurr kir, weşandina biyografiya berfireh û bi bandor a Virginia Woolf ji hêla biraziyê wê, Quentin Bell ve, di sala 1972’an de bû. Ev biyografî, ku hûrgiliyên jiyana wê ya kesane û têkoşînên wê yên bi nexweşiya derûnî re bi awayekî eşkere pêşkêş dikir, eleqeya xwendevanên nû kişand û rê li ber lêkolînên kûrtir vekir. Ev guherîn di navûdengê Woolf de nîşan dide ku çawa nirxandina wêjeyî dikare bi demê re biguhere û çawa faktorên derveyî (wekî biyografî û tevgerên rexneyî yên nû) dikarin bandorê li ser kanonîzekirin û têgihiştina nivîskarekî bikin.
• Rola rexneya femînîst di vejandina Woolf de. Bêguman, yek ji faktorên herî girîng û diyarker ên di vejandina navûdengê Virginia Woolf de rabûn û geşbûna rexneya wêjeyî ya femînîst di salên 1970’yî û pê de bû. Rexnegirên femînîst di berhemên Woolf de, bi taybetî di eseaya wê ya şoreşger Jûreyek Ji Bo Xwe (A Room of One’s Own) û di romanên wê yên ku bi awayekî kûr û hestiyar jiyana hundurîn, ezmûn û astengiyên jinan vedikolin, dengekî pêşeng, xurt û îlhambexş dîtin. Wan Woolf ne tenê wekî nivîskareke modernîst a jêhatî, lê di heman demê de wekî yek ji “dayikên” damezrîner ên kevneşopiya wêjeyî ya jinan û rexneya femînîst nas kirin. Berhemên wê bûne bingehek ji bo analîzkirina patryarkayê, têkiliyên zayendî, rola jinê di civak û wêjeyê de, û girîngiya hebûna dengekî jinane yê serbixwe. Gotinên Woolf ên navdar ên wekî “Jinek divê pere û jûreyek ji xwe re hebe heke ew ê çîrokan binivîse” bûne sloganên tevgera femînîst û îlhamek ji bo nifşên nivîskar û çalakvanên jin. Ev xal girîng e ji ber ku ew nîşan dide ka çawa çarçoveyek teorîk a nû (femînîzm) dikare bi tevahî têgihiştin û nirxandina nivîskarek biguherîne û wê ji nû ve bike navendek girîng a wêjeyê û nîqaşên çandî.
• Nêzîkatiyên nû: lêkolînên trawmayê, psîkoanalîz û nivîsandin wek terapî. Ji bilî rexneya femînîst, nêzîkatiyên din ên rexneyî û teorîk jî di salên dawî de ji nû ve û bi awayekî kûrtir eleqeyê bi Virginia Woolf û berhemên wê re nîşan dane. Lêkolînên trawmayê, ku di dawiya sedsala 20-an û destpêka sedsala 21-an de geş bûn, destnîşan kirin ku çawa ezmûnên trawmatîk ên Woolf – wekî mirina endamên malbatê di temenekî ciwan de û bi taybetî destdirêjiya zayendî ya ku ew di zarokatiya xwe de jê re rû bi rû mabû – dibe ku bandorek kûr li ser şêwaza wê ya nivîsandinê ya avant-garde, vegotina wê ya perçebûyî, û mijarên ku wê di berhemên xwe de vekolandine, kiribe. Hin lêkolîneran pêşniyar kirin ku nivîsandin ji bo Woolf celebek “scriptotherapy” (terapiya bi nivîsandinê) bû, rêyek ji bo rûbirûbûna bi bîranînên trawmatîk, hewldana ji bo watedarkirina wan, û dibe ku hewldanek ji bo başbûn û ji nû ve avakirina xwe bû. Nêzîkatiyên psîkoanalîtîk jî, ku ji mêj ve bi berhemên Woolf re eleqedar bûn, li ser têkiliya tevlihev a di navbera jiyana wê ya hundurîn, nexweşiya wê ya derûnî, û pêvajoya afirîneriya wê ya wêjeyî de sekinîn. Van nêzîkatiyan kûrahiyeke din li têgihiştina me ya Woolf zêde dikin, û nîşan didin ku berhemên wê ne tenê hunerî ne lê di heman demê de belgeyên kûr ên psîkolojîk û hestyarî ne ku têgihiştinên girîng li ser xwezaya mirovî pêşkêş dikin.
• Çawa mirina wê têgihiştina me ya li ser berhemên wê guhertiye. Mirina trajedîk a Virginia Woolf û zanîna berfirehtir a li ser têkoşînên wê yên dirêj ên bi nexweşiya derûnî re bêguman bandor li ser awayê ku xwendevan û rexnegir nêzîkî berhemên wê dibin, kiriye. Ev yek bûye sedem ku baldartir û bi hestiyariyeke zêdetir li ser mijarên wekî mirin, windahî, trawma, îzolasyon, û hişmendiya perçebûyî di romanên wê de were sekinandin. Mînak, karakterê Septimus Warren Smith di Xanim Dalloway de, yê ku bi şoka şer (shell shock) û halusînasyonan re têdikoşe û di dawiyê de xwekujî dike, piştî mirina Woolf û bi zêdebûna têgihiştina li ser nexweşiya bîpolar û PTSD, bi rengekî hê berbiçavtir û bi empatî tê xwendin. Her weha, xwekujiya wê pirsên kûr û mayînde li ser rola hunermend di civakê de, zextên li ser kesên xwedî hestiyariyeke awarte, û têkiliya di navbera êş û afirîneriyê de derxistiye holê. Zanîna li ser dawiya jiyana wê carinan wekî prîzmayek kar dike ku tê de berhemên wê têne şikandin û şîrovekirin, carinan bi awayên ku ronahiyên nû li ser wan dixin, û carinan jî dibe ku bi awayên ku hunera wê di bin siya biyografiya wê de dihêlin. Xwekujiya Woolf, her çend trajediyek bû, bi awayekî paradoksî bû katalîzatorek ji bo eleqeyeke kûrtir û mayîndetir ji bo berhemên wê. Ew bû sedem ku rexnegir û xwendevan ji nû ve li mîrateya wê binêrin, nemaze bi rêya lensên nû yên wekî femînîzm û lêkolînên trawmayê, ku dibe ku bêyî trajediya mirina wê û eleqeya biyografîk a ku ew derxist holê, ewqas zû û bi hêz pêş nekevin. Mirina wê ya trajedîk û têkoşînên wê yên derûnî, ku di biyografiyan û weşandina rojnivîsk û nameyên wê de bi hûrgilî hatin vegotin, bûne mijarên balkêş ji bo lêkolînê. Ev eleqeya biyografîk rê li ber lêkolînên kûrtir ên li ser têkiliya di navbera jiyana wê û hunera wê de vekir. Woolf ji nivîskarekî modernîst ê girîng wêdetir e; ew bûye îkonek çandî ku têkoşînên bi nexweşiya derûnî re, afirîneriya jinan, û rexneya li ser patryarkayê temsîl dike. Mîrateya wê ya tevlihev e ji ber ku ew hem ji ber hunera xwe ya bilind, hem ji ber têkoşînên xwe yên kesane, û hem jî ji ber awayê ku mirina wê bûye sembolek ji bo mijarên berfirehtir, tê bi bîr anîn. Van aliyên cihêreng ên jiyan û karê wê bûne sedem ku ew ji hêla komên cihêreng ve wekî kesayetek girîng were dîtin. Ji ber vê yekê, ew ne tenê îkonek wêjeyî ye, lê di heman demê de îkonek çandî ye ku gelek wateyên cihêreng hildigire, ku ev yek mîrateya wê tevlihev û pir-qatî dike.

VI. Encama Giştî

Lêkolîna li ser xwekujiya Virginia Woolf di sala 1941’ê de, bertekên destpêkê yên li hember mirina wê, û ji nû ve nirxandina paşê ya mîrateya wê ya wêjeyî, wêneyekî tevlihev û pir-qatî yê jiyan û hunera yek ji girîngtirîn nivîskarên sedsala 20-an pêşkêş dike. Jiyana Woolf bi têkoşîneke dirêj û bi êş a bi nexweşiya derûnî re, ku bi trawmayên zarokatiyê û zextên civakî re girantir bûbû, hat nîşankirin. Xwekujiya wê, di nav atmosfera gemar a Şerê Cîhanê yê Duyemîn de, ne tenê encama vê têkoşîna kesane bû, lê di heman demê de bû sedema bertekên cihêreng: ji hêla hin beşên çapemeniyê ve bi awayekî hovane hate şîrovekirin û ji bo armancên îdeolojîk hate bikaranîn, lê ji hêla heval û hogirên wê yên wêjeyî ve bi xemgînî û rêzdariyeke kûr hate pêşwazîkirin.

Piştî serdemeke paşguhkirinê, mîrateya Woolf bi taybetî bi saya rabûna rexneya femînîst û nêzîkatiyên nû yên wekî lêkolînên trawmayê ji nû ve vejînek xurt jiyan kir. Van nêzîkatiyan ne tenê nirxa hunerî ya berhemên wê ji nû ve piştrast kirin, lê di heman demê de têgihiştinên nû li ser têkiliya di navbera jiyana wê ya kesane, ezmûnên wê wekî jin, nexweşiya wê, û afirîneriya wê ya bêhempa de pêşkêş kirin. Mirina wê, her çend trajediyek bû, bi awayekî paradoksî rê li ber eleqeyeke kûrtir û mayîndetir ji bo karê wê vekir.

Virginia Woolf ne tenê wekî yek ji stûnên sereke yên modernîzma wêjeyî dimîne, ku bi nûjeniyên xwe yên di warê şêwaz û teknîkê de navdar e, lê di heman demê de wekî dengekî girîng û pêşeng ji bo têgihiştina ezmûnên jinan, tevliheviyên hişmendiya mirovî, û bandora kûr a trawmayê li ser afirîneriyê jî girîngiya xwe diparêze. Mîrateya wê tevlihev e, ji ber ku ew hem bilindahiya hunera wê û hem jî trajediya kûr a jiyana wê ya kesane di nav xwe de dihewîne. Ew bûye îkonek çandî ku têkoşînên bi nexweşiya derûnî re, potansiyela afirîner a jinan, û rexneya li ser normên patryarkal temsîl dike.

Mîrateya Woolf ne statîk e, lê bi berdewamî ji hêla nifşên nû yên xwendevan û rexnegiran ve ji nû ve tê şîrove kirin û tê xwedîkirin. Ev yek nîşan dide ku berhemên wê û çîroka jiyana wê xwedî kapasîteyeke awarte ne ku bi mijar û fikarên hevdem re bipeyivin, ji femînîzmê bigire heta tenduristiya derûnî û lêkolînên trawmayê. Ev “zindîbûna” mîrateya wê, girîngiya wê ya mayînde û gerdûnî piştrast dike. Doza Virginia Woolf me vedixwîne ku em bi berdewamî li ser têkiliyên kûr û carinan bi êş ên di navbera ezmûnên jiyanê, nexweşiya derûnî, rûbirûbûna bi mirinê re, û kapasîteya mirovî ya ji bo afirandina hunerê û wateyê bifikirin. Çîroka wê pirsên mayînde derbarê nirx û bihayê afirîneriyê, û berxwedana ruhê mirovî li hember dijwariyan de derdixe holê.

VII. Çavkanî

• : Wikipedia. “Virginia Woolf.”
• : Brooklyn Museum. “Virginia Woolf.”
• : Trinity Tripod. “Virginia Woolf’s Legacy of Gender Equality and Activism.”
• : Gould Guides Carleton College. “Woolf in Context.”
• : Fiveable Library. “Virginia Woolf’s Literary Techniques & Major Works.”
• : The Marginalian. “Virginia Woolf’s Suicide Letter.”
• : Literature Cambridge. “Afterlives: Virginia Woolf.”
• : Social Studies Help. “Virginia Woolf: A Leading Voice in Modernist Literature.”
• : Britannica. “Virginia Woolf – Legacy.”
• : The New York Public Library. “Virginia Woolf: A Modern Mind.”
• : Fiveable Library. “Virginia Woolf’s Mrs. Dalloway.”
• : EBSCO Research Starters. “The Diary of Virginia Woolf by Virginia Woolf.”
• : Blogging Woolf. “Leonard Woolf’s thoughts on Virginia’s death 82 years ago.”
• : Theut, K. “The Delicate Art of Anonymity: Scriptotherapy and the Assumption of Authorial Agency in Virginia Woolf’s Mrs. Dalloway.” (University of Michigan Honors Thesis)
• : Alharbi, A. “Writing as Therapy in Virginia Woolf’s Mrs. Dalloway.” (Auburn University at Montgomery Thesis)
• : Literature Cambridge. “Afterlives: Virginia Woolf.”
• : Études britanniques contemporaines. “Virginia Woolf, A Room of One’s Own and the Writing of Women’s (Literary) History.”
• : Yale Modernism Lab. “Virginia Woolf.”
• : Literature Cambridge. “Afterlives: Virginia Woolf.” (Dîsa, ji bo bertekên kesane û nameyên sersaxiyê)
• : Theut, K. “The Delicate Art of Anonymity: Scriptotherapy and the Assumption of Authorial Agency in Virginia Woolf’s Mrs. Dalloway.” (Dîsa, ji bo lêkolînên trawmayê û femînîzmê)
• : Journal of Research in Social Sciences. “Semantic Analysis of Suicidal Elements in Virginia Woolf’s The Waves.”
• : Gale Literature Resource Center. “Virginia Woolf.”
• : Atlantis Press. “A Feminist Approach to Analyze Virginia’s Death in The Hours.” (Her çend li ser “The Hours” be jî, dibe ku têgihiştinên li ser şîroveya femînîst a mirina Woolf hebe)
• : Wikipedia. “Virginia Woolf.” (Extensive biographical and mental health details)
• : The Marginalian. “Virginia Woolf, Her Suicide Letter, and the Cruel Misinterpretations of the Press.”
• : Literature Cambridge. “Afterlives: Virginia Woolf.” (Context of suicide, WWII, press misquoting)
• : Social Studies Help. “Virginia Woolf: A Leading Voice in Modernist Literature.” (Bloomsbury Group, feminism)
• : Theut, K. “The Delicate Art of Anonymity: Scriptotherapy and the Assumption of Authorial Agency in Virginia Woolf’s Mrs. Dalloway.” (Trauma, mental illness, writing as therapy)
• : Alharbi, A. “Writing as Therapy in Virginia Woolf’s Mrs. Dalloway.” (Tragedies, bipolar disorder, Clarissa/Septimus)
• : Blogging Woolf. “Leonard Woolf’s thoughts on Virginia’s death 82 years ago.” (Leonard’s account, suicide note)
• : EBSCO Research Starters. “The Diary of Virginia Woolf by Virginia Woolf.” (Content of diaries, personality)
• : Études britanniques contemporaines. “Virginia Woolf, A Room of One’s Own and the Writing of Women’s (Literary) History.” (Feminist literary criticism, A Room of One’s Own)
• : Journal of Feminist Scholarship. “The Politics of Writing, Writing Politics: Virginia Woolf’s A [Virtual] Room of One’s Own.” (A Room of One’s Own in modern context)
• : Journal of Research in Social Sciences. “Semantic Analysis of Suicidal Elements in Virginia Woolf’s The Waves.” (Suicidal elements in works, connection to personal life)
• : Gale Literature Resource Center. “Virginia Woolf.” (Fluctuations in literary reputation, “Virginia Woolf Fever”)

WERGIRTÎ

1. Virginia Woolf – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Virginia_Woolf 2. http://www.brooklynmuseum.org, https://www.brooklynmuseum.org/eascfa/dinner_party/place_settings/virginia_woolf#:~:text=(b.,and%20the%20treatment%20of%20time. 3. Virginia Woolf: A Leading Voice in Modernist Literature …, https://socialstudieshelp.com/virginia-woolf-a-leading-voice-in-modernist-literature/ 4. Virginia Woolf’s literary techniques and major works | English Novels Class Notes – Fiveable, https://library.fiveable.me/the-english-novel/unit-9/virginia-woolfs-literary-techniques-major-works/study-guide/Z3KVCoaaT6iLfqIc 5. Virginia Woolf – Modernist Writer, Feminist, Novelist | Britannica, https://www.britannica.com/biography/Virginia-Woolf/Legacy 6. Virginia Woolf: A Modern Mind | The New York Public Library, https://www.nypl.org/events/exhibitions/virginia-woolf 7. Virginia Woolf’s Legacy of Gender Equality and Activism – Trinity Tripod, https://trinitytripod.com/arts/virginia-woolfs-legacy-of-gender-equality-and-activism/ 8. ENGL 353: The Writings of Virginia Woolf – Research Guides at Carleton College, https://gouldguides.carleton.edu/engl353 9. March 28, 1941: Virginia Woolf’s Suicide Letter and Its Cruel …, https://www.themarginalian.org/2014/03/28/virginia-woolf-suicide-letter/ 10. Afterlives of Virginia Woolf – Literature Cambridge, https://www.literaturecambridge.co.uk/news/afterlives-vw 11. Virginia Woolf’s Mrs. Dalloway | English Literature – 1850 to 1950 Class Notes | Fiveable, https://library.fiveable.me/literature-in-english-the-mid-19th-through-the-mid-20th-century/unit-6/virginia-woolfs-mrs-dalloway/study-guide/MUDd8DGyTdVegp7Q 12. digitalarchives.aum.edu, https://digitalarchives.aum.edu/sites/default/files/2023-12/Thesis_201_Alharbi.pdf 13. Virginia Woolf – Modernism Lab – Yale University, https://campuspress.yale.edu/modernismlab/virginia-woolf/ 14. illuminating Virginia Woolf’s authorial agency using modern trauma studies – University of Michigan, https://lsa.umich.edu/content/dam/english-assets/migrated/honors_files/Theut,%20Kaela_Thesis.pdf 15. The Diary of Virginia Woolf by Virginia Woolf | EBSCO Research …, https://www.ebsco.com/research-starters/history/diary-virginia-woolf-virginia-woolf 16. Leonard Woolf’s thoughts on Virginia’s death 82 years ago …, https://bloggingwoolf.org/2023/03/28/leonard-woolfs-thoughts-on-virginias-death-82-years-ago/ 17. http://www.atlantis-press.com, https://www.atlantis-press.com/article/25896210.pdf 18. Virginia Woolf | Databases Explored | Gale, https://www.gale.com/intl/databases-explored/literature/virginia-woolf 19. From Women’s History to Gender History: Rethinking (Literary …, https://journals.openedition.org/ebc/16417?lang=en 20. The Politics of Writing, Writing Politics: Virginia Woolf’s A [Virtual …, https://digitalcommons.uri.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1034&context=jfs 21. http://www.redalyc.org, https://www.redalyc.org/pdf/7038/703876867006.pdf