Welat
-
Hunera Serdema Zêrîn a Holandayê (Sedsala 17an)
Refleksiyonên Civak, Bazirganî û Jiyana Rojane di Berhemên Hostayan de Beş 1: Destpêk: Serdema Zêrîn a Holandayê û Taybetmendiyên Giştî yên Hunera Wê Di sedsala 17an de, Komara Holandayê ya nû serbixwe bûbû neteweya herî dewlemend a Ewropayê û di warên bazirganî, zanist û hunerê de pêşengî dikir. Ev serdem, ku bi gelemperî wekî Serdema… Read more
-
Rejîma Apartheidê li Afrîkaya Başûr (Sedsala 20an)
Serpêk (Pêşgotin) Rejîma Apartheidê, ku di navbera salên 1948an û destpêka salên 1990î de li Afrîkaya Başûr û Afrîkaya Başûr-Rojava (Namîbyaya îroyîn) serdest bû, sîstemeke cihêkariya nijadî ya sazûmankirî û serweriya kêmneteweya spî bû. Ev sîstem, ku bi zimanê Afrîkaans tê wateya “cihêtî” yan “veqetandin”, ne tenê cudakariyeke civakî bû, lê belê bi rêya qanûnan… Read more
-
Avakirina Pîramîdên Mezin ên Gîzayê û Sfînksê
Endezyariya Misra Kevnar, Rêxistina Karkeran û Kozmolojî 1. Pêşgotin (Introduction) Deşta Gîzayê, bi pîramîdên xwe yên heybet û Sfînksa enigmatîk, wekî şahidek bêdeng a ambisiyon, jêhatîbûna endezyariyê û rêxistina civakî ya Misra kevnar radiweste.1 Ev bînahiyên kolosal, bi taybetî Pîramîda Mezin a Xûfû, bi hezarên salan di warê bilindahiyê de bêhempa man û îro jî… Read more
-
Jólabókaflóð: Kevneşopiya Lehiya Pirtûkan a Noelê ya Îzlandayê
I. Destpêkek ji Jólabókaflóð re: Lehiya Pirtûkan a Noelê ya Îzlandayê A. Pênase û Hêmanên Bingehîn Jólabókaflóð, ku bi wergera xwe ya nêzîk wekî “Lehiya Pirtûkan a Noelê” an “Lehiya Pirtûkan a Yule” tê nasîn , kevneşopiyeke çandî ya Îzlandî ye. Di bingeha xwe de, ev kevneşopî bi weşandina salane ya pirtûkên nû di mehên… Read more
-
Sirra Peykerên Moai yên Girava Paskalyayê
Sernav: Sirra Peykerên Moai yên Girava Paskalyayê (Rapa Nui) û Çarenûsa Şaristaniya Wê Kurte: Ev gotar bi awayekî akademîk û berfireh li ser sirên peykerên Moai yên Girava Rapa Nui (Girava Paskalyayê) û şaristaniya ku ew afirandine disekine. Analîzek li ser koka gelê Rapa Nui, armanc, çêkirin û veguhastina Moaiyan, guherînên ekolojîk ên giravê, û… Read more
-
Şerê Bacê Kûçikan (Zelanda Nû, 1898)
Sembola Berxwedana Maoriyan li Dijî Zordariya Kolonyal 1. Pêşgotin “Şerê Bacê Kûçikan” a sala 1898an, ku li herêma Hokianga ya Girava Bakur a Zelandaya Nû qewimî, wekî beşeke girîng lê kêm-naskirî ya berxwedana Maoriyan tê dîtin. Her çend ev bûyer ne “şerekî” bi pîvana leşkerî ya kevneşopî bû jî , girîngiya wê di temsîla sembolîk… Read more
-
Kampanyaya “Têkoşîna li Dijî Çar Mêş û Mûriyan” li Çînê (1958-1962)
Şerê li Dijî Çivîkan û Encamên Wê yên Wêranker I. Destpêk Kampanyaya “Têkoşîna li Dijî Çar Mêş û Mûriyan” (bi Çînî: 除四害; pinyin: Chú Sì Hài), ku di sala 1958’an de wekî yek ji çalakiyên destpêkê yên “Pêngava Mezin a bi Pêşve” (1958-1962) li Çînê hat destpêkirin, armanc dikir ku mişk, mêş, kêzik û çivîkan… Read more
-
Peydabûna Têgeha “Komara Mûzê” (Destpêka Sedsala 20an)
I. Serekanî (Destpêk) Pênaseya têgeha “Komara Mûzê” û girîngiya wê ya dîrokî-siyasî Têgeha “Komara Mûzê” (bi îngilîzî: Banana Republic) bi awayekî biçûkxistinê ji bo danasîna welatên ku bi bêîstîqrara siyasî, aboriya ku bi giranî girêdayî îxracata yek berhemeke çandiniyê (di dîrokê de bi taybetî mûz) û bandora berbiçav a şîrket û hêzên biyanî têne wesfandin,… Read more
-
Namzetiya Serokatiyê ya Berazê bi Navê Pigasus (1968)
Protestoyeke Hêcî ya Dij-Pergalî Pêşgotin: Berazek ji bo Serokatiyê – Keşûhewaya Teqîner a 1968an Di 23ê tebaxa 1968an de, li Amerîkayê bûyereke ku di dîroka siyasî ya welêt de kêm caran hatiye dîtin qewimî: Partiya Ciwanên Navneteweyî (Youth International Party – Yippies) berazekî 145 poundî (nêzîkî 66 kg) yê bi navê “Pigasusê Nemir” (Pigasus the… Read more
-
Rewşa Mecbûrî ya Redkirina Xelata Nobelê ya Wêjeyê ji hêla Borîs Pasternak ve (1958)
Rewşa Mecbûrî ya Redkirina Xelata Nobelê ya Wêjeyê ji hêla Borîs Pasternak ve (1958): Çîroka “Doktor Jîvago” û Zexta Sovyetê Pêşgotin Di sala 1958an de, bûyereke girîng di cîhana wêjeyê û siyaseta navneteweyî de qewimî ku têkiliyên tevlihev ên di navbera huner, siyaset û azadiya takekesî de di dema Şerê Sar de eşkere kir. Borîs… Read more
-
Karesata Çernobîlê
Sedem, Bandor, Encam û Rewşa Îro Serpêhatî (Pêşgotin) Karesata Santrala Nukleerî ya Çernobîlê, ku di 26ê Nîsana 1986an de li Ukrayna ya Sovyetê qewimî, di dîroka mirovahiyê de wekî yek ji rûdanên herî giran ên nukleerî tê tomar kirin. Ev karesat ne tenê ji ber mezinahiya xwe ya yekser û hejmara qurbaniyên destpêkê, lê her… Read more
-
Bandora Zordariya Siyasî li ser Rewşenbîr û Nivîskaran li Çînê
Dozên Lao She û Liu Xiaobo Pêşgotin (Serpêhatî) Azadiya rewşenbîrî û wêjeyî stûneke bingehîn a pêşketina civakî û çandî ya her neteweyekê ye. Ew dihêle ku ramanên nû geş bibin, rexneya avaker were kirin, û mîrateya çandî were parastin û dewlemendkirin. Lêbelê, dîroka sedsala 20an û destpêka sedsala 21an li Çînê bi serdemên dijwar ên… Read more
-
Mafê Dengdanê yê Jinan li Zelanda Nû (1893)
Pêngaveke Dîrokî di Têkoşîna Ji Bo Wekheviyê de I. Destpêk (Introduction) Kurtegiştî li ser girîngiya mafê dengdanê yê jinan li Zelanda Nû (1893) (Overview of the significance of women’s suffrage in New Zealand, 1893) Di 19ê Îlona 1893an de, bi îmzekirina Qanûna Nû ya Hilbijartinê ji hêla Waliyê Giştî Lord Glasgow ve, Zelanda Nû di… Read more
-
Jenosîda Çandî: Wêrankirina Peykerên Budayê
Kurtenivîs / Puxte Ev makale wêrankirina peykerên Budayê Bamiyanê ji alîyê Taliban ve di Adara 2001ê de vedikole, bi taybetî li ser armanckirina qestî ya mîrasa çandî û têgeha “jenosîda çandî” (jenosîda çandî) disekine. Dîrok, girîngîya çandî û hunerî ya peykeran, û herweha sedem, rêbaz û encamên wêrankirinê tên nirxandin. Makale têgeha jenosîda çandî, nîqaşên… Read more
-
Li ser Şopa Buşîdoyê: Destpêk û Dawiya Samurayan
I. Pêşgotin: Mîrateya Mayînde ya Samuray û Buşîdoyê Çîna samuray paradokseke balkêş dihewîne: pîşeyek ku koka xwe di hovîtiyê de (“hunerên şer” – bu) dibîne, di heman demê de bi nirxdayîneke kûr ji çand û zerafetê re (“hunerên çandê” – bun) re li kêleka hev hebûye. Ev ne nakokiyek bû, lê dualîteyeke çandî bû. Ji… Read more
-
Gelê Samî yê Xwemalî yê Ewropayê
Pêşgotin Gelê Samî, wekî yekane gelê xwemalî yê ku di nav sinorên Yekîtiya Ewropayê de bi awayekî fermî tê naskirin û herweha li Norwêc, Swêd û Fînlandiyayê jî xwedî statuyeke wiha ye , xwedî dîrok û çandeke taybet e. Ev naskirina tekane di parzemîneke ku bi pirrengiya xwe ya etnîkî û zimanî tê nasîn de,… Read more
-
Rola Jinan di Şoreşa Meksîkî de (Las Soldaderas)
Pêşgotin Şoreşa Meksîkî, ku di navbera salên 1910 û 1920an de qewimî, yek ji bûyerên herî girîng û veguherîner di dîroka Meksîka û Amerîkaya Latînî ya sedsala 20an de tê hesibandin.1 Ev serdemeke aloz û xwînavî bû ku ji ber sedemên kûr ên civakî, aborî û siyasî derket holê. Desthilatdariya dirêj a dîktator Porfirio Díaz,… Read more
-
Mîtolojiya Fînî û Kalevala
Mîtolojiya Fînî û Kalevala: Vekolîneke Akademîk li ser Destana Neteweyî ya Fînlandiyan I. Pêşgotin: Mîtolojiya Fînî û Kalevala – Xezîneyeke Veşartî Mîtolojiya Fînî, bi karakter û çîrokên xwe yên yekta, kevneşopiyeke dewlemend û kêmtir naskirî ye li gorî panteonên Grekî an Nordîk ên ku bêtir ketine ber çavan.1 Di dilê vê mîtolojiyê de Kalevala radiweste,… Read more
-
Dîroka Keştiyên Çînî (Junks)
Keşfên Deryayî yên Destpêkê: Serweriya Deryayî ya Berî Ewropayê Kurte Berî ku Ewropî serweriya deryayan bigirin dest, Çîn xwedî kevneşopiyeke deryavaniyê ya pir pêşketî û xurt bû. Keştiyên wan ên mezin, ku bi navê “junk” tên naskirin, ne tenê ji bo bazirganiyê lê her weha ji bo seferên keşfê yên berfireh dihatin bikaranîn. Seferên navdar… Read more
-
Gelê Ainu-yê li Japonyayê
Gelê Ainu yê Japonyayê: Çand, Ziman, Bawerî û Têkoşîna ji bo Naskirinê 1. Pêşgotin: Gelê Ainu – Kurtenêrînek li ser Neteweyek Xwecihî li Japonyayê Gelê Ainu, ku navê wan di zimanê wan de tê wateya “mirov” 1, wekî gelê xwecih ê Japonyayê têne nasîn. Bi kevneşopî, ew bi giranî li girava Hokkaido (ku jê re… Read more
-
Pergala Kastê ya li Balî, Endonezyayê
Cudahî, Bandora Civakî û Pêşveçûna Hemdem 1. Destpêk (Pêşgotin) Girava Balî, wek perçeyek ji komgirava Endonezyayê, xwedî taybetmendiyeke çandî û olî ya berbiçav e. Tevî ku Endonezya welatê herî mezin ê misilman ê cîhanê ye, Balî wek giraveke ku piraniya xelkê wê (nêzîkî 86.9% – 87.91%) li ser ola Hindu ne, derdikeve pêş.1 Ev yek… Read more
-
Bêhna Mezin a Londonê (1858)
Krîzek Hawîrdorî, Veguherîna Bajarî û Mîrateya Tenduristiya Giştî Pêşgotin Bêhna Mezin a Londonê, ku di mehên germ ên havîna 1858an de qewimî, ne tenê bûyereke bêhempa ya dîroka bajarî ya Londonê bû, lê di heman demê de xalek werçerxanê ya krîtîk bû di têgihiştina têkiliyên di navbera hawîrdor, tenduristiya giştî û pêşkeftina bajaran de. Di… Read more
-
Metro: Dîrok, Sedemên Hebûnê û Îstatîstîkên Cîhanî
Metro: Dîrok, Sedemên Hebûnê û Îstatîstîkên Cîhanî Pêşgotin: Pênaseya Pergalên Metroyê û Girîngiya Wan di Veguhestina Bajarî ya Nûjen de Veguhestina bajarî di sedsalên dawî de bi awayekî bingehîn guheriye, û di nav vê guherînê de pergalên metroyê roleke navendî lîstine. Ji bo têgihiştina vê rola krîtîk, divê pêşî pênase û girîngiya metroyan werin ronîkirin.… Read more
-
Nexweşiya Holendayê
Nexweşiya Holendayê: Analîzeke Akademîk a Sedem, Encam û Lêkolînên Mînakî 1. Pêşgotin Kurtepêşekek li ser girîngiya têgeha nexweşiya Holendayê di aborî de Nexweşiya Holendayê, wekî diyardeyeke aborî ya tevlihev û pirr-alî, di warê aborîya pêşketinê û aborîya çavkaniyan de xwedî girîngiyeke taybet e. Ev têgeh bi gelemperî ji bo şirovekirina wan bandorên neyînî tê bikaranîn… Read more
-
Rabûna Aborî ya Japonyayê
I. Pêşgotin: Rêgeha Aborî ya Japonyayê – Ji Mûcîzeyê Ber Bi Gihîştinê Dîroka aborî ya Japonyayê, bi taybetî bi serkeftinên xwe yên awarte yên di serdema piştî Şerê Cîhanê yê Duyemîn de û bi ceribandinên dijwar ên li pey wê hatin, li seranserê cîhanê bûye navenda balê. Ev beş dê bingeha “mûcîzeya aborî” ya Japonyayê… Read more
-
Zimanê Îrlendî: Hewldanên Vejandinê
Zimanê Îrlendî: Lêkolîneke Akademîk li ser Taybetmendî, Dîrok, Wêje, Rewşa Heyî û Hewldanên Vejandinê 1. Pêşgotin Zimanê Îrlendî, ku bi navê Gaelîge (Gaeilge) jî tê nasîn, zimanekî Keltî ye ku xwecihê girava Îrlandayê ye. Ew xwedî girîngiyeke dîrokî û çandî ya kûr e, ji ber ku yek ji kevintirîn zimanên devkî yên nivîskî li Ewropayê… Read more
-
Xetnivîsa Çînî: Kûrahiya Wê ya Felsefî
1. Pêşgotin Danasîna Xetnivîsa Çînî (Shufa 書法) û Girîngiya Wê xetnivîsa Çînî, ku di çanda Çînî de bi navê Shufa (書法) tê zanîn 1, ji têgeha nivîsandina hêsan pir wêdetir e; ew wekî yek ji formên hunerî yên herî bilind û rêzdar tê qebûlkirin ku estetîk, teknîkên hostayî û kûrahiyeke felsefî ya bêhempa di nav… Read more
-
Makedonyaya Bakur: Daxwazên Dîroka Kevin û Tevlîheviya Çandî
1. Pêşgotin Makedonyaya Bakur, ku li navenda Balkanan e, ji mêj ve wekî xaçerêyeke girîng a dîrokî û çandî xizmet kiriye. Cihê wê yê erdnîgarî yê stratejîk ew xistiye ber gelek bandorên şaristanî û împaratoriyên cihêreng, ku her yekê şopeke kûr û mayînde li ser nasnameya herêmê hiştiye. Ev mîrateya pir-qatî di tevlîheviya çandî ya… Read more
-
Bulgaristan: Geliyê Gulan û Rola Di Koka Nivîsa Krîlî de
Destpêk Bulgaristan, welatekî ku li xaçerêya dîrokî û çandî ya Ewropayê ye, xwedî mîrateke çandî ya gelek dewlemend û pirreng e. Di nav vê mîrasê de, du hêmanên ku hem ji bo nasnameya Bulgarî hem jî ji bo dîroka Ewropaya Rojhilat xwedî girîngiyeke taybet in, derdikevin pêş: Geliyê Gulan, ku wekî navenda cîhanî ya hilberîna… Read more
-
Portekîz: Muzîka Fado
1. Pêşgotin: Fado – Ruhekî Portekîzî di Awazan de Muzîka Fado, ku bi melodiyên xwe yên xemgîn, gotinên hestiyar û kûr û şiyana xwe ya ji bo îfadekirina hestên kolektîf ên neteweyekê tê nasîn, yek ji şêweyên hunerî yên herî berbiçav û sembolîk ên Portekîzê ye.1 Ew ne tenê cureyek muzîkê ye; ew bi xwe… Read more
-
Romanya: Efsaneya Drakulayê li hember Rastiyê
Beşa 1: Pêşgotin: Drakula – Di Navbera Efsane û Rastiyê de Danasîna Mijarê û Girîngiya Wê Navê “Drakula” di hişê piraniya mirovan de du wateyên cihê lê tevlihevkirî tîne ziman: yek, navekî dîrokî ye ku bi mîrê Eflakê (Wallachia) yê sedsala 15-an, Vlad III Drăculea, ku bi navê Vladê Kazûqker (Vlad Țepeș) jî tê nasîn,… Read more
-
Fînlandiya: Çanda Saunayê û Têgeha Sisu
1. Pêşgotin Fînlandiya, wekî welatekî Nordîk ê ku xwedî erdnîgariyeke taybet û dîrokeke dijwar e, nasnameyeke çandî ya xweser pêş xistiye. Di nav gelek hêmanên vê nasnameyê de, du stûnên bingehîn bi awayekî berbiçav derdikevin pêş: çanda saunayê û têgeha “sisu”. Sauna, ji bo Fînlandiyan ne tenê cihekî paqijiyê ye, lê qadeke civakî, tenduristî û… Read more
-
Misir: Mîrata Çemê Nîl
Ji Serdema Kevin heta Jiyana Nûjen 1. Pêşgotin Çemê Nîlê, ku wek “diyariya Nîlê” ji bo Misrê tê binavkirin, ji kûrahiya dîrokê ve heta roja me ya îro, di her warî de jiyana vî welatî şekilandiye.1 Ev çemê bi heybet ne tenê çavkaniya av û xwarekê bûye, lê di heman demê de bûye hîmê şaristanî,… Read more
-
Hindistan: Paradoksa Yekîtiya di Nav Cûdahiyê de
1. Pêşgotin: Têgeha “Yekîtiya di Nav Cûdahiyê de” li Hindistanê û Paradoksa Wê ya Navendî Têgeha “Yekîtiya di Nav Cûdahiyê de” wekî hîmekî bingehîn di têgihiştina karakterê civakî û siyasî yê Hindistanê de cih digire. Ev têgeh, di wateya xwe ya herî berfireh de, îşaret bi kapasîteya Hindistanê dike ku tevî pirrengî û cûrbecûriyeke bêhempa… Read more
-
Koreya Başûr: Hêza Nerm a Ku Ji Nav Xweliyê Rabû
1. Pêşgotin Koreya Başûr, welatekî ku di nîvê sedsala 20an de ji ber şer û xizaniyê wêran bibû, di dehsalên dawî de veguherîneke sosyo-aborî û çandî ya bêhempa pêk aniye. Ji xirbeyên Şerê Koreyê û paşmayîna aborî, ev netewe ne tenê bûye hêzek pîşesazî û teknolojîk a cîhanî, lê her wiha bûye hinardekareke girîng a… Read more
-
Rola Erebistana Siûdî di Mêvandarîkirina Cihên Pîroz û Rêveberiya Hecê de
Beşa 1: Pêşgotin Kurteya Mijarê û Girîngiya Wê Erebistana Siûdî di cîhana Îslamê de xwedî roleke navendî û taybet e. Ew welat mêvandariya du cihên herî pîroz ên Îslamê, Mekke û Medîneyê dike, û berpirsiyariya sereke ya birêvebirina heca salane, ku yek ji pênc stûnên bingehîn ên ola Îslamê ye, hildigire ser xwe. Her sal,… Read more
-
Nasnameya Hibrid a Hong Kongê
Bandora Dîroka Kolonyal a Brîtanî 1. Pêşgotin: Danasîna Nasnameya Hybrid a Hong Kongê Hong Kong, metropolek jîndar a ku li peravên başûrê Çînê ye, xwediyê nasnameyek hybrid a bêhempa ye ku bi giranî ji ber dîroka wê ya tevlihev wekî koloniya Brîtanî û wekî beşek ji Çînê şekil girtiye. Ev gotara akademîk armanc dike ku… Read more
-
Xalîçeyên Efxanî
1. Destpêk: Xalîçeyên Efxanî wekî Mîrateke Çandî ya Tevlihev Xalîçeyên Efxanî, ku bi sêwiranên xwe yên hûrgilî û rengên zindî têne nasîn, ne tenê kelûpelên malê ne, lê di heman demê de beşek girîng ji dîrok û çanda Efxanistanê ne.1 Ev xalîçe, ku bi destan têne çêkirin, gelek caran çîrokên civakî, dîrokî û etnîkî yên… Read more
-
Israîl wekî “Neteweya Startup”
Ekosîstema Teknolojîk a Israîlê Beşa 1: Destpêk: Israîl Wekî “Neteweya Startup” 1.1. Pênasekirina Têgeha “Neteweya Startup” û Koka Wê Têgeha “Neteweya Startup” (bi Îngilîzî: Startup Nation) ji bo Israîlê wekî navekî naskirî û pênasekarekî girîng ê ekosîstema wê ya teknolojîk derketiye pêş. Ev navnasî bi taybetî piştî weşandina pirtûka Dan Senor û Saul Singer a… Read more
-
Şîlî: Bandora Diyarker a Erdnîgariyê û Mîrata Nakokbar a Allende û Pinochet
1. Pêşgotin Şîlî, welatekî ku li kêleka rojavayê Amerîkaya Başûr dirêj dibe, xwedî erdnîgariyeke yekta û dîrokeke siyasî ya bi nakokî û guhertinên mezin e. Ev gotara akademîk armanc dike ku bi kûrahî li ser bandora dualî ya faktorên erdnîgarî – bi taybetî Çiyayên Andê yên bi heybet û peravên berfireh ên Okyanûsa Pasîfîk –… Read more
-
Rûsya: Ruhê Rûsî (Душа)
Rûsya: Ruhê Rûsî (Душа): Cihê Wê di Wêje û Nasnameyê de Beşa 1: Destpêk (Pêşgotin) Têgeha “Ruhê Rûsî” (bi Rûsî: Душа, Duşa) yek ji têgehên herî bi nîqaş, tevlihev û di heman demê de navendî ye di têgihiştina çand, wêje û nasnameya Rûsî de. Ew ne tenê îfadeyeke helbestî ye ku di stran û çîrokan… Read more
-
“Bula”ya Fîjiyê: Ji Silavekê Zêdetir
1. Destpêk “Bula” li Fîjî ne tenê silaveke rojane ye; ew têgeheke çandî ya navendî ye ku di kûrahiya dilê çand û jiyana civakî ya Fîjî de cih digire. Ev peyv, ku bi gelemperî wekî “silav” an “xêrhatin” tê wergerandin, yekser hestek germî, mêvanperwerî û pêwendiyeke mirovî ya rastîn radigihîne. Ji bo kesên ku yekem… Read more
-
Meksîka: Roja Miriyan
1. Pêşgotin Roja Miriyan (bi Spanî: Día de Muertos) yek ji cejnên herî berbiçav û watedar ên Meksîkayê ye, ku tê de mirî bi şahî û rêzdariyeke kûr tên bibîranîn û pîrozkirin. Ev cejn, ku bi gelemperî ji 31ê Cotmehê heta 2ê Mijdarê tê pîrozkirin 1, ne tenê wekî rojeke xemgîniyê tê dîtin, lê belê… Read more
-
Keşeyên Bûdîst li Myanmarê
Desthilatdariyek Ruhanî û Civakî ya Pir-qatî 1. Destpêk: Rola Dîrokî û Civakî ya Sangha li Myanmarê Sangha, ango civata keşeyên Bûdîst, li Myanmarê xwedî roleke dîrokî û civakî ya kûr û berfireh e. Ew ne tenê wekî saziyeke olî, lê di heman demê de wekî hêzeke çandî, civakî û carinan jî siyasî ya girîng tê… Read more
-
Mîrata Koçerî ya Mongolyayê
Kevneşopî, Berdewamî û Kêşeyên Serdema Modern 1. Pêşgotin Koçerîtiya Mongolyayê ne tenê şêweyekî jiyanê ye, lê di heman demê de bingeha nasnameya neteweyî, dîrok û çanda Mongolan e. Ev mîrat bi hezaran salan e ku li ser zozanên fireh ên Asyaya Navîn geş bûye û şaristaniyeke bêhempa afirandiye.1 Ev şêwaza jiyanê, ku bi gerokiya li… Read more
-
Efsaneya “Melting Pot” a DYAyê
Asîmîlasyon û Pirçandî li DYAyê 1. Pêşgotin Metafora “Melting Pot” (Beroşa Helandinê) ji mêj ve wekî sembola pêvajoya entegrasyona çandî li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA) hatiye bikaranîn. Ev têgeh îşaret bi pêvajoyekê dike ku tê de civakek heterojen her ku diçe homojentir dibe, û hêmanên cihêreng ên çandî “bi hev re dihelin” da ku… Read more
-
El Sistema-ya Venezuela
Bernameya Perwerdehiya Muzîkê, Bandora Civakî û Rexneyên Ser Wê 1. Destpêk: El Sistema û Konteksta Wê ya Civakî-Çandî li Venezuelayê Bernameya perwerdehiya muzîkê ya Venezuelayê, ku bi navê “El Sistema” (Sîstem) tê nasîn, projeyeke civakî û çandî ya berbiçav e ku ji damezrandina xwe ve di sala 1975an de bala cîhanê kişandiye. Ev bername, ku… Read more
-
Quweyt: Veguherîna Aborî û Civakî di Serdema Zêdebûna Petrolê de (1946-1982)
1. Pêşekî Serdema zêdebûna petrolê, ku bi giştî ji hinardekirina yekem a bazirganî ya petrolê di sala 1946an de dest pê dike û heta têkçûna borsaya Sûq El-Menax di sala 1982an de didome, ji bo Quweytê qonaxeke dîrokî ya veguherîner temsîl dike. Ev serdem ne tenê ji bo Quweytê, lê ji bo tevahiya herêma Kendavê… Read more
-
Makaû: Tevliheviya Çandên Çînî û Portekîz
Beşa 1: Destpêk Makaû, herêmeke îdarî ya taybet a Çînê, ji bo demeke dirêj wekî mînakeke berbiçav a hevdîtin û tevliheviya çandên Rojhilat û Rojava radiweste. Ev tevlihevî, ku koka xwe ji zêdetirî çar sedsalan digire, ne tenê di dîroka herêmî de, lê di çarçoveya berfireh a globalîzasyon û danûstandinên çandî yên destpêkê de jî… Read more
-
Sînemaya Îranê
1. Destpêk Sînemaya Îranê, wekî yek ji diyardeyên çandî û hunerî yên herî girîng ên Rojhilata Navîn û cîhanê, ne tenê bi dîroka xwe ya dewlemend û berhemên xwe yên bibandor, lê herwiha bi şiyana xwe ya neynikkirina civak, siyaset û derûniya gelê Îranê jî balê dikişîne. Ev sînema, ku ji destpêka sedsala 20an ve… Read more
-
Fînlenda
Pêşgotin Fînlenda, ku li bakurê Ewropayê cih digire, welatekî Nordîk e ku bi taybetmendiyên xwe yên erdnîgarî, dîrokî û çandî yên yekta tê naskirin. Ji peyzajên xwe yên bi daristan û golan dagirtî bigire heya dîroka xwe ya tevlihev a di bin desthilatdariyên biyanî de û pêşketina nasnameyeke neteweyî ya bihêz, Fînlenda gelek warên lêkolînê… Read more
-
Taywan
1. Pêşgotin Taywan, giraveke ku di warê stratejîk de li Asyaya Rojhilat bi cih dibe, xwedî dîrokeke aloz, pergaleke siyasî ya dînamîk û çandeke cihêreng e. Girîngiya vê giravê ne tenê ji ber pozîsyona wê ya jeopolîtîk a taybet, lê herwiha ji ber serkeftina wê ya aborî ya berbiçav û pêşketina wê ya demokratîk a… Read more
-
Çanda Puba Brîtanî
I. Destpêk: Enîgmaya Mayînde ya Puba Brîtanî Puba Brîtanî, ango “xanîya giştî”, ji mêj ve wekî saziyeke civakî-çandî ya yekta di nav civaka Brîtanî de cih girtiye.1 Ew ne tenê cihên ku mirov ji bo vexwarina bîra û vexwarinên din diçin, lê di heman demê de navendên civakî yên girîng in ku tê de têkiliyên… Read more
-
Çanda Qehwexaneyên Fransî
Pêşgotin Qehwexaneya Fransî, ji bilî ku tenê cîhek bazirganî ye, wekî saziyek çandî ya bingehîn û yek ji stûnên jiyana civakî ya Fransî tê dîtin. Ew ne tenê cîhek ji bo vexwarina qehweyê ye, lê di heman demê de sembola “hunerê jiyanê” (art de vivre) ya Fransî ye, ku tê de kêf, sohbet û çavdêriya… Read more
-
Kuba
1. Pêşgotin Danasîna Kubayê û Girîngiya Lêkolînê Kuba, girava herî mezin a Karayîban, xwedî dîrokek bêhempa û çandek jîndar e ku bala cîhanê kişandiye ser xwe. Ev rapor armanc dike ku Kubayê ji perspektîfeke navdîsîplînî û akademîk vekolîne, bi taybetî ji bo xwendevanên Kurdîaxêv têgihiştineke kûr pêşkêş bike. Girîngiya lêkolîneke wiha di ronîkirina tecrubeyên yekta… Read more
-
Katalonya
1. Pêşgotin Katalonya, wekî civakeke xweser a Spanyayê ku bi Destûra Xweseriyê ya xwe wek neteweyek hatiye binavkirin, xwedî dîrokek dewlemend, çandeke zindî û rewşeke siyasî ya tevlihev e ku bala gelek lêkolîneran kişandiye.1 Piraniya axa wê (ji bilî Val d’Aran) dikeve bakurê rojhilatê Nîvgirava Îberyayê, li başûrê rêzeçiyayên Pîreneyê.1 Ev rapor armanc dike ku… Read more
-
Çanda Xwarinên Îtalyayê
Keywords: Çanda xwarinên Îtalyayê, dîroka xwarinê, antropolojiya xwarinê, pêjgeha herêmî ya Îtalyayê, xwarin û nasname, campanilismo, italianità. I. Destpêk: Çarçovekirina Çanda Xwarinên Îtalyayê bi Nêrîneke Akademîk Çanda xwarinên Îtalyayê, ku li seranserê cîhanê bi navûdeng e, ji tenê komek reçete û teknîkên çêkirina xwarinê wêdetir e. Ew pergalek tevlihev a nirx, bawerî, pratîkên civakî û… Read more
-
Çanda Nollywoodê ya Nîjeryayê
Pêşgotin: Pênasekirin û Berfirehiya Nollywoodê Nollywood, wekî têgehek ku pîşesaziya fîlman a Nîjeryayê bi nav dike, ne tenê navendeke hilberîna fîlman e, lê di heman demê de diyardeyeke çandî ya berfireh e ku bandoreke kûr li ser Nîjerya, parzemîna Afrîkayê û dîasporaya Afrîkî li seranserê cîhanê kiriye. Ev pîşesazî, ku ji kevneşopiya sînemaya seluloîdê û… Read more
-
Petrûs: Sembola Urdunê
Sembola Dîroka Dewlemend a Urduna Beriya Îslamê Petrûs: Sembola Dîroka Dewlemend a Urduna Beriya Îslamê – Lêkolîneke Akademîk I. Pêşgotin Petrûs, bajarê kevirî yê navdar ê Urdunê, ne tenê wek mîraseke cîhanî ya UNESCOyê tê nasîn, lê di heman demê de wek semboleke bihêz a dîroka kevnar û dewlemend a herêmê, bi taybetî di serdema… Read more
-
Bûdîzma Theravada li Laosê
Serdestiya Berdewam û Navendîbûna Çandî 1. Destpêk Bûdîzma Theravada, wekî “Rêya Kalûpîran” tê zanîn 1, li Komara Demokratîk a Gel a Laosê ne tenê formeke baweriyê ye, lê di heman demê de hêzek bingehîn e ku bi awayekî kûr bi nasnameya neteweyî, pêkhateyên civakî û pêşketina dîrokî ya welêt re tevlihev bûye. Ev gotara akademîk,… Read more
-
Mozaîka Çandî ya Malezyayê
Lêkolînek li ser Civakek Tevlihev û Ahengdar I. Destpêk A. Pênasekirina “Mozaîka Çandî” di Çarçoveya Malezyayê de Têgeha “mozaîka çandî” bi gelemperî ji bo danasîna civakên ku tê de komên çandî yên cihêreng bi hev re dijîn û di heman demê de taybetmendiyên xwe yên cihê diparêzin, tê bikar anîn. Ev model berevajî modela “potaya… Read more
-
Supra: Ziyafeta Kevneşopî ya Gurcistanê
1. Pêşgotin Supra, ziyafeta kevneşopî ya Gurcistanê, ji mêj ve wekî kevirê bingehîn ê civak û çanda Gurcî tê nasîn. Ew ne tenê firavînek an şîvek e, lê belê saziyeke civakî ya tevlihev û birêkûpêk e ku tê de nirxên kevneşopî, têkiliyên civakî û nasnameya çandî bi awayekî çalak têne jiyîn û ji nû ve… Read more
-
Giravên Galapagos
Laboratuwareke Zindî ya Pêşketinê û Mîrata Darwin I. Pêşgotin Signifikansa Gerdûnî ya Giravên Galapagos di Biyolojiya Pêşketinê de Giravên Galapagos, komgiravek volkanîk a îzolekirî ye ku li ser ekwatorê di Okyanûsa Pasîfîk de ye, di warê biyolojiya pêşketinê, biyocografya û ekolojiyê de xwedî girîngiyeke bêhempa ye.1 Ev girav wekî “laboratuwareke zindî” têne binavkirin, ji ber… Read more
-
Çanda Māori, Haka û Avakirina Mayînde ya Nasnameya Neteweyî ya Aotearoa Zelandaya Nû
1. Destpêk Ev gotar dê amaje bike ku çanda Māori (Māoritanga), wekî çanda xwecihî ya Aotearoa Zelandaya Nû, ne tenê berhemeke dîrokî ye lê hêzeke dinamîk û jiyanî ye ku bi awayekî bingehîn nasnameya neteweyê ava dike û bi berdewamî danûstandinê pê re dike, ku kevneşopiyên performansê yên wekî Haka wekî nîşaneyên bihêz, her çend… Read more
-
Xiristiyanî û Ermenistan
Xiristiyanî û Ermenistan: Analîzeke Akademîk a Pir-alî ya Dîrok, Siyaset, Çand û Civakê 1. Pêşgotin Lêkolîna li ser têkiliya Xiristiyaniyê bi Ermenistanê re xwedî girîngiyeke taybet e, ji ber ku Ermenistan di dîroka cîhanê de wek yekem neteweya ku Xiristiyanî di sala 301ê piştî zayînê (PZ) de bi awayekî fermî wek ola dewletê pejirandiye, tê… Read more
-
Tevgerên Mafên Xwecihî li Bolîvyayê
Ji Berxwedanê ber bi Dewleta Pirneteweyî û Kêşeyên Heyî ve Tevgerên Mafên Xwecihî li Bolîvyayê: Ji Berxwedanê ber bi Dewleta Pirneteweyî û Kêşeyên Heyî ve 1. Destpêk: Çarçoveya Xwecihî ya Bolîvyayê û Girîngiya Tevgerên Mafan Bolîvya, welatekî Amerîkaya Latînî yê ku bi pirrengiya xwe ya çandî û erdnîgarî tê nasîn, xwedî nifûseke xwecihî ya gelek… Read more
-
Kanada û Pirçandîtî: Çîroka Neteweyekê ku Pirrengiyê Dijî
1. Destpêk: Kanada – Mozayîka Çandanî ya Cîhanê? Dema mirov li kolanên bajarekî mezin ê Kanadayê yên wek Toronto, Vancouver an Montrealê digere, dîmenekî zindî yê pirrengiya çandî ya cîhanê dibîne. Dikanên ku kelûpelên ji çar aliyê dinyayê difiroşin, xwaringehên ku bêhnên curbecur belav dikin, û zimanên cuda yên ku li kuçe û kolanan tên… Read more
-
Îzlanda: Di Ronahiya Sagayan, Elfan û Guherînên Hemdem de
Beş 1: Destpêk Îzlanda, wekî neteweyek Nordîk a giravî, xwedî dîrok û çandeke yekane ye ku bi awayekî kûr bi erdnîgariya xwe ya taybet – welatekî volkan, cemed û peravên berbiçav – û îzolasyona xwe ya nisbî ve girêdayî ye.1 Ev taybetmendiyên cografî ne tenê bandor li ser awayê jiyana niştecihên wê kirine, lê di… Read more
-
Estonya: Rêwîtiya Ber Bi Civakeke Temamî Dîjîtal û Bandorên Wê Yên Pirralî
Estonya: Rêwîtiya Ber Bi Civakeke Temamî Dîjîtal û Bandorên Wê Yên Pirralî 1. Pêşgotin (Destpêk) Estonya, wekî neteweyeke Baltîk a piçûk ku piştî hilweşîna Yekîtiya Sovyetê serxwebûna xwe ji nû ve bi dest xist, di warê veguhertina dîjîtal de xwe wekî pêşengeke cîhanî nîşan daye. Ev welat gelek caran wekî “civaka dîjîtal a herî pêşketî… Read more
-
Dîasporaya Îrlandî
Li ser Bandora Gerdûnî û Nasnameya Neteweyî Beş I: Pêşgotin Dîasporaya Îrlandî (bi Îrlandî: Diaspóra na nGael) yek ji belavbûnên herî berbiçav û domdar ên mirovan li cîhanê ye, nemaze dema ku bi nifûsa welatê zikmakî re were muqayesekirin.1 Kûrahiya wê ya dîrokî, ku bi sedsalan dirêj dibe, û berfirehiya wê ya erdnîgarî ew kiriye… Read more
-
Komara Çek: Serweriya Cîhanî di Vexwarina Bîrayê de û Çanda Wê ya Kûr
Komara Çek: Serweriya Cîhanî di Vexwarina Bîrayê de û Çanda Wê ya Kûr 1. Serpêhatî: Komara Çek û Çanda Bîrayê ya Cîhanî Komara Çek, welatekî ku di dilê Ewropayê de cih digire, ne tenê bi mîmariya xwe ya dîrokî û peyzajên xweş, lê di heman demê de bi çandeke bîrayê ya bêhempa û xwedî rehên… Read more
-
Lagom a Swêdê
1. Pêşgotin Pênaseya Giştî ya Lagomê û Girîngiya Wê Lagom, têgeheke navendî û yekta di çanda Swêdê de, bi wateya bingehîn a “ne pir zêde, ne pir kêm, lê tam di cî de” tê pênasekirin. Ev ne tenê peyveke sade ye, lê belê felsefeyeke jiyanê ya kûr e ku hewl dide hevsengî û nermbûnê di… Read more
-
Mîmariya Kevn a Yemenê
1. Pêşgotin Danasîna Mijarê û Girîngiya Wê Mîmariya kevn a Yemenê, ku wekî “stûna piştê ya mîmariya Nîvgirava Erebî” 1 tê binavkirin, xwedî dîrokeke kûr û berfireh e ku bi hezarsalan li ser vê axa stratejîk û cihêreng geş bûye. Ev mîmarî ne tenê şahidiya jêhatîbûn û hostatiya teknîkî ya avakerên kevnar e, lê di… Read more
xwende 