☺

xwende

—

Nivîsên Hişê Çêkirî

Weşandina Romana “Don Kîşot” a Miguel de Cervantes (1605 & 1615)

—

Ji aliyê

xwende

di nav

de

Zayîna Romana Modern û Bandora Wê ya Gerdûnî li ser Wêjeya Cîhanê

1. Destpêk (Pêşgotin)

1.1. Miguel de Cervantes û Konteksta Wêjeyî ya Serdema Zêrîn a Spanyayê

Miguel de Cervantes Saavedra (1547-1616) yek ji gewretirîn nivîskarên wêjeya Spanyolî û cîhanî ye, ku jiyana wî bi serpêhatiyên dijwar û rengîn dagirtî bû, û ev yek bi awayekî kûr bandor li ser berhemên wî, bi taybetî şahesera wî “Don Kîşot”, kir. Cervantes di malbateke feqîr de ji dayik bû; bavê wî bijîjkekî gerok bû. Jiyana wî ya leşkerî, beşdarbûna di Şerê Lepantoyê de (1571) ku tê de destê wî yê çepê birîndar bû û ji kar ket, dîlgirtina wî ji aliyê korsanên Berberî ve û pênc salên dîliyê li Cezayîrê, û paşê jî zehmetiyên aborî û zindanîbûn ji ber deynan, hemû tecrûbeyên bingehîn bûn ku kesayet û hunera wî şekilandin. Ev serpêhatî ne tenê wek bûyerên jînenîgarî mane, lê di heman demê de perspektîfa wî ya rexneyî li ser îdealîzma pûç û rastiya civakî ya tal kûr kirine. Ev nêrîna rexneyî bi awayekî hostayane di nav rûpelên “Don Kîşot” de, bi îroniyeke carinan bişirîn û carinan jî traji-komîk, xwe dide der.

Berhema Cervantes di çarçoveya Serdema Zêrîn a Spanyayê (Siglo de Oro) de, ku bi gelemperî wek serdemeke geşbûna çandî, hunerî û wêjeyî tê nasîn (nêzîkî 1492-1659), derket holê. Ev serdem, tevî dewlemendiya xwe ya çandî, bi nakokiyên siyasî, aborî û civakî jî tije bû. Aboriya Spanyayê, ku bi giranî xwe dispêra zêr û zîvê ku ji koloniyên Amerîkayê diherikî, di rastiyê de ne aram bû û welat gelek caran bi îflasê re rû bi rû dima. Di warê weşanê de, tevî ku çapemenî di salên 1470î de gihiştibû Spanyayê, bandora wê li ser bazara pirtûkan û statuya nivîskaran hêdî bû. Heta nêzîkî sala 1600î, piraniya nivîskaran nikarîbûn tenê bi firotina berhemên xwe debara xwe bikin û patronaj hîn jî çavkaniyeke girîng a dahatê bû. Xwendevanên wê demê jî bi giştî li du beşên serekî diqetiyan: discreto (xwendevanê zana û rexnegir) û vulgo (gelêrî, xwendevanê kêmperwerde). Cervantes bi xwe jî hay ji vê dualîteyê hebû û ev yek di pir-rengî û pir-qatîbûna “Don Kîşot” de, ku hem dikare xwendevanên gelêrî bi serpêhatiyên xwe kêfxweş bike hem jî ji xwendevanên zana re materyaleke kûr a analîzê pêşkêş bike, xuya dibe. Her çiqas Serdema Zêrîn wekî demeke “zêrîn” tê binavkirin, kêmbûna aborî û zextên li ser çapemeniyê, wek mînak kêmbûna kalîteya çapê piştî sala 1600î, paradoksekê nîşan dide. “Don Kîşot” di vê çarçoveya tevlihev de hem berhemeke lûtkeyê ye, hem jî bi awayekî nerasterast rexneyek li ser hin aliyên vê serdemê ye.

1.2. Pêşkeşkirina Romana “Don Kîşot”

“Don Kîşot”, bi sernavê xwe yê resen El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha (Mîrzayê Bihuner Don Kîşotê La Mançayî), di du beşan de hate weşandin. Beşa Yekem di sala 1605an de û Beşa Duyem jî di sala 1615an de ronahî dît. Weşandina Beşa Yekem serkeftineke mezin û bilez bi dest xist; di nava salekê de pênc caran li Spanyayê hate çapkirin û zû bo zimanên din hate wergerandin. Ev populerbûna berfireh bû sedem ku di sala 1614an de kesekî bi navê sexte Alonso Fernández de Avellaneda beşeke duyem a apokrîf (sexte) ji romanê re binivîse û biweşîne. Ev bûyer Cervantes aciz kir û wî lez da nivîsandina Beşa Duyem a xwe ya resen, ku tê de bi awayekî metafiksiyonel behsa vê sekna sexte jî dike û wê rexne dike. Beşa Duyem, ku deh sal piştî ya yekem hate weşandin, ne tenê berdewamiya serpêhatiyan bû, lê di heman demê de pêşketineke girîng di teknîk û kûrahiya romanê de jî nîşan da.

1.3. Teza Gotarê

“Don Kîşot” ne tenê parodiyeke hostayane li ser romansên şovalyerî yên ku di dema xwe de populerbûna xwe winda dikirin e, lê di heman demê de, û ya girîngtir, kevirekî bingehîn e di avakirina romana modern de. Bi nûjeniyên xwe yên di warê karakterîzasyon, teknîkên vegotinê, bikaranîna ziman, û mijarên felsefî yên gerdûnî de, Cervantes rê li ber formeke wêjeyî ya nû vekir ku heta roja îro jî bandora xwe didomîne. Ev gotar dê van nûjeniyan, temayên gerdûnî yên ku “Don Kîşot” dike berhemeke bêdem, bandora wê ya kûr û berfireh li ser wêjeya cîhanê, û bi taybetî werger, pêşwazî û cihê wê di nav wêjeya Kurdî de bi awayekî akademîk û analîtîk şîrove bike. Armanc ew e ku girîngiya “Don Kîşot” wekî mîrateyeke wêjeyî ya cîhanî û potansiyela wê ji bo lêkolînên berawirdî di konteksta Kurdî de bê ronîkirin.

2. “Don Kîşot” wek Zayîna Romana Modern

“Don Kîşot” bi gelemperî wekî yekem romana modern a Ewropî tê qebûlkirin. Ev binavkirin ne tenê ji ber dema weşandina wê ye, lê ji ber gelek nûjeniyên wêjeyî yên ku Cervantes di vê berhemê de bi kar anîne û ku wê ji formên vegotinê yên berê cuda dikin. Van nûjeniyan bingeha pêşketina romanê wekî cureyekî wêjeyî yê serdest di sedsalên paşerojê de danîne.

2.1. Nûjeniyên Wêjeyî yên Bingehîn

2.1.1. Kûrahiya Karakteran û Realîzma Psîkolojîk

Yek ji nûjeniyên herî girîng ên “Don Kîşot” afirandina karakterên kompleks, pir-qatî û yên ku di nav romanê de diguherin û pêş dikevin e. Don Kîşot û xizmetkarê wî Sancho Panza ne tîpên statîk ên romansên şovalyerî ne; ew kesayetiyên xwedî kûrahiyeke psîkolojîk in ku bi serpêhatiyên xwe re diguherin. Cervantes bi hostayî jiyana navxweyî (interiority) ya van karakteran nîşan dide, ku xwendevan dikare bi hest û ramanên wan re empatî bike û motîvasyonên wan fêm bike.

Dînamîka têkiliya di navbera Don Kîşot û Sancho Panza de mînakeke berbiçav a vê kûrahiyê ye. Di destpêkê de, Don Kîşot wekî îdealîstekî dîn û Sancho wekî gundiyekî pragmatîk û materyalîst xuya dikin. Lêbelê, her ku roman pêşve diçe, ev her du karakter bandorê li hev dikin. Don Kîşot hêdî hêdî bi rastiya cîhanê re rû bi rû dimîne û hin aliyên pragmatîzmê werdigire (wek ku hin rexnegir jê re dibêjin “Sanchification”a Don Kîşot), û Sancho jî, tevî gumanên xwe, carinan di bin bandora îdealîzma axayê xwe de dimîne û dest bi xeyalên li ser desthilatdariya giravekê dike (“Quixotization”a Sancho). Ev pêşveçûna dualî û têkiliya diyalektîk di navbera wan de, ku di wêjeya berê de kêm dihat dîtin, realîzmeke psîkolojîk a nû pêşkêş dike. Ev ne tenê karakterên realîst diafirîne, lê di heman demê de modela têkiliyên komplementer ên ku di wêjeya paşerojê de pir belav bûne, datîne. Kûrahiya psîkolojîk ne tenê di “dînbûna” Don Kîşot de, lê di guman û pragmatîzma Sancho ya ku hêdî hêdî di bin bandora îdealîzma axayê xwe de dimîne jî, bi awayekî berbiçav xuya dike.

2.1.2. Realîzm û Teswîra Jiyana Rojane

Cervantes bi “Don Kîşot” re bi awayekî radîkal ji îdealîzma zêde û cîhana fantastîk a romansên şovalyerî dûr dikeve û berê xwe dide teswîrkirina rastiya civakî ya Spanyaya sedsala 17an. Li şûna qesrên efsûnî û dêwên tirsnak, Don Kîşot bi xanên rêwiyan ên asayî, aşên bayê yên ku ew bi şaşî wekî dêw dibîne, gundî û bazirganan re rû bi rû dimîne. Ev rûbirûbûna domdar a di navbera xeyalên Don Kîşot û rastiya rojane de ne tenê çavkaniya komediyê ye, lê di heman demê de realîzmeke nû tîne nav vegotinê.

Roman her çend elementên ji kevneşopiya pîkaresk (serpêhatiyên li ser rê, hevdîtina bi çînên civakî yên cuda re, satira civakî) jî dihewîne, ew ji wê derbas dibe. Don Kîşot ne pîkaroyek e ku ji bo jiyana xwe bi fêlbaziyê debara xwe dike; ew mîrzayekî xwedî niyetên baş e ku ji ber xwendina zêde hişê xwe winda kiriye. Cervantes van elementên pîkaresk ji bo keşifkirina temayên kûrtir ên wekî rastî û xeyal, aqil û dînbûnê bi kar tîne, û bi vî awayî formeke nû û orîjînal diafirîne ku ji satira civakî ya pîkareskê wêdetir diçe.

2.1.3. Vegotina Pir-qatî û Metafiksiyon

Yek ji nûjeniyên herî balkêş ên “Don Kîşot” bikaranîna teknîkên metafiksiyonel e, ku tê de roman bi xwe hay ji çêkirîbûna xwe heye û vê yekê ji xwendevan re eşkere dike. Cervantes vebêjerekî çêkirî bi navê Cide Hamete Benengeli, ku wekî dîroknasekî Ereb tê pêşkêşkirin, diafirîne û îdîa dike ku ew çîroka Don Kîşot ji destnivîsên wî wergerandiye. Ev yek ne tenê îroniyekê li ser îdîayên rastbûna romansên şovalyerî dike, lê di heman demê de pirsan li ser otorîteya vebêjer û xwezaya “dîrokê” û “rastiyê” bi giştî derdixe holê.

Bi taybetî di Beşa Duyem de, metafiksiyon digihîje asta herî bilind. Don Kîşot û Sancho Panza hay ji wê yekê dibin ku serpêhatiyên wan ên di Beşa Yekem de hatine weşandin û ew bûne navdar. Ew heta li ser kalîteya pirtûkê û li ser sekna sexte ya ku ji hêla Avellaneda ve hatibû nivîsandin jî nîqaş dikin. Ev yekem mînaka berbiçav a metafiksiyonê ye di romana Rojavayî de, ku tê de karakterên romanê bi xwe dibin xwendevan û rexnegirên çîroka xwe. Wekî din, Cervantes bi xwe wekî nivîskar carinan rasterast destwerdanê di metnê de dike û bi xwendevan re dikeve diyalogê. Çîrokên navberî yên wekî “El Curioso Impertinente” (Meraqdarê Bêkêr) jî ne tenê ji bo rengînkirina vegotinê ne, lê di heman demê de nîqaşan li ser teknîkên çîrokbêjiyê û exlaqê jî vedikin.

Metafiksiyon di “Don Kîşot” de ne tenê amûreke stilîstîk e; ew bingeha lêpirsîna romanê ya li ser xwezaya çîrokbêjiyê, rastiyê û xeyalê ye. Bi haydarkirina xwendevan ji çêkirîbûna metnê, Cervantes xwendevanekî aktîf û rexnegir teşwîq dike, ku ev yek ji taybetmendiyên sereke yên romana modern e û rê li ber lîstikên postmoderntir ên bi vegotinê re vedike.

2.1.4. Bikaranîna Satir û Îroniyê

Satir û îronî du ji amûrên herî bi hêz ên Cervantes in di “Don Kîşot” de. Armanca sereke ya satirê parodiya romansên şovalyerî yên populer ên wê demê ye. Cervantes bi awayekî komîk û bêrehm îdealên pûç, lehengên şablonî û serpêhatiyên fantastîk ên van romanan rexne dike. Mînakên klasîk ên vê yekê îdealîzekirina Dulcinea del Toboso (ku di rastiyê de gundiyeke asayî ye bi navê Aldonza Lorenzo) û şerê navdar ê Don Kîşot bi aşên bayê re (ku ew wan wekî dêwên hov dibîne) ne.

Lê satira Cervantesê ne tenê wêjeyî ye; ew di heman demê de rexneyeke tûj li ser normên civakî, siyasî û exlaqî yên Spanyaya sedsala 17an jî digire. Bi rêya “dînbûna” Don Kîşot, Cervantes dikare van rexneyan bi awayekî nerasterast û bi îroniyeke kûr pêşkêş bike, bêyî ku rasterast bikeve bin metirsiya sansûrê. Îroniya di navbera niyetên paqij û îdealîst ên Don Kîşot û encamên pir caran karesatbar an komîk ên kirinên wî de , ne tenê ji bo kenê ye, lê di heman demê de ji bo nîşandana kompleksîteya cîhanê û têkçûna îdealên hêsan û utopîk e.

2.1.5. Têkelkirina Cureyên Wêjeyî

“Don Kîşot” bi awayekî hostayane gelek cureyên wêjeyî yên cuda di nav xwe de dihewîne û wan bi hev re diteyisîne. Roman ne tenê serpêhatî û satir e, lê di heman demê de hêmanên romansê (bi taybetî di çîrokên navberî de), felsefeyê (di monolog û diyalogên Don Kîşot de), pastoraliyê (mînaka beşa Marcela û Grisóstomo) û pîkareskê jî tê de hene. Ev têkelkirina cureyan wê ji kategorîzekirina hêsan û ji qalibên teng ên wêjeyî yên berê derdixe.

Ev polîfonî û pirrengiya cureyan ne tesadufî ye; ew stratejiyek e ji bo afirandina formeke wêjeyî ya nû û berfirehtir ku bikaribe kompleksîteya jiyanê, pirrengiya perspektîfên mirovî û nakokiyên civakî bi awayekî têr û tije nîşan bide. Bi vê yekê, “Don Kîşot” dibe “makrokozmosek” ji dema xwe re , ku tê de gelek deng û nêrînên cuda cih digirin.

2.2. Cûdabûna ji Formên Wêjeyî yên Berê

“Don Kîşot” bi awayekî berbiçav ji formên vegotinê yên serdest ên beriya xwe, bi taybetî ji destanên epîk û romansên şovalyerî, cuda dibe. Yek ji cûdahiyên bingehîn berevajîkirina arketîpa lehengê îdealîzekirî ye. Lehengên destanan û romansên şovalyerî bi gelemperî kesayetiyên bêkêmasî, serketî û xwedî hêzên awarte bûn. Don Kîşot, berevajî, ne lehengekî serketî ye; ew kesayetekî traji-komîk e, pîr û laşqels e, û piraniya serpêhatiyên wî bi têkçûn û heqaretê bi dawî dibin.

Wekî din, Cervantes fokusa xwe ji ser lehengên epîk an esilzadeyên mezin diguhezîne ser kesekî ji çîna navîn a jêrîn (hidalgo), ku ev yek nêzîkbûneke nû bû ji bo wêjeyê. Herwiha, derbasbûna ji vegotina bi helbestî (wek ku di destanan de serdest bû) ber bi vegotina pexşankî ya analîtîk û berfireh, guherîneke formel a girîng bû ku “Don Kîşot” pêşengiya wê kir. Vêguherîna ji lehengê epîk ber bi antî-lehengê an lehengê problematîk, û ji helbestê ber bi pexşanê, ne tenê guherîneke formel e, lê nîşana guherîneke kûr di têgihiştina cîhanê û rola wêjeyê de ye. Roman êdî ne ji bo pesindana îdealan û lehengên bêkêmasî, lê ji bo lêkolînkirina rastiya mirovî ya tevlihev û civaka pir-reng hatibû armanckirin. Van hemû nûjeniyan “Don Kîşot” kirin mînakeke destpêkê û bandorker a romana modern.

3. Temayên Gerdûnî di “Don Kîşot” de

Ji bilî nûjeniyên xwe yên formel, “Don Kîşot” bi saya temayên xwe yên gerdûnî û bêdem jî di dîroka wêjeyê de cihekî taybet digire. Van temayan ne tenê ji bo dema Cervantes, lê ji bo xwendevanên hemû serdeman jî watedar û balkêş in.

3.1. Îdealîzm û Realîte (Rastî)

Nakokiya di navbera îdealîzm û realîteyê de stûna sereke ya romanê pêk tîne. Don Kîşot cîhanê ne wekî ku heye, lê wekî ku di pirtûkên şovalyeriyê de xwendiye û wekî ku divê hebe, dibîne. Ew aşên bayê wekî dêw, keriyên pez wekî artêşên dijmin, û xanên rêwiyan wekî qesrên bi heybet şîrove dike. Li hemberî vê îdealîzma wî ya bêsînor, Sancho Panza, xizmetkarê wî, nûnerê realîteya pragmatîk û materyalîst e. Sancho bi çavên gundiyekî li cîhanê dinêre û hewl dide ku axayê xwe ji xeyalên wî hişyar bike, her çend ew bi xwe jî carinan dikeve bin bandora soza giraveke ku Don Kîşot jê re daye.

Ev pevçûna domdar di navbera her du nêrînan de pirsên bingehîn li ser xwezaya rastiyê derdixe holê: Gelo rastî tiştekî objektîf û yekpare ye, an ew ji hêla ferdî ve û li gorî perspektîfên cuda tê çêkirin û şîrovekirin?. Roman ne tenê îdealîzmê li hemberî realîteyê radixe ber çavan, lê di heman demê de têkiliya wan a diyalektîk û îhtîmala sentezekê jî nîşan dide. Her ku diçe, Don Kîşot û Sancho ji hev fêr dibin û nêrînên wan nêzîktirî hev dibin, ku ev yek wekî “Sanchification”a Don Kîşot û “Quixotization”a Sancho tê binavkirin. Ev ne tenê pevçûnek e, lê pêvajoyek e ku tê de her du alî jî diguherin û ji hev sûd werdigirin.

3.2. Dînbûn û Hişmendî (Aqil)

“Dînbûna” Don Kîşot, ku wekî encama xwendina zêde û bêhnvedana kêm a romansên şovalyerî tê pêşkêşkirin, yek ji hêmanên herî navdar û nîqaşkirî yên romanê ye. Lêbelê, Cervantes pênaseya dînbûnê bi awayekî pir-qatî û nezelal pêşkêş dike. Gelo Don Kîşot bi rastî dîn e, an ew tenê kesek e ku bi zanebûn cîhanek alternatîf ji xwe re afirandiye da ku ji bêzarî û bêwateyiya jiyana rojane bireve? An jî, dibe ku “dînbûna” wî rexneyek be li ser civakekê ku îdealên bilind û nirxên mirovî ji bîr kirine û tenê li pey berjewendiyên materyalî dikeve? Gotina navdar a ku bi gelemperî ji romanê tê îthafkirin, “Zêde hişmendî dibe ku dînbûn be” , vê ambiguityê baş nîşan dide.

Dînbûna Don Kîşot ne tenê wekî nexweşiyekê, lê herwiha wekî çavkaniya afirînerî, îdealîzm û heta azadiyeke ji normên civakî yên teng jî dikare bê dîtin. Ew bi “dînbûna” xwe dikare tiştên ku kesên “aqilmend” newêrin bikin, bike û rastiyên ku ew nabînin, bibîne. Cervantes bi awayekî hostayane sînorên di navbera aqil û dînbûnê de nediyar dihêle û xwendevan teşwîq dike ku li ser xwezaya van têgehan kûr bifikire.

3.3. Cihê Kesane di Civakê de û Lêgerîna Dadmendiyê

Yek ji motîvasyonên sereke yên Don Kîşot ew e ku “neheqiyan rast bike”, “bêhêzan biparêze” û “dadmendiyê pêk bîne” li cîhanê. Ew xwe wekî şovalyeyekî gerok dibîne ku erkê wî ye ku li dijî zilm û neheqiyê şer bike. Lêbelê, hewldanên wî yên ji bo pêkanîna dadmendiyê pir caran bi awayekî komîk têk diçin an jî encamên berevajî û nebaş didin. Mînak, dema ku ew hewl dide xulamê ciwan Andres ji destê axayê wî xilas bike, piştî çûyîna wî, axa Andres hîn tundtir lêdixe.

Ev têkçûnên dubare ne tenê ji bo nîşandana dînbûna Don Kîşot in, lê di heman demê de pirsên kûr li ser xwezaya dadmendiyê û dijwariya pêkanîna wê di cîhanek ne-îdeal de derdixin holê. Gelo niyetên baş bes in? Gelo takekes dikare bi serê xwe civakê biguherîne? Romana Cervantes rexneyekê li ser sîstema çînayetî ya hişk a Spanyayê û bêedaletiyên civakî jî digire, bi taybetî di teswîra reftarên esilzadeyên wekî Dûk û Dûşesê de, ku ji bo kêfa xwe bi Don Kîşot û Sancho dilîzin û wan dixapînin. Pevçûna di navbera îdealên kesane yên Don Kîşot û rastiyên civakî yên dijwar temayeke navendî ye ku heta roja îro jî girîngiya xwe diparêze.

3.4. Hevaltî û Dilsozî

Têkiliya di navbera Don Kîşot û Sancho Panza de yek ji hêmanên herî mirovî û mayînde yên romanê ye. Ev têkilî di destpêkê de wekî têkiliyek di navbera axayekî xeyalperest û xizmetkarekî gundî yê ku li pey berjewendiyên maddî ye (soza waliyîtiya giravekê) dest pê dike. Lêbelê, di dirêjahiya serpêhatiyên wan ên hevpar de, ev têkilî vediguhere hevaltiyeke kûr û dilsoziyeke dualî. Sancho, tevî hemû ecêbmayîn û “dînbûnên” Don Kîşot, bi wî re dimîne, jê re xizmet dike, û carinan jî hewl dide wî ji xetereyan biparêze. Don Kîşot jî, her çend carinan Sancho biçûk dibîne, di dawiyê de girêdaneke xurt bi wî re çêdike û wî wekî hevalekî dilsoz û pêbawer dibîne. Ev tema girîngiya pêwendiyên mirovî yên ku ji cudahiyên çînî, perwerdeyî û rewşenbîrî wêdetir diçin, nîşan dide û yek ji sedemên sereke ye ku roman heta îro jî bi xwendevanan re têkiliyeke hestyarî datîne.

3.5. Rexneya li Hiyerarşiya Civakî

Cervantes di “Don Kîşot” de bi awayekî hostayane û pir caran bi îroniyeke sergirtî, rexneyê li hiyerarşiya civakî ya hişk û nirxên esilzadeyiyê yên pûç ên dema xwe digire. Karakterên wekî Dûk û Dûşes, ku ji çîna esilzade ne, wekî kesên bêkar, hîlekar û heta zalim jî tên teswîrkirin. Ew ji bo kêfa xwe û ji bo ku bi Don Kîşot û Sancho bikenin, lîstikên tevlihev û carinan jî zalimane li dar dixin. Berevajî vê, karakterê Sancho Panza, ku ji çîna gundiyan e, tevî nezaniya xwe ya xwendin û nivîsandinê, xwedî şehrezayiyeke gelêrî, aqilekî selîm û dilpakiyekê ye. Bi nîşandana esilzadeyan wek kesên ku ji rastiya jiyanê dûr in û bi dayîna şehrezayî û aqilmendiya gelêrî ji Sancho re, Cervantes bi awayekî nerasterast nirxên civakî yên serdest ên dema xwe dipirse û rexne dike.

3.6. Lêgerîna li Nasnameyê û Xwe-keşfkirin

Tema “xwe-îcadkirinê” an jî “bûyîna” (becoming), wekî ku di hin şîroveyên modern de tê destnîşankirin , di “Don Kîşot” de roleke navendî dilîze. Alonso Quijano, mîrzayekî ji La Mancha, bi xwendina romansên şovalyerî biryar dide ku nasnameyeke nû ji xwe re biafirîne: Don Kîşotê La Mançayî, şovalyeyê gerok. Ev ne tenê guherandina navekî ye; ew hewldaneke radîkal e ji bo ji nû ve pênasekirina xwe û cîhana xwe. Don Kîşot ne tenê dîn e; ew kesek e ku bi awayekî aktîf hewl dide ku xwe ji qalibên jiyana xwe ya asayî û bêzar rizgar bike û wateyeke nû û îdealîst bide jiyana xwe. Ew li hemberî cîhanek ku wî têr nake, nasnameyeke ku ew bi xwe hildibijêre, ava dike.

Her çend ev lêgerîna nasnameyê bi dînbûnê re têkildar be jî, ew di heman demê de pêvajoyeke xwe-keşfkirinê ye. Di dirêjahiya romanê de, ne tenê Don Kîşot, lê herwiha Sancho Panza jî di bin bandora serpêhatiyan de diguherin û pêş dikevin. Don Kîşot, tevî ku di xeyalên xwe de asê maye, di hin kêliyan de, bi taybetî li ber mirinê, rastiyê dibîne û poşmaniya xwe tîne ziman. Sancho jî ji gundiyekî sade û naîf vediguhere kesekî xwedî tecrûbe û nêrîneke berfirehtir li ser cîhanê. Ev tema “Don Kîşot” dike lehengekî “modern” ê ku li pey wateyê û nasnameyê ye di cîhaneke ku nirxên kevn lê hejiyane.

4. Bandora “Don Kîşot” li ser Wêjeya Cîhanê

“Don Kîşot” ne tenê di çarçoveya wêjeya Spanyolî de, lê di asta cîhanî de jî bandoreke kûr û mayînde hiştiye. Gelek nivîskarên mezin ên ji wêjeyên cuda yên Ewropî û Amerîkaya Latînî di bin bandora vê şaheserê de mane û teknîk û temayên wê di berhemên xwe de bi kar anîne an jî ji nû ve şîrove kirine. Lionel Trilling carekê gotibû ku “hemû pexşana çîrokî guhertoyeke li ser temaya Don Kîşot e” û Harold Bloom jî tekez dike ku “ev pirtûk di nav xwe de hemû romanên ku li pey wê hatine dihewîne”.

4.1. Wêjeya Îngilîzî

Di sedsala 18an de, “Don Kîşot” bandoreke mezin li ser nivîskarên Îngilîz ên ku wekî damezrînerên romana Îngilîzî tên nasîn, kir.

  • Henry Fielding: Bi eşkereyî heyranê Cervantes bû û romana xwe Joseph Andrews (1742) “bi şêwaza Cervantes, nivîskarê Don Kîşot” nivîsand. Fielding teknîka rêwîtiyê wekî amûreke vegotinê, karakterên îdealîst ên ku bi rastiya dijwar a civakê re rû bi rû dimînin (wek Parson Adams ku wekî paralelê Don Kîşot tê dîtin ), û satira civakî ya tûj bi kar anî. Di Tom Jones (1749) de jî ev bandor berdewam dike.
  • Laurence Sterne: Di romana xwe ya eksperîmental Tristram Shandy (1759-1767) de, Sterne teknîkên Cervantesî yên wekî metafiksiyon, vegotina ne-xêzikî (dîgresyon), destwerdana vebêjer di nav metnê de, û lîstikên bi formê re gihandin asteke nû. Tristram Shandy bi awayekî radîkal ji qalibên vegotinê yên kevneşopî dûr dikeve û xwendevan teşwîq dike ku bi awayekî aktîf beşdarî avakirina wateyê bibe.
  • Tobias Smollett: Di romanên xwe de, bi taybetî di warê satîr û teswîra karakterên pîkaresk-vari de, di bin bandora Cervantes de maye.
  • Charles Dickens: Di romana xwe ya destpêkê The Pickwick Papers (1836-1837) de, Dickens karakterê Samuel Pickwick wekî kesayetekî îdealîst, naîf û carinan komîk diafirîne ku bi xizmetkarê xwe yê dilsoz Sam Weller re dikeve nav serpêhatiyên curbecur. Paralelên bi Don Kîşot û Sancho Panza re di vê berhemê de berbiçav in, her çend Dickens van arketîpan di çarçoveya civaka Îngilîzî ya sedsala 19an de ji nû ve şîrove dike.

Bandora Cervantes li ser van nivîskarên Îngilîz ne tenê li ser asta temayan bû, lê bi taybetî li ser form û teknîkên vegotinê bû. Wan “azadiya” ku Cervantes di vegotinê de nîşan dabû (metafiksiyon, vebêjerê destwerdêr, têkelkirina komedî û trajediyê) wek bingehek ji bo ceribandinên xwe yên wêjeyî bikar anîn. Ev yek bû alîkar ku romana Îngilîzî ji formên kevneşopî dûr bikeve û ber bi modernîteyê ve biçe.

4.2. Wêjeya Fransî

  • Gustave Flaubert: Bi taybetî di şahesera xwe Madame Bovary (1856) de, Flaubert di bin bandora “Don Kîşot” de maye. Emma Bovary, mîna Don Kîşot, ji ber xwendina zêde ya romanan (di rewşa wê de romansên romantîk) ji rastiya jiyana xwe ya asayî dûr dikeve û li pey xeyal û fantaziyên xwe yên li ser evîn û jiyaneke bi heyecan diçe. Flaubert bi xwe heyranekî mezin ê Cervantes bû û îdîa dikir ku wî “Don Kîşot” hê berî ku fêrî xwendinê bibe, ji ber dizanibû. Têkiliya Flaubert bi Cervantes re ji anekdota zaroktiyê wêdetir diçe. Soledad Fox di pirtûka xwe de arguman dike ku The Bride of Lammermoor a Walter Scott ji bo Madame Bovary ew rol lîstiye ku Amadís de Gaula ji bo Don Kîşot lîstiye. Ev yek îşaret bi pêvajoyeke tevlîhev a bandor û navmetnîtiyê dike, ku tê de Cervantes dibe modelek ji bo Flaubert di hewldana wî ya ji bo nûkirina wêjeyê û dûrketina ji romantîzma melodramatîk.

4.3. Wêjeya Rûsî

  • Fyodor Dostoyevskî: Yek ji nivîskarên ku bi awayekî herî kûr di bin bandora “Don Kîşot” de maye Dostoyevskî ye. Di romana xwe The Idiot (Ehmeq) (1869) de, ew karakterê Prens Mîşkîn wekî hewldanek ji bo afirandina “kesayetekî bi tevahî bedew” diafirîne, ku tê de şopên Don Kîşot û Mesîh bi hev re têne dîtin. Mîşkîn, mîna Don Kîşot, kesayetekî îdealîst, dilpak û carinan naîf e ku di nav civakeke materyalîst, gendel û sinîk de bi zehmetiyan re rû bi rû dimîne. “Dînbûna” wî ya xuyayî û pevçûna wî bi rastiya civakî re paralelên xurt bi Don Kîşot re nîşan dide. Dostoyevskî di nameyên xwe de Don Kîşot wekî “karakterê herî temamkirî di wêjeya Xiristiyanî de” bi nav dike, lê di heman demê de dibêje ku ew “ji ber ku di heman demê de komîk e, bedew e”. Ev nêrîn bandora kûr a Cervantes li ser têgihiştina Dostoyevskî ya li ser îdealîzm, fedakarî û trajediya mirovî nîşan dide. Lêbelê, Dostoyevskî ditirsiya ku Mîşkîn bi tevahî “komîk” bike ji ber ku ew wek fîgurekî Mesîhî hatibû xeyalkirin.

4.4. Wêjeya Amerîkaya Latînî

“Don Kîşot” bandoreke taybet û girîng li ser wêjeya Amerîkaya Latînî jî hiştiye, ku li wir ne tenê wekî modelek wêjeyî, lê herwiha wekî amûrek ji bo rexneya sosyo-polîtîk û lêgerîna nasnameya post-kolonyal hatiye bikaranîn.

  • Jorge Luis Borges: Yek ji heyranên herî mezin ên Cervantes bû û di gelek nivîsên xwe de behsa “Don Kîşot” kiriye. Çîroka wî ya navdar “Pierre Menard, Nivîskarê Kîşot” (1939) şîroveyeke pir-qatî û îronîk li ser xwezaya nivîsandin, werger û orîjînalîteyê ye, ku bi awayekî nerasterast girîngiya “Don Kîşot” wekî metneke bingehîn tekez dike.
  • Gabriel García Márquez: Nivîskarê Sed Sal Tenêtî (1967), “Don Kîşot” wekî yek ji bandorên sereke li ser realîzma efsûnî bi nav kiriye. Têkelkirina rastî û xeyalê, bikaranîna hîperbolê û afirandina cîhanên fantastîk ên ku di heman demê de bi kûrahî bi rastiya mirovî ve girêdayî ne, hin ji wan hêmanan in ku dikarin wekî mîrateya Cervantesî di berhemên Márquez de bêne dîtin.
  • José Joaquín Fernández de Lizardi: Di sedsala 19an de, Lizardi bi awayekî berbiçav “Don Kîşot” “Meksîkîze” kir û ew ji bo rexnekirina civaka Meksîkî ya wê demê û pirsgirêkên wekî azadî, welatparêzî û kapîtalîzmê bi kar anî. Ev mînakeke berbiçav e ku çawa metneke klasîk dikare ji bo kontekstên nû û ji bo armancên civakî-siyasî yên cuda ji nû ve bê watekirin.

4.5. Veguherandina Tema û Şêwazên Vegotinê

Ji bilî bandora li ser nivîskarên taybet, “Don Kîşot” bi giştî jî bandor li ser veguherandina tema û şêwazên vegotinê di romana modern de kiriye. Tema “lehengê bûyîner” (becomer hero), ku kesayetek e ku li dijî nasnameya xwe ya ji berê de diyarkirî şer dike û hewl dide xwe ji nû ve biafirîne, yek ji mîrateyên girîng ên Don Kîşot e. Don Kîşot bi xwe-îcadkirina xwe wekî şovalyeyekî gerok vê arketîpê temsîl dike û ev yek bandorek mayînde li ser karakterîzasyona di romana modern de hiştiye. Herwiha, bikaranîna metafiksiyon, îronî, pir-perspektîvî û têkelkirina komedî û trajediyê, ku di “Don Kîşot” de bi awayekî hostayane hatine bikaranîn, di romanên modern û postmodern de jî berdewam kirine û bûne beşek ji amûrên standard ên romannûsan. Don Kîşot ne tenê forma romanê, lê herwiha têgihiştina me ya li ser lehengiyê, nasnameyê û têkiliya di navbera wêje û rastiyê de jî guherand.

5. Werger û Pêşwaziya “Don Kîşot” di Wêjeya Kurdî de

Pêşwaziya “Don Kîşot” di nav wêjeya Kurdî de mijareke balkêş e ku heta radeyekê nepenî maye, lê hin agahî û nîşanên girîng hene ku divê bên ronîkirin. Her çend lêkolînên akademîk ên Kurdî yên rasterast li ser “Don Kîşot” kêm bin jî, hebûna wergeran û bandora nerasterast a romanê li ser hin nivîskar û hunermendên Kurd girîngiya wê ji bo konteksta Kurdî nîşan dide.

5.1. Dîroka Wergerên Kurdî (Kurmancî û Soranî)

Wergerandina şaheserên wêjeya cîhanê ji bo zimanê Kurdî, bi taybetî di rewşa zimanekî ku bi salan di bin zext û astengiyan de maye, xwedî girîngiyeke taybet e. Di derbarê wergerên “Don Kîşot” bo Kurdî de agahiyên berdest wiha ne:

  • Wergera Mihemed Qazî (Mohammad Ghazi) bo Farisî: Mihemed Qazî (1913-1998), wergêrekî navdar ê Kurd ê ji Rojhilatê Kurdistanê (Îran), zêdetirî 60 pirtûk ji zimanê Fransî bo Farisî wergerandine. Yek ji wergerên wî yên herî navdar “Don Kîşot” e, ku ji bo vê wergerê xelata baştirîn wergerê ya salê ji Zanîngeha Tehranê wergirtiye. Qazî li Îranê wekî “bavê wergerê” tê nasîn. Felsefeya wergera wî bi “poetîka dînîtiyê” an jî serhildanê ve girêdayî ye; ew bi taybetî ew berhem hildibijartin ku karakterên wan li dijî normên civakî yên serdest derdiketin û “dîn” an jî “serhildêr” xuya dikirin. Hilbijartina Qazî ya ji bo wergerandina “Don Kîşot” û berhemên din ên bi karakterên “dîn” an “serhildêr” ne tesadufî ye. Ev yek îdeolojiya wî ya wergerê û dibe ku helwesta wî ya civakî-siyasî nîşan dide. “Dînbûn” li vir dikare wekî metaforek ji bo “rastiyê ji desthilatê re gotin” an jî rexnekirina normên civakî yên bêaqil were şîrove kirin. Ev nêzîkatî bi xwe re wateyeke taybet dide wergera “Don Kîşot” ji bo xwendevanên Farisîaxêv û, bi awayekî nerasterast, ji bo Kurdên ku bi Farisî dixwînin an jî ji vê wergerê haydar in.
  • Wergera Ehmed Qazî bo Kurdî: Ehmed Qazî, ku ew jî nivîskar û wergêrekî Kurd ê naskirî ye, “Don Kîşot” di du bergan de wergerandiye Kurdî. Tê gotin ku ev werger li ser bingeha wergera Farisî ya Mihemed Qazî (ku birayê wî bû) hatiye çêkirin. Zimanê wergera Ehmed Qazî wekî “kurt û guncaw” û yek ji baştirîn metnên epîk ên ji bo xwendinê tê binavkirin. Mixabin, di çavkaniyên berdest de zaravayê vê wergera Kurdî (Kurmancî an Soranî) û hûrgiliyên weşanê bi zelalî nehatine diyarkirin.
  • Wergera Kakeweys bo Soranî: Wergêrekî din ê Kurd, Kakeweys (کاکەوەیس), “Don Kîşot” bi sernavê “Don Kîşot. Dastanî palewanî Manş ; دۆن کیشۆت. داستانی پاڵەوانی مانش” wergerandiye zaravaya Soranî. Ev werger di sala 1999an de ji aliyê weşanxaneya Serdem ve li Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê, Iraq) hatiye çapkirin. Pirtûk 249 rûpel e û bi alfabeya Erebî-Farisî (ya ku ji bo Soranî tê bikaranîn) hatiye nivîsandin. Ev yek ji wergerên rasterast ên berdest ên romanê bo zimanê Kurdî ye.
  • Wergerên Din ên Potansiyel: Hin çavkanî îşaret bi hebûna wergerên din ên “Don Kîşot” bo Kurdî dikin, lê agahiyên berfireh li ser wan kêm in. Mînak, hin malperên firotina pirtûkan behsa çapên Kurdî yên “Don Kîşot” dikin ku ji hêla weşanxaneyên wekî Yumurcak Yayınları û Yuva Yayınları ve hatine derxistin, lê dibe ku ev versiyonên kurtkirî an adapteyên ji bo zarokan bin, ne wergerên tam û akademîk. Ji bo zelalkirina rewşa wergerên Kurdî yên “Don Kîşot”, lêkolînên kûrtir û berfirehtir pêwîst in.

Tabloya Wergerên Kurdî yên “Don Kîşot”

Ji bo ku agahiyên berdest li ser wergerên Kurdî yên “Don Kîşot” bi awayekî rêkûpêk bên pêşkêşkirin, tabloya jêrîn dikare sûdmend be:

WergêrZiman/Zaravayê WergerêSernavê Wergerê (Heger hebe)WeşanxaneSala WeşanêÇavkaniya AgahiyêNîşeyên Zêde
Ehmed QazîKurdî (Zarava nediyar)Don KîşotNediyarNediyarDu berg; li ser bingeha wergera Farisî ya Mihemed Qazî.
KakeweysSoranîDon Kîşot. Dastanî palewanî Manş / دۆن کیشۆت. داستانی پاڵەوانی مانشSerdem1999Li Silêmaniyê çap bûye; 249 rûpel; bi alfabeya Erebî-Farisî. Wergera sernavê resen: Don Quichotte.
Mihemed QazîFarisî (ji Fransî)Don Kishot (دون کیشوت)Nediyar(Xelat 1957-58)Her çend ne wergera Kurdî be jî, ji ber ku wergêr Kurd e û bandora wî heye, di kontekstê de girîng e.
Wergêrên din?Kurmancî/Soranî?????Pêwîstî bi lêkolîna zêdetir heye.

Ev tablo hewldaneke destpêkê ye ji bo berhevkirina agahiyan û dikare bi lêkolînên paşerojê bê berfirehkirin û temamkirin.

5.2. Bandora “Don Kîşot” li ser Nivîskar û Rexnegirên Kurd

Her çend romana Kurdî, ku bi awayekî berbiçav di salên 1930î de bi berhemên nivîskarên Kurd ên ji Yekîtiya Sovyetê (wek Erebê Şemo) dest pê kir, di bin bandora gelek faktorên cuda yên siyasî, civakî û wêjeyî de pêş ketiye , bandora nerasterast a şaheserên cîhanî yên wekî “Don Kîşot” jî nayê paşguhkirin. Romana Kurdî, wekî beşek ji wêjeya Rojhilata Navîn, di bin bandora veguheztina dîskursa romanê ya Rojava de maye. Di vê çarçoveyê de, “Don Kîşot” wekî mînakeke sereke ya “dîroka kesê problematîk” (li gorî Goldmann) , dikare wekî modelek ji bo romana Kurdî ya ku li ser têkoşîn û qedera takekesî di nav civakê de radiweste, were dîtin.

Nîşanên berbiçav ên vê bandorê an jî pêşwaziyê di huner û wêjeya Kurdî ya hevdem de jî xuya dikin:

  • Şener Özmen û Erkan Özgen: Di berhema xwe ya vîdyoyî ya bi navê “Road to Tate Modern” (Rêya ber bi Tate Modern) (2003) de, ev her du hunermendên Kurd bi awayekî îronîk û rexneyî referansê didin “Don Kîşot”. Ew xwe wekî Don Kîşot û Sancho Panza yên serdema modern teswîr dikin ku li çol û çiyayên Kurdistanê li pey Tate Modern, wekî sembola cîhana hunera Rojava ya îdealîzekirî û dûr, digerin. Ev berhem wekî şîroveyek li ser têkiliya hunermendên Kurd (û bi giştî yên ji “perîferiyê”) bi navendên hunerî yên Rojava re, îdealîzma hunerî, û trajediya têkçûna qehremanî tê dîtin. Şener Özmen ji bo danasîna wan gotiye “şovalyeyên Kurd ên hunera hevdem” , ku ev yek rasterast îşaret bi mîrata Kîşotî dike.
  • Bextiyar Elî: Yek ji romannûsên Kurd ên herî navdar ê Başûrê Kurdistanê, Bextiyar Elî, di hevpeyvînekê de li ser romana xwe Meyna Çeqçeqokê ku Bayê Hilgirt (Mein Onkel den der Wind mitnahm), paralelan di navbera karakterê xwe yê sereke, Cemşîd, û Don Kîşot de, û herwiha di navbera Salar (birayê Cemşîd) û Sancho Panza de çêdike. Lêbelê, Elî tekez dike ku Cemşîd, berevajî Don Kîşot, kesayetek e ku “du lingên wî di cîhana rastîn de ne”, ku ev yek nîşana adaptasyoneke rexneyî û ji nû ve şîrovekirina arketîpa Kîşotî di çarçoveya Kurdî de ye.

Pêşwaziya “Don Kîşot” di nav Kurdan de ne tenê bi wergerê re sînordar nemaye, lê di huner û wêjeya hevdem de jî bi awayên afirîner hatiye adaptekirin. Mînakên Özmen/Özgen û Bextiyar Elî nîşan didin ku temayên “lêgerîna îdeal”, “pevçûna bi rastiyê re”, û “şovalyetiya têkçûyî” di çarçoveya Kurdî de ji nû ve hatine şîrovekirin, dibe ku wekî rexneyek li ser rewşa civakî-siyasî ya Kurdan an jî têkiliya wan bi “Rojava” re. Ev adaptasyon ne kopîkirin in, lê ji nû ve watekirin in ku bi konteksta Kurdî re diaxivin.

5.3. Nirxandin û Şîroveyên Rexneyî yên Kurdî li ser “Don Kîşot”

Lêkolînên akademîk û rexneyên wêjeyî yên Kurdî (hem bi Kurmancî hem jî bi Soranî) yên ku rasterast û bi kûrahî li ser “Don Kîşot” hatine nivîsandin, li gorî çavkaniyên berdest, hîn jî kêm in an jî bi berfirehî nehatine belavkirin. Ev yek dibe ku ji ber rewşa ziman û wêjeya Kurdî, kêmbûna derfetên weşanê yên akademîk, û zehmetiyên lêkolînên berawirdî be. Lêbelê, gotara ji Sempozyûma Navneteweyî ya li ser Ziman, Edebiyat û Zanistên Civakî (Sankt Petersburg) îşaret bi wê yekê dike ku romana wek cureyekê, ku “Don Kîşot” yek ji mînakên wê yên bingehîn e, “mohra xwe li jiyana nûjen ya mirovahiyê xistiye” û ji bo civaka Kurd jî “ji sed salî û vir ve ev cureya edebî populer bûye û kêm zêde bandorê li civakê kiriye”. Ev nîşan dide ku her çend rexneyên taybet kêm bin jî, bandora giştî ya form û temayên romanê, ku “Don Kîşot” pêşengiya wan kiriye, li ser wêje û têgihiştina Kurdan heye.

Dibe ku bandora “Don Kîşot” li ser rexne û têgihiştina wêjeyî ya Kurdî bêtir bi awayekî nerasterast, bi rêya wergerên Farisî (wek ya Mihemed Qazî) û Tirkî, û herwiha bi rêya nivîskarên Kurd ên ku ji wêjeya cîhanê îlham girtine û teknîk û temayên modern di berhemên xwe de bi kar anîne, pêk hatibe. Ji bo nirxandineke berfirehtir a pêşwaziya “Don Kîşot” di rexneya Kurdî de, lêkolînên kûrtir li ser kovarên wêjeyî yên Kurdî (wek Nûbihar, Peyv, Hawar, hwd.) û berhemên rexneyî yên nivîskarên Kurd pêwîst in.

6. Bandora “Don Kîşot” li ser Fikr û Rexneya Wêjeyî ya Modern

Ji dema weşandina xwe ve, “Don Kîşot” ne tenê bandor li ser nivîskar û wêjeyan kiriye, lê herwiha bûye mijara gelek şîrove û analîzên felsefî, psîkolojîk û rexneyî yên cuda. Ev yek dewlemendî û pir-qatîbûna romanê nîşan dide.

6.1. Şîroveyên Felsefî û Psîkolojîk

  • Şîroveyên Romantîk: Di serdema Romantîzmê de, bi taybetî ji hêla rexnegirên Alman ve, Don Kîşot ji karakterekî tenê komîk wêdetir hate dîtin û wekî lehengekî trajedîk ê îdealîst hate şîrovekirin. Di vê nêrînê de, Don Kîşot sembola têkoşîna bêdawî ya mirovî ya li dijî cîhaneke materyalîst û bêruh, û fedakariya ji bo îdealên bilind bû. Ev şîrove, her çend ji niyeta destpêkê ya Cervantes a parodîkirina romansên şovalyerî dûr be jî, aliyekî din ê kûrahiya romanê derxist holê.
  • Şîroveyên Psîkoanalîtîk (Freud, Jung): Bi derketina psîkoanalîzê re, “dînbûna” Don Kîşot û motîvasyonên wî yên psîkolojîk bûn mijara analîzên nû. Hin şîroveyan dînbûna wî wekî encama krîza navîn-salî, tepisandina cinsî, an jî wekî mekanîzmayeke xweparastinê li hemberî rastiyeke dijwar şîrove kirin. Karakterê wî wekî mînakek ji bo kompleksa Oedipus, narsîsîzm, an jî wekî kesekî ku bi travmayên xwe re bi awayekî “Kîşotîk” mijûl dibe, hate dîtin. Van şîroveyan, her çend carinan spekulatîf bin jî, alîkarî kirin ku kûrahiya psîkolojîk a karakterê Don Kîşot û kompleksîteya motîvasyonên mirovî yên ku Cervantes teswîr kirine, bêne fêmkirin.
  • Michel Foucault: Fîlozofê Fransî Michel Foucault di pirtûka xwe ya navdar Les Mots et les Choses (Peyv û Tişt, ango Rêkûpêkiya Tiştan) de cihekî girîng dide “Don Kîşot”. Foucault, Don Kîşot wekî fîgurekî serdemeke guherînê di epîstemolojiya Rojava de dibîne. Ji bo Foucault, Don Kîşot li ser sînorê di navbera serdema Ronesansê (ku tê de peyv û tişt bi awayekî rasterast bi hev ve girêdayî bûn û cîhan wekî metnekê dihat xwendin) û serdema Klasîk (ku tê de ev girêdan qut dibe û ziman dibe sîstemeke temsîlkirinê ya serbixwe) radiweste. Don Kîşot “nîşanek e ku ji rûpelên vekirî yên pirtûkekê reviyaye” û “li cîhanê di navbera wekheviyên tiştan de digere”. Ew hewl dide ku cîhanê li gorî pirtûkên xwe şîrove bike, lê cîhan êdî bi wî zimanî napeyive. “Dînbûna” wî di vê çarçoveyê de ne tenê pirsgirêkeke psîkolojîk e, lê nîşana qutbûna di navbera nîşan (peyv) û tiştên ku ew nîşan didin de ye.
  • Egzistansiyalîzm (Unamuno, Camus, Sartre): Temayên wekî îdealîzm, bawerî, absurdiya jiyanê, azadî, hilbijartin, serhildan û lêgerîna wateyê di “Don Kîşot” de, ew kirine çavkaniyeke îlhamê ji bo fîlozofên egzistansiyalist.
  • Miguel de Unamuno: Fîlozofê Spanyolî Unamuno, Cervantes wekî “yekemîn egzistansiyalîst” û Don Kîşot wekî “pêşengê wan kesên ku nîşan dan ka divê çarenûs çawa bê bidestxistin” dibîne. Ji bo Unamuno, “Kîşotîzm” felsefeyeke jiyanê ye ku îdealîzma pasyone, baweriya bi tiştên ne-mumkun, û afirandina çarenûsa xwe bi destê xwe tekez dike. Don Kîşot ne tenê karakterekî wêjeyî ye, lê sembola helwesteke felsefî ya li hemberî jiyanê ye.
  • Albert Camus: Di berhemên xwe de, bi taybetî di Le Mythe de Sisyphe (Mîta Sîsîfos) de, Camus behsa “rêbaza Don Kîşot” dike, li hemberî “rêbaza La Palisse” (ku sembola aqilê hêsan û eşkere ye). Ev yek îşaret bi du nêzîkatiyên bingehîn ên li hemberî pirsgirêkên bingehîn ên jiyanê û absurdiya wê dike. Don Kîşot, bi serhildana xwe ya li dijî rastiya bêwate û bi israra xwe ya li ser afirandina wateyê, dikare wekî fîgurekî egzistansiyalist bê dîtin.
  • Jean-Paul Sartre: Her çend rasterast behsa Don Kîşot neke jî, temayên navendî yên felsefeya Sartre wekî azadiya radîkal, berpirsiyariya takekesî, û “xirab-bawerî” (mauvaise foi) dikarin bi awayekî berawirdî bi têkoşîna Don Kîşot a ji bo afirandina nasnameya xwe û redkirina rastiya ku li ser wî tê ferzkirin re bêne girêdan.

6.2. Rexneya Strukturalîst û Post-Strukturalîst

Ji perspektîfa strukturalîst û post-strukturalîst, “Don Kîşot” wekî metneke ku bi awayekî çalak qaîdeyên vegotinê yên kevneşopî dişkîne û ji nû ve ava dike, tê dîtin.

  • Analîza Vegotinê û Pir-qatîbûn: Struktura episodîk a romanê, bikaranîna gelek vebêjeran (Cervantes, Cide Hamete, wergêr, karakterên ku çîrokan vedibêjin), û tevlîhevkirina çîrokên navberî, “Don Kîşot” dike metneke pir-qatî û kompleks. Strukturalîstên wekî Greimas dibe ku li “strukturên kûr” ên vegotinê û li ser têkiliyên di navbera “aktant”an de (wek Don Kîşot wekî Subje, Dulcinea wekî Objeya Xwestekê, hwd.) lêkolîn bikin.
  • Navmetnîtî (Intertextuality): Roman bi awayekî berfireh bi metnên din re, bi taybetî bi romansên şovalyerî û pastoralkî re, dikeve diyalogê. Ev ne tenê parodîkirin e, lê herwiha ji nû ve nivîsandin û veguherandina van cureyan e. Post-strukturalîst dê tekez bikin ku “Don Kîşot” bi xwe jî dibe “navmetnek” ji bo gelek berhemên paşerojê.
  • Heteroglossia (Pir-dengî): Li gorî têgeha Mikhail Bakhtin, “Don Kîşot” mînakeke berbiçav a “heteroglossia”yê ye, ango hebûna gelek deng, ziman û perspektîfên civakî yên cuda di nav metnekê de. Ev pir-dengî yek ji taybetmendiyên bingehîn ên romana modern e û “Don Kîşot” di vî warî de pêşeng e.
  • Metafiksiyon: Wekî ku berê jî hate gotin, bikaranîna berfireh a metafiksiyonê di “Don Kîşot” de (haydarbûna metnê ji çêkirîbûna xwe, şikandina dîwarê çaremîn) ji bo rexneya post-strukturalîst mijareke sereke ye, ku tê de pirsên li ser têkiliya di navbera nivîskar, metn, xwendevan û rastiyê de tên vekolîn.

6.3. Rexneya Femînîst û Postkolonyal

  • Rexneya Femînîst: Li ser karakterên jin ên di “Don Kîşot” de (wek Dulcinea del Toboso, Marcela, Dorotea, Luscinda, Zoraida) û rolên wan ên civakî radiweste. Her çend Dulcinea bi giranî îdealîzasyoneke di hişê Don Kîşot de be jî, karakterên din ên jin ên wekî Marcela, ku bi awayekî eşkere li dijî zewaca bi zorê derdikeve û azadiya xwe diparêze, an Dorotea, ku bi şehrezayî û hunera xwe dikare mêran bixapîne û bigihîje armancên xwe, wekî fîgurên xurt û kompleks hatine şîrovekirin. Cervantes bi gelemperî bi empatî û têgihiştinê nêzî karakterên xwe yên jin dibe û zehmetî û sînordarkirinên ku civaka patryarkal a sedsala 17an li ser wan ferz dikir, nîşan dide. Rexneya femînîst van karakteran ne tenê wekî pasîf, lê wekî kesayetiyên ku bi awayên cuda li dijî normên civakî derdikevin an jî kompleksîteya rewşa jinan di wê serdemê de nîşan didin, şîrove dike.
  • Şîroveyên Postkolonyal/Dekolonyal: Van şîroveyan “Don Kîşot” ne tenê wekî berhemeke wêjeya Ewropî, lê di çarçoveya berfirehtir a împaratoriya Spanyayê, kolonyalîzmê û têkiliyên bi cîhana Îslamî re (bi taybetî bi rêya fîgura Cide Hamete Benengeli û çîroka Girtiyê Xiristiyan) dinirxînin. Mînak, Walter Mignolo di xwendina xwe ya dekolonyal de, rexneya Cervantes a li ser Spanyayê ji hundirê împaratoriyê, bi rexneya hevdemî ya Waman Puma de Ayala ji koloniyên Amerîkaya Başûr re berawird dike. Ev nêrîn pirsan li ser “zanîna kolonîal”, bêdengkirina dengên din, û rola “Don Kîşot” di avakirina kanoneke wêjeyî ya Ewropî-navendî de derdixe holê. Bikaranîna vebêjerê Ereb ji hêla Cervantes ve dikare wekî îşaretek ji bo pirçandîbûna Spanyayê û deynê wê ji çanda Erebî re bê dîtin, lê di heman demê de dikare wekî aproprîasyoneke oryantalîst jî bê rexnekirin.

7. Navmetnîtî: Têkiliya “Don Kîşot” bi Cureyên Wêjeyî yên Berê re

“Don Kîşot” ne di valahiyekê de derketiye holê; ew bi awayekî çalak bi cure û kevneşopiyên wêjeyî yên beriya xwe re dikeve diyalogê, wan parodî dike, rexne dike, û di dawiyê de wan derbas dike û formeke nû diafirîne.

7.1. Parodî û Derbasbûna Romansên Şovalyerî

Armanca eşkere ya Cervantes di “Don Kîşot” de, wekî ku di pêşgotina Beşa Yekem de jî diyar dike, “hilweşandina otorîte û populerbûna pirtûkên şovalyeriyê” bû. Roman bi awayekî sîstematîk konvansiyonên romansên şovalyerî yên wekî Amadís de Gaula (ku Don Kîşot pir jê hez dike û hewl dide teqlîd bike) parodî dike.

  • Lehengê Şovalyer: Li şûna şovalyeyên ciwan, bedew û bêkêmasî yên romansan, Don Kîşot pîr, laşqels û ji rastiyê dûr e.
  • Xanima Dil: Dulcinea del Toboso, ku di xeyala Don Kîşot de prenseseke bêhempa ye, di rastiyê de gundiyeke asayî û ne pir spehî ye.
  • Serpêhatî: Serpêhatiyên Don Kîşot ne şerên bi dêw û ejdehayan re ne, lê pevçûnên komîk bi aşên bayê, keriyên pez û mirovên asayî re ne.
  • Ziman: Zimanê bilind û arkayîk ê ku Don Kîşot hewl dide bi kar bîne, li hemberî zimanê gelêrî û pragmatîk ê Sancho Panza, dibe çavkaniya komediyê.

Lêbelê, “Don Kîşot” ji parodiyeke hêsan wêdetir diçe. Her çend Cervantes bi awayekî bêrehm îdealên şovalyeriyê yên pûçbûyî tinazên xwe pê dike, ew di heman demê de hin nirxên wekî cesaret, dilsozî û lêgerîna dadmendiyê, her çend bi awayekî “dînane” bin jî, bi rêya karakterê Don Kîşot diparêze. Bi vî awayî, roman ne tenê cureyekî kevn hildiweşîne, lê di heman demê de li ser wêrankirina wê formeke nû û kompleks ava dike.

7.2. Têkilî bi Romana Pastoral re

Romana pastoral, ku di sedsala 16an de li Spanyayê pir populer bû (mînak, Diana ya Jorge de Montemayor), cîhaneke îdealîzekirî ya şivanan û evînên wan ên saf teswîr dikir. Cervantes bi xwe jî di destpêka kariyera xwe de romaneke pastoral bi navê La Galatea (1585) nivîsandibû. Di “Don Kîşot” de, bi taybetî di Beşa Yekem de, gelek referans û beşên pastoral hene.

  • Beşa Marcela û Grisóstomo: Ev beşa navdar (I, 12-14) mînakeke berbiçav e ku Cervantes çawa konvansiyonên pastoraliyê hem bi kar tîne hem jî serûbin dike. Çîroka şivanê evîndar Grisóstomo ku ji ber evîna bêbersiv a şivana bedew û serbixwe Marcela dimire, di destpêkê de wekî çîrokeke pastoral a tîpîk xuya dike. Lêbelê, axaftina Marcela ya li ser gorê Grisóstomo, ku tê de ew mafê xwe yê hilbijartinê û redkirina zewacê diparêze û mêran ji ber ku wê ji bo mirina Grisóstomo sûcdar dikin rexne dike, nêrîneke nû û heta femînîst tîne nav cureyê pastoral. Don Kîşot bi xwe jî piştgiriya Marcela dike û wê ji hêrsa şivanan diparêze.
  • Xeyala Don Kîşot a Jiyana Pastoral: Di dawiya Beşa Duyem de, piştî ku Don Kîşot ji hêla Şovalyeyê Heyva Spî ve têk diçe û neçar dimîne ku dev ji şovalyetiyê berde, ew biryar dide ku sala mayî ya jiyana xwe wekî şivanekî pastoral derbas bike û navên pastoral li xwe, Sancho û hevalên xwe dike. Ev yek îroniyeke din e, ji ber ku jiyana pastoral a îdealîzekirî bi rastiya dijwar a têkçûn û nêzîkbûna mirina wî re tê berevajîkirin.

Cervantes bi vî awayî ne tenê pastoralê wekî paşxaneyekê bi kar tîne, lê di heman demê de bi rexneyî li konvansiyonên wê dinêre û wan ji bo armancên xwe yên vegotinî û felsefî vediguherîne.

7.3. Têkilî bi Romana Pîkaresk re

Romana pîkaresk cureyekî din ê populer bû li Spanyaya sedsalên 16an û 17an, ku bi berhemên wekî Lazarillo de Tormes (anonîm, 1554) û Guzmán de Alfarache (Mateo Alemán, 1599) navdar bû. Van romanan bi gelemperî çîroka pîkaroyekî (kesekî belengaz û fêlbaz) vedigotin ku ji bo jiyana xwe di nav civakeke gendel û neheq de têdikoşe.

  • Hêmanên Pîkaresk di “Don Kîşot” de: Hin hêmanên pîkaresk di “Don Kîşot” de hene, wekî rêwîtiyên li ser rêyên Spanyayê, hevdîtina bi kesên ji çîn û پیشeyên cuda re, û teswîra jiyana rojane ya gelêrî. Sancho Panza, bi pragmatîzm û şehrezayiya xwe ya gelêrî, carinan xwedî taybetmendiyên pîkaroyî ye.
  • Cûdahiya ji Pîkareskê: Lêbelê, “Don Kîşot” bi bingehîn ji romana pîkaresk cuda ye. Don Kîşot ne pîkaroyekî sinîk û fêlbaz e; ew îdealîstekî (her çend dîn be jî) xwedî niyetên baş e. Armanca sereke ya romanê ne tenê satira civakî ye (wek ku di pîkareskê de ye), lê lêkolînkirina temayên kûrtir ên felsefî û psîkolojîk e.
  • Ginés de Pasamonte: Hevdîtina Don Kîşot bi Ginés de Pasamonte re (I, 22), girtiyekî ku otobiyografiya xwe ya pîkaresk dinivîse, wekî rexneyek an parodiyeke Cervantesê li ser cureyê pîkaresk tê şîrovekirin. Cervantes, bi rêya vê beşê, dibe ku hin kêmasiyên pîkareskê yên wekî xwe-navendîbûn û nebûna kûrahiyeke exlaqî ya rastîn rexne dike.

Bi kurtasî, Cervantes bi awayekî hostayane hêmanan ji cureyên wêjeyî yên beriya xwe werdigire, lê wan di nav potaya afirîneriya xwe de diteyisîne û formeke nû û orîjînal diafirîne ku ji hemûyan wêdetir diçe û dibe bingeha romana modern.

8. Encamname

Romana “Don Kîşot” a Miguel de Cervantes Saavedra, ku di du beşan de di salên 1605 û 1615an de hate weşandin, ne tenê şahesereke wêjeya Spanyolî ye, lê di heman demê de xalekî werçerxanê di dîroka wêjeya cîhanê de û nîşana zayîna romana modern e. Wekî ku di vê gotarê de bi berfirehî hate şîrovekirin, Cervantes bi vê berhema xwe nûjeniyên wêjeyî yên bingehîn pêşkêş kirin ku rê li ber pêşketina romanê wekî cureyekî serdest vekir. Kûrahiya psîkolojîk a karakterên wekî Don Kîşot û Sancho Panza, realîzma di teswîra jiyana rojane û civaka Spanyayê de, bikaranîna hostayane ya teknîkên vegotinê yên pir-qatî û metafiksiyonel, û têkelkirina satir, îronî û cureyên wêjeyî yên cuda, hemû hêman in ku “Don Kîşot” ji formên vegotinê yên berê cuda dikin û wê dikin mînakeke destpêkê ya romana modern.

Temayên gerdûnî yên ku di romanê de tên vekolîn – wekî pevçûna di navbera îdealîzm û realîteyê de, pirsiyarkirina sînorên di navbera aqil û dînbûnê de, lêgerîna li dadmendiyê û cihê takekes di nav civakê de, û girîngiya hevaltî û dilsoziyê – heta roja îro jî wate û girîngiya xwe diparêzin û xwendevanên ji çand û serdemên cuda eleqedar dikin. Van temayan “Don Kîşot” kirine berhemeke bêdem ku bi berdewamî ji nû ve tê xwendin û şîrovekirin.

Bandora “Don Kîşot” li ser wêjeya cîhanê bêsînor bûye. Ji nivîskarên Îngilîz ên sedsala 18an wekî Fielding û Sterne, heta bi Flaubertê Fransî, Dostoyevskiyê Rûs, û nivîskarên mezin ên Amerîkaya Latînî yên wekî Borges û García Márquez, gelek romannûsên navdar di bin bandora teknîk, tema û ruhê Cervantesî de mane û ew di berhemên xwe de bi awayên cuda ji nû ve afirandine. Herwiha, roman bûye çavkaniyeke îlhamê ji bo gelek şîroveyên felsefî, psîkolojîk û rexneyî, ku ev yek dewlemendî û pir-rengiya wê nîşan dide.

Di çarçoveya wêjeya Kurdî de, her çend pêşwaziya rasterast û rexneya berfireh a li ser “Don Kîşot” heta radeyekê kêm be jî, hebûna wergerên Kurdî (bi taybetî wergera Soranî ya Kakeweys û wergera Kurdî ya Ehmed Qazî ku li ser bingeha wergera Farisî ya Mihemed Qazî hatiye amadekirin) û adaptasyonên hunerî yên wekî berhema Şener Özmen û Erkan Özgen, û herwiha referansên nivîskarên wekî Bextiyar Elî, nîşan didin ku ev şahesera cîhanî di qada çandî ya Kurdî de jî cih girtiye. Bandora nerasterast a “Don Kîşot”, bi rêya bandora wê ya li ser romana cîhanî û bi rêya wergerên zimanên cîran, li ser pêşketina romana Kurdî jî hebe.

Di dawiyê de, “Don Kîşot” ne tenê wekî berhemeke dîrokî ya girîng, lê wekî metneke zindî û dînamîk dimîne ku bi berdewamî xwendevan û nivîskaran teşwîq dike ku li ser xwezaya mirov, civak û hunerê kûr bifikirin. Ji bo wêjeya Kurdî jî, lêkolînên berawirdî yên kûrtir li ser pêşwazî û bandora “Don Kîşot” dikarin têgihiştinên nû û hêja li ser têkiliyên di navbera wêjeya Kurdî û mîrata wêjeya cîhanê de pêşkêş bikin. Girîngiya mayînde ya vê romanê di şiyana wê ya ji bo derbaskirina sînorên zimanî û çandî û ji bo peydakirina wateyên nû ji bo nifşên nû yên xwendevanan de ye.

Çavkanî (Bi rêza alfabetîk a IDyên Snippetan)

WERGIRTÎ

1. Miguel de Cervantes: a life of adventure – Google Arts & Culture, https://artsandculture.google.com/story/ywURv9UGlHVALA 2. Miguel de Cervantes – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Miguel_de_Cervantes 3. ‘Literature’ and the book trade in Golden-Age Spain | Biblioteca …, https://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/literature-and-the-book-trade-in-goldenage-spain–0/html/94bd1e5f-f6a6-4b92-894f-c6a8277090aa_8.html 4. Don Quixote – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Don_Quixote 5. Cervantes and Don Quixote de la Mancha | BJPsych Advances …, https://www.cambridge.org/core/journals/bjpsych-advances/article/cervantes-and-don-quixote-de-la-mancha/F2BCFE3AC531DC4F57038EB7C2E80F8E 6. Miguel de Cervantes and Don Quixote Background – SparkNotes, https://www.sparknotes.com/lit/donquixote/context/ 7. The Reception of Don Quixote in Seventeenth and Eighteenth Century Germany and Friedrich J. Bertuch’s Pioneering Translation (, https://digitalcommons.lib.uconn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=tqc 8. Don Quixote | Summary, Legacy, & Facts – Britannica, https://www.britannica.com/topic/Don-Quixote-novel 9. View of Making Amends: an Approach to the Structure of Don Quixote, Part 2 | Vanderbilt e-Journal of Luso-Hispanic Studies, https://ejournals.library.vanderbilt.edu/index.php/lusohispanic/article/view/3165/1339 10. http://www.biblio.com, https://www.biblio.com/blog/2022/08/first-modern-novel-and-an-undoubted-literary-milestone-why-you-should-add-don-quixote-to-your-reading-list/#:~:text=First%20published%20in%201605%2C%20Miguel,cultural%20influence%20still%20resonates%20today. 11. Cervantes’ Way: Studying “Don Quixote” with a Writing Tutor | Gilliam Writers Group, https://www.gilliamwritersgroup.com/blog/cervantes-way-studying-don-quixote-with-a-writing-tutor 12. The Legacy of Don Quixote: How Cervantes Shaped Spanish Literature, https://www.polyglottistlanguageacademy.com/language-culture-travelling-blog/2025/3/5/the-legacy-of-don-quixote-how-cervantes-shaped-spanish-literature 13. Don Quixote Themes – LitCharts, https://www.litcharts.com/lit/don-quixote/themes 14. Picaresque novel | Definition, Characteristics & Examples – Britannica, https://www.britannica.com/art/picaresque-novel 15. Picaresque novel – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Picaresque_novel 16. Edward H. Friedman 128 ISSN 1540 5877 eHumanista/Cervantes 7 (2019), https://www.ehumanista.ucsb.edu/sites/default/files/sitefiles/cervantes/volume7/11_Friedman_eHumanista_Cervantes.pdf 17. POSTMODERN NARRATIVE ELEMENTS IN CERVANTES S DON QUIXOTE – DergiPark, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/219509 18. 3 Things I Learned About Writing: Analyzing Miguel Cervantes’ DON QUIXOTE, https://www.writersdigest.com/whats-new/3-things-i-learned-about-writing-analyzing-miguel-cervantes-don-quixote 19. Swashbucklers All: Don Quixote and the Catholic Novel | Acton Institute, https://www.acton.org/religion-liberty/volume-34-number-1/swashbucklers-all-don-quixote-and-catholic-novel 20. What Makes Don Quixote a Parody of Chivalric Romance | Free Essay Example for Students, https://aithor.com/essay-examples/what-makes-don-quixote-a-parody-of-chivalric-romance 21. What Makes Don Quixote a Parody of Chivalric Romance – IvyPanda, https://ivypanda.com/essays/don-quixote-a-parody/ 22. Why is Don Quixote the first modern novel? – Edwin Williamson, https://www.mhra.org.uk/publications/stable/10.59860/cl.c47c5cc 23. What Makes Don Quixote a Parody? – Sean Miller, https://seanmiller.us/blog/what-makes-don-quixote-a-parody/ 24. Quixote vs. Amadis – Amadis of Gaul, https://amadisofgaul.blogspot.com/2009/01/quixote-vs-amadis.html 25. phoenixfiles.olin.edu, https://phoenixfiles.olin.edu/do/747/iiif/6c234ba8-b4a6-4467-8aa1-b936ed96534e/full/full/0/Mark_Final_Project_Submission.pdf 26. Cervantes : Bulletin of the Cervantes Society of America. Volume II, Number 2, Fall 1982 | Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, https://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/cervantes-bulletin-of-the-cervantes-society-of-america–19/html/02780cea-82b2-11df-acc7-002185ce6064_9.html 27. ejournals.library.vanderbilt.edu, https://ejournals.library.vanderbilt.edu/index.php/lusohispanic/article/download/3165/1339?inline=1 28. Cervantes : Bulletin of the Cervantes Society of America. Volume II, Number 1, Spring 1982, https://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/cervantes-bulletin-of-the-cervantes-society-of-america–5/html/027803bc-82b2-11df-acc7-002185ce6064_9.html 29. Lazarillo de Tormes (Chapter 4) – A Companion to the Spanish Picaresque Novel, https://www.cambridge.org/core/books/companion-to-the-spanish-picaresque-novel/lazarillo-de-tormes/ECCCAFED4A6D8C71498CD53DD7D27B75 30. Multivalence and Relevance of the Myth of Don Quixote, https://saudijournals.com/media/articles/SIJLL_51_32-37.pdf 31. Don Quixote: Its Impact and Influence – BTW, https://mhebtw.mheducation.com/2014/09/26/chivalry-is-not-dead-an-appreciation-of-don-quixote/ 32. Don Quixote – Literary Masterpiece by Miguel de Cervantes – LitGram, https://litgram.in/don-quixote-miguel-de-cervantes/ 33. Don Quixote de la Mancha and its Universal Themes – Instituto Hispánico de Murcia, https://ihdemu.com/en/don-quixote-de-la-mancha-and-its-universal-themes/ 34. osf.io, https://osf.io/xs6ym_v1/download 35. ‘Don Quixote’ : A timeless exploration of idealism and reality – Times of India, https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/don-quixote-a-timeless-exploration-of-idealism-and-reality/articleshow/103864575.cms 36. Literature, Realism, and Idealism Theme in Don Quixote | LitCharts, https://www.litcharts.com/lit/don-quixote/themes/literature-realism-and-idealism 37. The psychology of the absurd in Don Quixote – BookTalk.org, https://www.booktalk.org/the-psychology-of-the-absurd-in-don-quixote-t8164.html 38. A Psychological Assessment of Don Quixote – Prized Writing – UC Davis, https://prizedwriting.ucdavis.edu/psychological-assessment-don-quixote 39. The Psychology of Delusion: Understanding Don Quixote’s Quest – Simply Put Psych, https://simplyputpsych.co.uk/monday-musings-1/the-psychology-of-delusion-understanding-don-quixotes-quest 40. Don Quixote or the Dangers of Reading Badly – Ploughshares, https://pshares.org/blog/don-quixote-or-the-dangers-of-reading-badly/ 41. Don Quixote: Summary, Analysis and Essay Examples, https://kaitlynessays.com/don-quixote-summary-analysis-and-essay-examples/ 42. Don Quixote – Core Knowledge Foundation, https://www.coreknowledge.org/wp-content/uploads/2017/01/Core-Classics-Don-Quixote-Teacher-Guide.pdf 43. The Ingenious Gentleman Don Quixote of La Mancha by Miguel de Cervantes – Full Summary and Analysis – EssayPro, https://essaypro.com/blog/don-quixote-summary 44. Don Quixote – (AP European History) – Vocab, Definition … – Fiveable, https://library.fiveable.me/key-terms/ap-euro/don-quixote 45. Don Quixote or the Art of Becoming | The Hudson Review, https://hudsonreview.com/2015/10/don-quixote-or-the-art-of-becoming/ 46. Miguel de Cervantes – Spanish Author, Don Quixote, Novelist | Britannica, https://www.britannica.com/biography/Miguel-de-Cervantes/Don-Quixote-and-critical-traditions 47. Fielding’s Joseph Andrews Satirizes English Society | EBSCO …, https://www.ebsco.com/research-starters/history/fieldings-joseph-andrews-satirizes-english-society 48. krex.k-state.edu, https://krex.k-state.edu/server/api/core/bitstreams/2aa9520c-febe-464b-ae0e-da4cd33ef2a8/content 49. Mastering Narrative Strategy: Understanding Henry Fielding’s Genius Through the Lens of Tom Jones – The Lighthouse Reads, https://www.thelighthousereads.com/post/mastering-narrative-strategy-understanding-henry-fielding-s-genius-through-the-lens-of-tom-jones 50. Fielding and Tom Jones – Garry Gillard, https://garrygillard.net/writing/229/03tomjones.html 51. The Enduring Legacy of Tristram Shandy – Number Analytics, https://www.numberanalytics.com/blog/tristram-shandy-legacy 52. The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/The_Life_and_Opinions_of_Tristram_Shandy,_Gentleman 53. Tristram Shandy: Full Book Analysis – SparkNotes, https://www.sparknotes.com/lit/tristram/plot-analysis/ 54. The Life and Opinions of Tristram Shandy – Laurence Sterne – Kinnu, https://kinnu.xyz/kinnuverse/culture/great-novels/the-life-and-opinions-of-tristram-shandy/ 55. Tristram Shandy | Ronald B. Richardson, https://ronaldbrichardson.com/tag/tristram-shandy/ 56. Time and space in Tristram Shandy and other eighteenth-century novels: the issues of progression and continuity, https://etheses.whiterose.ac.uk/id/eprint/14724/1/251334.pdf 57. Which classics are obviously influenced by Don Quixote? : r/classicliterature – Reddit, https://www.reddit.com/r/classicliterature/comments/1ed82q1/which_classics_are_obviously_influenced_by_don/ 58. The Pickwick Papers Study Guide | Literature Guide – LitCharts, https://www.litcharts.com/lit/the-pickwick-papers 59. Charles Dickens | Biography, Books, Characters, Facts, & Analysis …, https://www.britannica.com/biography/Charles-Dickens-British-novelist 60. The Posthumous Papers of the Pickwick Club and G.K. Chesterton’s View of Dickens’ Literary Greatness – UNITesi, https://unitesi.unive.it/retrieve/582d0d65-64be-4d4a-bd70-ebfb301b5460/866097-1224140.pdf 61. Flaubert and “Don Quijote”: The Influence of Cervantes on “Madame Bovary.” (review), https://www.researchgate.net/publication/236796553_Flaubert_and_Don_Quijote_The_Influence_of_Cervantes_on_Madame_Bovary_review 62. Is Don Quixote worth it? What are ur thoughts? : r/classicliterature – Reddit, https://www.reddit.com/r/classicliterature/comments/1i8j7e7/is_don_quixote_worth_it_what_are_ur_thoughts/ 63. Flaubert and Don Quijote: The Influence of Cervantes on Madame Bovary – Soledad Maura, https://www.soledadmaura.com/ficha_flaubert_and_don_quijote.html 64. A short, amateur analysis of Dostoevsky’s The Idiot : r/literature – Reddit, https://www.reddit.com/r/literature/comments/18yupfv/a_short_amateur_analysis_of_dostoevskys_the_idiot/ 65. Dostoevski and Cervantes – DigitalCommons@Providence, https://digitalcommons.providence.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1957&context=inti 66. Prince Myshkin as a Tragic Interpretation of Don Quixote – Marshall Digital Scholar, https://mds.marshall.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1007&context=languages_faculty 67. The Gospel of the Crucified Idiot – 1517, https://www.1517.org/articles/the-gospel-of-the-crucified-idiot 68. Which classics are obviously influenced by Don Quixote? : r … – Reddit, https://www.reddit.com/r/classicliterature/comments/1ed82q1/which_classics_are_obviously_influenced_by_don_quixote/ 69. Cervantes, Lizardi, and the Literary Construction of The Mexican …, https://www.inversejournal.com/2024/08/29/cervantes-lizardi-and-the-literary-construction-of-the-mexican-rogue-in-don-catrin-de-la-fachenda-by-patricia-vilches/ 70. Mohammad Qazi, the Father of Translation in Iran – KURDSHOP, https://kurdshop.net/en/famous-kurdish-persons/1957 71. From Don Quixote to Zorba, madness and revolt as an ideology in Mohammad Ghazi’s translations – ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/331824297_From_Don_Quixote_to_Zorba_madness_and_revolt_as_an_ideology_in_Mohammad_Ghazi’s_translations 72. Mohammad Ghazi Information – Artebox, https://artebox.org/arte-pedia/ghazi-01/ 73. Full article: From Don Quixote to Zorba, madness and revolt as an ideology in Mohammad Ghazi’s translations, https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/23311983.2019.1592659 74. Ahmad Qazi, a Journalist Translator – KURDSHOP, https://kurdshop.net/en/famous-kurdish-persons/2207 75. Catalogue en ligne Bibliothèque Kurde – PMB – Institut kurde de Paris, https://pmb.institutkurde.org/opac_css/index.php?lvl=section_see&id=83&location=46&page=37&nbr_lignes=1809&dcote=&lcote=0&nc=0&main=&ssub=0&plettreaut= 76. pmb.institutkurde.org, https://pmb.institutkurde.org/opac_css/index.php?lvl=notice_display&id=8487 77. Reading Don Quixote in Haifa, https://arablit.org/2017/02/02/reading-don-quixote-in-haifa/ 78. Stylistic and thematic changes in the Kurdish novel – Swedish Research Institute in Istanbul, https://srii.org/public/documents/transactions/transaction-22/f0367916-6063-401a-9c8e-78203ac1c7b6.pdf 79. Home – Potter of Babble, https://potterofbabble.com/home/ 80. User:Matthias Buchmeier/en-ku-a – Wiktionary, the free dictionary, https://en.wiktionary.org/wiki/User:Matthias_Buchmeier/en-ku-a 81. Mihemed Ronahî: Pirraniya me nakin bi neynûka kûçikekî – Înanolo, https://inanolo.blogspot.com/2017/10/mihemed-ronahi-pirraniya-me-nakin-bi.html 82. Manga Sor Birîndar Dibe – Kürtçe Çocuk Masal ve Hikayeleri Kitabı – Hepsiburada, https://www.hepsiburada.com/manga-sor-bir-ndar-dibe-kurtce-cocuk-masal-ve-hikayeleri-pm-HBC0000166SWX 83. Sîrkûsa Rindo – Sorani (Arap Alfabesi) Çocuk Masal ve Kitabı – Hepsiburada, https://www.hepsiburada.com/s-rk-sa-rindo-sorani-arap-alfabesi-cocuk-masal-ve-hikayeleri-pm-HBC0000166U0O 84. Art, Culture and Literature (Part VI) – The Cambridge History of the Kurds, https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/art-culture-and-literature/5E746747A9CEB21A7381F53393826B14 85. sempozyûma navneteweyî li ser ziman edebîyat û zanistên civakî – SPbU Researchers Portal, https://pureportal.spbu.ru/files/119294492/SEMPOZYUMA_NAVNETEWEY_LI_SER_ZIMAN_EDEB_YAT_ZANIST_N_CIVAK_I_.pdf 86. 87 Translations of Harry Potter. What Languages Could Be Next?, https://potterofbabble.com/2023/04/21/87-translations-of-harry-potter-what-languages-could-be-next/ 87. From Nazism to Pro‐Kurdish Activism: The International Society Kurdistan, Silvio van Rooy and the struggle against communism i – WUR eDepot, https://edepot.wur.nl/642757 88. List of early modern works on the Crusades – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_early_modern_works_on_the_Crusades 89. “El inglés y el spánich”: Translating the Heterolingualism of La Frontera–A Critical Translation of Luis Humberto Crosth – CUNY Academic Works, https://academicworks.cuny.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=5957&context=gc_etds 90. You searched for feed – Oral Tradition Journal, https://journal.oraltradition.org/search/feed/rss2/ 91. Nimble Tongues: Studies in Literary Translingualism – Purdue e-Pubs, https://docs.lib.purdue.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1005&context=ccs 92. Nimble Toungues: Studies in Literary Translingualism – OAPEN Library, https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/94212/9781612496009.pdf?sequence=1&isAllowed=y 93. catalogue 118 – International League of Antiquarian Booksellers, https://ilab.org/assets/catalogues/catalogs_files_Catalogue%20118.pdf 94. Pryor-Johnson Rare Books, ABAA, https://pryorjohnsonrarebooks.squarespace.com/s/Pryor-Johnson-Bibliography-Week-2020-Catalogue.pdf 95. File:The Adventure of Mambrino’s Helmet (Six Illustrations for Don Quixote) MET DP824975.jpg – Wikimedia Commons, https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Adventure_of_Mambrino%27s_Helmet_(Six_Illustrations_for_Don_Quixote)_MET_DP824975.jpg 96. Miguel de Cervantes – Wikidata, https://www.wikidata.org/wiki/Q5682 97. In Search of a Kurdish Novel that Tells Us Who the Kurds Are | Iranian Studies, https://www.cambridge.org/core/journals/iranian-studies/article/in-search-of-a-kurdish-novel-that-tells-us-who-the-kurds-are/2CB71C1E3C7CEDCF81B2B4B9C1B16151 98. Ethnic Marketing | Bidoun, https://www.bidoun.org/articles/ethnic-marketing 99. Kurdish Art and Cultural Production (Chapter 31) – The Cambridge History of the Kurds, https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/kurdish-art-and-cultural-production/3D002974EAD518269C6D52A8FC2C0201 100. Kurdish author Bachtyar Ali: Tackling the tornado of history | Qantara …, https://qantara.de/en/article/kurdish-author-bachtyar-ali-tackling-tornado-history 101. From Hapless Parody to Knight Crusader: How Far-Right Nationalism Hijacked Don Quixote, https://m.thewire.in/article/culture/don-quixote-hijacked-far-right-nationalism 102. “Lin Shu, Author of the Quixote,” by Mikaël Gómez Guthart | World Literature Today, https://worldliteraturetoday.org/2018/july/lin-shu-author-quixote-mikael-gomez-guthart 103. teaching-937-30431-1654520535-1.docx, https://academics.su.edu.krd/public/profiles/shirin.ahmed/teaching/teaching-937-30431-1654520535-1.docx 104. The Use of Active Learning Strategies to Foster Effective Teaching in Higher Education Institutions | Zanco Journal of Human Sciences, https://zancojournal.su.edu.krd/index.php/JAHS/article/view/1617 105. The Interaction of the Ottomans with the Foreigners A’laj in Algeria during the Ottoman Era – Kurdish Studies, https://kurdishstudies.net/menu-script/index.php/KS/article/download/3848/2605/7388 106. Understanding the Truth | Kurdish Academy Of Languages, https://kurdishacademy.org/wp/understanding-the-truth/ 107. Book Review; Minority Language Media: Concepts, Critiques and Case Studies, https://kurdishacademy.org/wp/book-review-minority-language-media-concepts-critiques-and-case-studies/ 108. Chapter 4 The State of the Institutions of Economic Freedom in the Kurdistan Region of Iraq, https://www.cato.org/sites/cato.org/files/2021-09/efw-2021-chapter-4.pdf 109. The Neo-Aramaic Oral Heritage of the Jews of Zakho – Open Book Publishers, https://books.openbookpublishers.com/10.11647/obp.0272.pdf 110. Turkish Novel as Transnational | Oxford Research Encyclopedia of Literature, https://oxfordre.com/literature/display/10.1093/acrefore/9780190201098.001.0001/acrefore-9780190201098-e-1332?d=%2F10.1093%2Facrefore%2F9780190201098.001.0001%2Facrefore-9780190201098-e-1332&p=emailAq4a1Z9qjdXaM 111. (PDF) The Convoy of Thirst – ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/358571716_The_Convoy_of_Thirst 112. (PDF) Burden of Colonialism and Alienation in Modern Kurdish Novel – ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/336349579_Burden_of_Colonialism_and_Alienation_in_Modern_Kurdish_Novel 113. Periodicals indexed in the Linguistic Bibliography, https://bibliographies.brill.com/LBO/about/periodicals 114. How much do you know about “Don Quijote de La Mancha”? – ISGR Götaberg Library, https://lmcgotaberg.wordpress.com/2017/04/24/how-much-do-you-know-about-don-quijote-de-la-mancha/ 115. the kurds, the armenian question, and the history of armenian-kurdish relations – Open eClass, https://openeclass.uom.gr/modules/document/file.php/BSO286/THE_KURDS_THE_ARMENIAN_QUESTION_AND_THE.pdf 116. Copyright by Ali Fuat Sengul 2012, https://repositories.lib.utexas.edu/bitstreams/cb080bd4-57b3-48f2-8476-f497c0984fe7/download 117. **Aha P¿±nana Leo., K¿*mike Hua**¿*lelo., et al. (٢٠٠٣). M**maka kaiao: a modern Hawaiian vocabulary : a compilation of – ICDST E-print archive of engineering and scientific PDF documents, https://dl.icdst.org/pdfs/files3/9d536f0f23120493247d3cf3d2eeb2ca.pdf 118. Meeting Handbook Linguistic Society of America – Stanford University, http://web.stanford.edu/~anttila/research/LSA-handbook-2020.pdf 119. Kurdish Art and Cultural Production, https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?id=441556&document=0001.PDF 120. Don Quixote – PMC, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2072031/ 121. Cervantes Read by Freud: A Perspective – Athens Journal, https://www.athensjournals.gr/history/2017-3-4-2-Lopez-Munoz.pdf 122. (PDF) Don Quixote’s Quixotic Trauma Therapy: A Reassessment of Cervantes’s Canonical Novel and Trauma Studies – ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/321402082_Don_Quixote’s_Quixotic_Trauma_Therapy_A_Reassessment_of_Cervantes’s_Canonical_Novel_and_Trauma_Studies 123. Don Quixote: Freud and Cervantes – PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6735599/ 124. (PDF) The psychology of Don Quixote – ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/28140431_The_psychology_of_Don_Quixote 125. De-Linking: Don Quixote, Globalization and the Colonies, https://digitalcommons.macalester.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1321&context=macintl 126. Michel Foucault – The Order of Things – Part 1 – strong reading, http://strongreading.blogspot.com/2012/01/michel-foucault-order-of-things-part-1.html 127. Madness and Civilization by Michel Foucault | EBSCO Research Starters, https://www.ebsco.com/research-starters/literature-and-writing/madness-and-civilization-michel-foucault 128. Foucault, Don Quixote, Order of Things, http://individual.utoronto.ca/bmclean/hermeneutics/foucault_suppl/OT_don_quixote.htm 129. Does Don Quixote exemplify the ultimate existentialist hero? : r/askphilosophy – Reddit, https://www.reddit.com/r/askphilosophy/comments/41dqv1/does_don_quixote_exemplify_the_ultimate/ 130. College of Letters (COL) – Wesleyan Catalog, https://catalog.wesleyan.edu/courses/col/col.pdf 131. www2.hawaii.edu, https://www2.hawaii.edu/~freeman/courses/phil360/16.%20Myth%20of%20Sisyphus.pdf 132. Existentialism – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Existentialism 133. The Importance of Quixotism in the Philosophy of Miguel de Unamuno – TRACE: Tennessee, https://trace.tennessee.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2467&context=utk_chanhonoproj 134. Don Quixote and Jesus Christ – Dialnet, https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/3842377.pdf 135. The Role of Imagination and Reality in ‘Don Quijote’ by Miguel de …, https://aithor.com/essay-examples/the-role-of-imagination-and-reality-in-don-quijote-by-miguel-de-cervantes 136. On Being and Becoming – dokumen.pub, https://dokumen.pub/download/on-being-and-becoming-9780190913670.html 137. THE CONCEPT OF AUTHENTIC EXISTENCE IN EXISTENTIALISM – CORE, https://core.ac.uk/download/pdf/144510879.pdf 138. An Extensive Analysis of Existentialism through the Works of Jean-Paul Sartre, https://literaryodyssey.com/blog/an-extensive-analysis-of-existentialism-through-the-works-of-jean-paul-sartre 139. UNINHABITABLE PARADOXES? EXISTENTIALISM AND GENDER REPRESENTATION IN THE FICTION OF WILLIAM MclLVANNEY A Thesis submitted for th – University of Stirling, https://dspace.stir.ac.uk/bitstream/1893/34272/1/Gibson-thesis-1999.pdf 140. Existentialism – Wikipedia – Index of /, https://static.hlt.bme.hu/semantics/external/pages/megtestes%C3%ADtett_megismer%C3%A9s/en.wikipedia.org/wiki/Existentialism.html 141. Existential Essential | PDF – Scribd, https://www.scribd.com/document/115035486/Existential-Essential 142. Situating Existentialism: Key Texts in Context – dokumen.pub, https://dokumen.pub/download/situating-existentialism-key-texts-in-context-9780231519670.html 143. The Existential Fiction of Ayi Kwei Armah, Albert Camus, and Jean-Paul Sartre (review), https://www.researchgate.net/publication/265712379_The_Existential_Fiction_of_Ayi_Kwei_Armah_Albert_Camus_and_Jean-Paul_Sartre_review 144. A NEW LOOK AT THE STRUCTURE OF DON QUIJOTE From the beginning and with good reason, affirms Helmut Hatzfeld, critics have reject, https://armandfbaker.github.io/structure_quijote.pdf 145. Don Quixote’s Penance in Sierra Morena: Structure and Intentionality – Juniata College, https://www.juniata.edu/offices/juniata-voices/past-version/media/2006-jose-nieto.pdf 146. LITERARY THEORY THE BASICS | uogbooks, https://uogbooks.files.wordpress.com/2014/10/literary-theory-the-basics-by-hans-bertens-book.pdf 147. Confronting Literary Theory: Ice Princesses and Don Quixote, https://literarymama.com/articles/departments/2021/05/confronting-literary-theory-ice-princesses-and-don-quixote 148. Introduction to Algirdas Greimas, Module on Plotting, https://www.cla.purdue.edu/english/theory/narratology/modules/greimasplot.html 149. 71 Structuralist and Narratological Criticism – Marquette University, https://www.marquette.edu/maqom/structural.pdf 150. Binary oppositions | Literary Theory and Criticism Class Notes – Fiveable, https://library.fiveable.me/literary-theory-criticism/unit-2/binary-oppositions/study-guide/igPbOrAUGPzIPpOd 151. What is Levi Strauss’ Theory of Binary Opposites? – MyTutor, https://www.mytutor.co.uk/answers/8161/A-Level/Media-Studies/What-is-Levi-Strauss-Theory-of-Binary-Opposites/ 152. ir.vanderbilt.edu, https://ir.vanderbilt.edu/bitstreams/6cae0983-aaba-44e0-bf3d-092464ee7d51/download 153. “Don Quixote,” Proto-Feminist Text: How Cervantes’ Daughter Shaped His Novel, https://lithub.com/don-quixote-proto-feminist-text-how-cervantes-daughter-shaped-his-novel/ 154. marcela’s justification and plea for freedom in don quixote – SOCIAL SCIENCES STUDIES JOURNAL, https://sssjournal.com/files/sssjournal/1808621971_09_67_6_ID2524_Albay_3429-3435.pdf 155. Don Quixote Edith Grossman – Pay Commission, https://paycommission.gov.ie/HomePages/024369/DonQuixoteEdithGrossman.pdf 156. Metaphors We Laugh By: Rethinking “Don Quixote” and “Amadís of Gaul” through Embodied Cognition and Carnival, https://docs.lib.purdue.edu/dissertations/AAI10271391/ 157. Bulletin of the Cervantes Society of America. Volume X, Number 2, Fall 1990, https://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/cervantes-bulletin-of-the-cervantes-society-of-america–36/html/02788f44-82b2-11df-acc7-002185ce6064_12.html 158. Miguel de Cervantes and the Picaresque (Chapter 9) – Cambridge University Press, https://www.cambridge.org/core/books/companion-to-the-spanish-picaresque-novel/miguel-de-cervantes-and-the-picaresque/1364F6CBE3B0574310F95EAAB9AECE64 159. Don Quixote (Part I, 1605 & Part II, 1615) by Miguel de Cervantes …, https://cgfewston.me/2014/03/09/don-quixote-part-i-1605-part-ii-1615-by-miguel-de-cervantes/ 160. Some aspects of Spanish book-production in the Golden Age | Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, https://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/some-aspects-of-spanish-bookproduction-in-the-golden-age–0/html/ada6170d-bffe-4215-9314-f249a166d579_9.html 161. The Influence of Don Quixote on Modern Literature | Free Essay Example for Students, https://aithor.com/essay-examples/the-influence-of-don-quixote-on-modern-literature 162. Why was Don Quixote considered the first modern novel? What about it was fundamentally different from previous long form works of fiction? – Reddit, https://www.reddit.com/r/AskHistorians/comments/bh5tp6/why_was_don_quixote_considered_the_first_modern/ 163. Consuming Time: Narrative and Disease in ‘Tristram Shandy’ – University of Warwick, https://warwick.ac.uk/fac/arts/english/currentstudents/undergraduates/modules/literaturetheoryandtime/ltt-lawlor.pdf 164. A Critical Study of Charles Dickens: Humor, Satire and Pathos of The Victorian Era – Wisdom Press, https://www.wisdompress.co.in/wp-content/uploads/2022/10/A-Critical-Study-of-Charles-Dickens-Humor-Satire-and-Pathos-of-The-Victorian-Era.pdf 165. Satire and Dickens – ResearchGate, https://www.researchgate.net/profile/Richard-White/publication/277665831_Satire_and_Dickens/links/556f6da808aec226830aaaf5/Satire-and-Dickens.pdf 166. The Greatest Israeli, Egyptian, Spanish, Argentinian, Swiss Books of All Time, https://thegreatestbooks.org/the-greatest-books/written-by/israeli,argentinian,spanish,egyptian,swiss/authors 167. The Greatest Greek, Ukrainian, Swedish, Spanish, New Zealander, Swiss Books of All Time, https://thegreatestbooks.org/the-greatest-books/written-by/greek,swedish,ukrainian,new-zealander,spanish,swiss/authors 168. Of Humorous Heroes and Non-Existent Knights: Don Quixote … – Brill, https://brill.com/display/book/edcoll/9789042029187/B9789042029187-s013.pdf 169. Don Quixote and the Arabs – Alberto Manguel – Wild Court, https://wildcourt.co.uk/don-quixote-arabs/ 170. Havîna 2017 an – Pirtûkên kurdî kurmancî, https://zanistvan.wordpress.com/wp-content/uploads/2017/11/wc3aaje.pdf 171. ROMANA KURDÎ (KURMANCÎ) YA DÎROKÎ: BÎRA CİVAKÎ Û NASNAME – GCRIS, https://gcris.artuklu.edu.tr/bitstreams/d3b3d13d-5089-4b32-944d-074600460d87/download 172. the strategic triangle and regional conflicts – Open Research Repository, https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstream/1885/10638/2/02Whole_Chen.pdf 173. The Routledge Encyclopedia of Indian Writing in English 1032245573, 9781032245577, https://dokumen.pub/the-routledge-encyclopedia-of-indian-writing-in-english-1032245573-9781032245577.html 174. Justice | Encyclopedia.com, https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/law/law/justice 175. The Enlightenment: An Interpretation, Vol. 2 The Science of Freedom [2] – DOKUMEN.PUB, https://dokumen.pub/the-enlightenment-an-interpretation-vol-2-the-science-of-freedom-2.html 176. Kent Academic Repository, https://kar.kent.ac.uk/85977/1/DX210447.pdf 177. Narratological Reading of Selected British Modernist Narratives by Joseph Conrad, James Joyce and, https://bu.umc.edu.dz/theses/anglais/BOU1644.pdf 178. Chapter 3 Logic of Relatives and Semiotics in Peirce. From the “Subject-Predicate” Inferential Structure to the Synechistic Topology of Interpretation in – Brill, https://brill.com/display/book/edcoll/9789004347786/B9789004347786_005.xml 179. September – 2016 – Asymptote Blog, https://www.asymptotejournal.com/blog/2016/09/ 180. LOVE AS THE HORIZON OF MORAL EDUCATION AND CHARACTER DEVELOPMENT A Latin American Contribution for the 21st Century, https://www.crvp.org/publications/Series-V/4-Contents.pdf 181. The Law in Cervantes and Shakespeare – Brill, https://brill.com/downloadpdf/display/title/60900.pdf 182. Guzmán de Alfaracheand after (Chapter 3) – The Picaresque Novel in Western Literature, https://www.cambridge.org/core/books/picaresque-novel-in-western-literature/guzman-de-alfaracheand-after/AE4499B4FF4D069ACF3B3C9A9D655E37 183. Sey Yew Romanê Verênî Kilama Pepûgî Ser O Analîzêk – SciSpace, https://scispace.com/pdf/sey-yew-romane-vereni-kilama-pepugi-ser-o-analizek-1uvnnw9d0t.pdf 184. Vebêjin di navbera romana ”Navê min Sor e ”ya Orhan Pamuk û ”Mîrnameya” Can dost, https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/706705/yokAcikBilim_10152927.pdf?sequence=-1&isAllowed=y 185. The ship of Ferit Edgu, The island of Hakkari and Literature at the Limits of the World – Botan Times English, https://en.botantimes.com/the-ship-of-ferit-edgue-the-island-of-hakkari-and-literature-at-the-limits-of-the-world/ 186. Jineolojî Confronting Hierarchical Knowledge: (Il)legitimacy of a Decolonial Science of Women in Kurdistan – ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/385262996_Jineoloji_Confronting_Hierarchical_Knowledge_Illegitimacy_of_a_Decolonial_Science_of_Women_in_Kurdistan 187. ROMANA KURDÎ (KURMANCÎ) YA DÎROKÎ: BÎRA CİVAKÎ Û NASNAME, http://www.hewalname.com/ku/wp-content/uploads/2023/10/Romana-Kurdi-kurmanci-Ya-Diroki.pdf 188. Binyata “Struktûra”bûyerê di Romana Êvara Perwaneyê ya Bextiyar Elî de, https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/706737/yokAcikBilim_10145898.pdf?sequence=-1&isAllowed=y 189. World Literature Decentered: beyond the ‘West’ Through Turkey, Mexico and Bengal, https://www.researchgate.net/publication/353387443_World_Literature_Decentered_beyond_the_’West’_Through_Turkey_Mexico_and_Bengal 190. Traditional Food and Beverages of the Kichwa-Otavalo Indigenous People. Ecuador – Kurdish Studies, https://kurdishstudies.net/menu-script/index.php/KS/article/download/2511/1591/4768 191. A proposal for Latin based Kurdish alphabet, https://kurdishacademy.org/?p=396 192. Maps | Gallery Categories | Kurdish Academy Of Languages, https://kurdishacademy.org/wp/galleries/maps/ 193. Countering Daesh Propaganda: Action-Oriented Research for Practical Policy Outcomes – The Carter Center, https://www.cartercenter.org/resources/pdfs/peace/conflict_resolution/countering-isis/counteringdaeshpropaganda-feb2016.pdf 194. T.C. MİMAR SİNAN GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ KÜRTÇENİN KURMANCÎ LEHÇESİNDE ROMAN YAZ, https://acikerisim.msgsu.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.14124/5850/Taylan%20%C5%9Eahan%20TARHAN.pdf?sequence=1&isAllowed=y 195. Anemon: Ji Perspektîfa Teoriya Polîsîstemê Rol Û Karîgeriya Wergêranê Di Geşedana Edebiyata Kurdî Da – Scribd, https://www.scribd.com/document/795864376/3185932 196. Bloom’s Modern Critical Interpretations, https://www.mahitoshnm.ac.in/studyMaterial/131216The%20Iliad-blooms-modern-critical-interpretations.pdf 197. Don Quixote’s choice : A manifesto for a romanticist anthropology | HAU, https://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.14318/hau3.3.011 198. Don Quixote’s choice: A manifesto for a romanticist anthropology – The University of Chicago Press: Journals, https://www.journals.uchicago.edu/doi/pdf/10.14318/hau3.3.011

,

Yorum bırakın

Ji nivîsên nû agahdar be!

Niha bibe abone da ku xwendina xwe bidomînî û bigihîjî hemû arşîvê.

Xwendinê bidomîne